Każdy zna to nieprzyjemne uderzenie w kość łokciową, które wywołuje uczucie mrowienia sięgające aż do dłoni. Jeśli jednak to mrowienie utrzymuje się przez dłuższy czas lub dochodzi do drętwienia palca serdecznego i małego palca, często mamy do czynienia z zespołem bruzdy łokciowej. W tym zespole ucisku nerwu nerw łokciowy (nervus ulnaris) jest uciskane po wewnętrznej stronie łokcia. Uszkodzenie to wynika często z przewlekłego ucisku na łokieć lub anatomicznego zwężenia kanału kostnego, tzw. bruzdy nerwu łokciowego (sulcus nervi ulnaris). To, co zaczyna się od lekkiego drętwienia dłoni, bez leczenia może prowadzić do trwałego zaniku mięśni i typowej dłoni szponiastej. To, czy wystarczy leczenie zachowawcze z użyciem wyściółki, czy też konieczne jest chirurgiczne odciążenie nerwu, zależy od nasilenia objawów i zmierzonej prędkości przewodzenia nerwowego.
Autor artykułu specjalistycznego
Leading Medicine Guide Redaktion
Kody ICD dla tej choroby: G56.2
Krótki przegląd:
Zespół rowka łokciowego, zwany również medycznie zespołem cieśni łokciowej lub zespołem rowka łokciowego, jest po zespole cieśni nadgarstka drugim najczęstszym zespołem ucisku nerwów kończyny górnej. Przyczyną jest uszkodzenie spowodowane uciskiem lub zwężenie nerwu łokciowego w jego kanale w okolicy stawu łokciowego. Do czynników wywołujących należą częste opieranie się na łokciu, zmiany zwyrodnieniowe, takie jak artroza, lub urazy, które zwężają tunel łokciowy. Typowymi objawami są drętwienie i mrowienie w małym palcu oraz po zewnętrznej stronie palca serdecznego, często towarzyszy im osłabienie mięśni dłoni. Diagnozę potwierdza się klinicznie oraz poprzez badanie elektrofizjologiczne u neurologa. Leczenie zespołu bruzdy łokciowej w łagodnych przypadkach polega na zastosowaniu środków zachowawczych, takich jak unieruchomienie i unikanie obciążenia uciskowego. W przypadku utrzymujących się dolegliwości lub zaburzeń motorycznych konieczne jest leczenie operacyjne, polegające na dekompresji lub przemieszczeniu nerwu w celu zapobiegania trwałym uszkodzeniom.
Przegląd artykułów
Nerw łokciowy przebiega przez łokieć i odpowiada za wiele różnych ruchów motorycznych dłoni. Zapewnia na przykład ruch czwartego i piątego palca. Ponadto umożliwia aktywację mięśni w okolicy nasady kciuka oraz grzbietu dłoni.
Ucisk lub uszkodzenie nerwu utrudnia funkcjonowanie mięśni dłoni i ogranicza swobodę ruchów.
Przyczyny zespołu bruzdy łokciowej
Nerw łokciowy znajduje się w okolicy łokcia. Ze względu na bliskość powierzchni skóry i odsłonięte położenie jest podatny na powstawanie ucisku.
Ucisk może pojawić się nawet podczas odpoczynku. Na przykład, jeśli zasypiasz w niezdrowej pozycji lub opierasz ręce na stole, nerw jest narażony na ucisk. W ten sposób jest on dosłownie wciskane w ramię i uciskane.
Jednak również ruchy rozciągające mogą przyczyniać się do powstawania ucisku. Szczególnie zaawansowany jest przypadek, gdy zespół rowka łokciowego wynika z nieprawidłowego ustawienia kości ramienia. W takim przypadku operacja jest często ostatnią deską ratunku.
Zespół ten może również wystąpić w wyniku polineuropatii. Polineuropatie charakteryzują się chorobami wielu nerwów obwodowego układu nerwowego i dotykają przede wszystkim
- osób spożywających duże ilości alkoholu,
- cukrzyków oraz
- pacjentów z trądem.
Przyczyny i czynniki ryzyka zespołu bruzdy łokciowej to zatem:
- obciążenia uciskowe na łokieć spowodowane opieraniem się na nim lub niezdrową pozycją podczas leżenia,
- obciążenia rozciągające (np. podczas ciężkiej pracy fizycznej),
- nieprawidłowości w budowie anatomicznej oraz
- polineuropatie (m.in. następstwo alkoholizmu i cukrzycy).
W przypadku zespołu bruzdy łokciowej dochodzi do ucisku nerwu łokciowego © bilderzweg | AdobeStock
Objawy zespołu rowka łokciowego
Zespół objawia się zaburzeniami czucia, takimi jak mrowienie (jakby ramię zasnęło) lub drętwienie. W cięższych przypadkach może również dojść do częściowego lub całkowitego porażenia mięśni.
Osoby dotknięte tym schorzeniem często czują się ograniczone w codziennym życiu, zwłaszcza gdy zespół dotyczy ręki dominującej. Z powodu sporadycznie występującego porażenia mięśni wiele czynności staje się trudnych do wykonania.
Jest to nie tylko uciążliwe w życiu codziennym, ale w zależności od zawodu może również wpływać na pracę. Osoby
- pracy z ciężkimi ładunkami,
- przy biurku lub
- w zakładzie rzemieślniczym
, często nie jest w stanie wykonywać swojej pracy z powodu powikłań. W każdym razie jego wydajność jest obniżona.
Ponadto większość osób dotkniętych tym problemem zgłasza również silny, promieniujący ból
- w dłoni,
- przedramieniu oraz
- w łokciu.
W przypadku przewlekłego przebiegu choroby może dojść do zaniku mięśni dłoni. W rezultacie może powstać tzw. dłoń szponiaste.
Typowe objawy zespołu rowka łokciowego w skrócie:
- mrowienie w palcach,
- drętwienie palców i dłoni,
- niemożność wyprostowania lub zgięcia palca serdecznego i wskazującego,
- ograniczenie pracy mięśni grzbietu dłoni,
- problemy z chwytaniem,
- zanik mięśni oraz
- dłoń w pozycji szponiastej.
Diagnoza zespołu
W pierwszej kolejności należy zwrócić się do neurologów. Neurolodzy są ekspertami w dziedzinie chorób i problemów neurologicznych. W swoich gabinetach dysponują szeroką gamą narzędzi diagnostycznych, które pozwalają im na pewne rozpoznanie chorób neurologicznych.
Również ortopedzi mogą podczas badania sformułować wstępne podejrzenie. Następnie jednak skierują pacjentów do neurologa.
Najpierw lekarz mierzy prędkość przewodzenia nerwów. Wynik pokazuje, jak szybko nerwy przekazują impulsy. Uszkodzenia nerwów mają wpływ na ich funkcjonowanie.
W razie potrzeby następuje badanie rentgenowskie. W niektórych przypadkach pomocne jest również zbadanie łokcia za pomocą ultrasonografii (USG) i rezonansu magnetycznego (MRI).
Za pomocą tych metod lekarze mogą zazwyczaj bez wątpienia potwierdzić występowanie zespołu bruzdy łokciowej. Następnie muszą określić stopień zaawansowania zespołu, aby opracować plan leczenia.
Zespół rowka łokciowego: leczenie i rokowanie
W przypadku ucisku nerwu łokciowego należy najpierw oszczędzać dotknięte chorobą ramię. W łagodnych przypadkach okres odpoczynku pozwala nerwowi samodzielnie powrócić do normalnego położenia.
Leki zmniejszające obrzęk i przeciwzapalne mogą towarzyszyć odpoczynkowi i zapewnić dodatkowe odciążenie nerwu. Ponadto często pomocne okazuje się podparcie ramienia za pomocą szyny ortopedycznej.
Jeśli zespół rowka łokciowego nie ustępuje samoistnie po okresie odpoczynku, można rozważyć zabieg operacyjny. Służy on odsłonięciu nerwu, tzw. neurolizie.
W ramach prostego zabiegu chirurdzy rozluźniają zrosty i usuwają podrażnienia.
Jeśli zespół ten występuje w wyniku przewlekłej nieprawidłowości anatomicznej, może być konieczna bardziej rozległa operacja. W jej trakcie dochodzi do przemieszczenia nerwu.
Zabieg chirurgiczny zazwyczaj wiąże się z natychmiastowym ustąpieniem bólu. Jednak czucie i ruchomość mogą być początkowo ograniczone.
Po zabiegu operacyjnym łokieć zazwyczaj od razu wraca do sprawności. Oznacza to, że można go używać, ale zasadniczo należy go oszczędzać. Czas trwania okresu oszczędzania zależy od rodzaju operacji (zwykle 2–6 tygodni).
Po pewnym czasie (np. po pół roku) należy wykonać badanie kontrolne. Podczas badania ponownie mierzy się prędkość przewodzenia nerwowego. Wynik pokazuje, czy operacja zakończyła się sukcesem.
FAQ: 8 najważniejszych pytań dotyczących zespołu bruzdy łokciowej
Jakie objawy wywołuje zespół bruzdy łokciowej?
Najczęstsze objawy zaczynają się od uczucia mrowienia lub drżenia na krawędzi dłoni, które promieniuje do małego palca i połowy palca serdecznego. Te zaburzenia czucia często pojawiają się w nocy lub podczas zginania łokcia, na przykład podczas rozmowy telefonicznej. W dalszym przebiegu dochodzi do drętwienia i osłabienia siły w dłoni. Pacjenci często zauważają, że przedmioty wypadają im z rąk lub nie są w stanie rozprostować małego palca.
Jak leczy się zespół cieśni łokciowej?
Leczenie zespołu rowka łokciowego zależy od stopnia uszkodzenia nerwu. Jeśli nie występują zaburzenia motoryczne, najpierw stosuje się leczenie zachowawcze. Obejmuje to unikanie ucisku na nerw, na przykład poprzez wyściełanie łokcia, oraz noszenie szyny nocnej, która zapobiega nadmiernemu zgięciu. Dodatkowo leki przeciwzapalne i ergoterapia mogą pomóc złagodzić podrażnienie.
Kiedy konieczna jest operacja?
Operację zespołu bruzdy łokciowej zaleca się, gdy środki zachowawcze stosowane przez kilka miesięcy nie przynoszą poprawy, ból nasila się lub widoczne jest już zanik mięśni dłoni (atrofia). Również w przypadku mierzalnego pogorszenia prędkości przewodzenia nerwowego wskazana jest operacja, aby zapobiec trwałemu uszkodzeniu nerwu i zachować funkcjonalność dłoni.
Na czym polega operacja?
W przypadku zespołu rowka łokciowego najczęściej stosuje się otwartą dekompresję. Polega ona na rozcięciu napiętej taśmy tkankowej nad dachem nerwowym w celu usunięcia zwężenia nerwu łokciowego. W przypadku niestabilności, w której nerw wyskakuje ze swojego rowka podczas zgięcia, lub jeśli kanał jest zmieniony przez wyrostki kostne, nerw łokciowy w okolicy łokcia zostaje przesunięty do przodu do łożyska mięśniowego (transpozycja przednia).
Jak stawia się diagnozę?
Lekarz zaczyna od wywiadu i sprawdza czucie w palcu serdecznym i małym oraz siłę dłoni. Typowym objawem jest objaw Fromenta, w którym chwytanie papieru jest utrudnione z powodu osłabienia kciuka. Aby potwierdzić diagnozę, niezbędne jest badanie elektrofizjologiczne u neurologa, które pokazuje, czy przewodnictwo nerwu łokciowego w okolicy łokcia jest spowolnione. Badanie ultrasonograficzne o wysokiej rozdzielczości lub rezonans magnetyczny mogą ponadto ujawnić przyczyny anatomiczne, takie jak torbiele.
Jakie są przyczyny ucisku nerwu łokciowego?
Nerw przebiega bardzo powierzchownie po wewnętrznej stronie łokcia i dlatego jest podatny na ucisk. Przyczynami i czynnikami ryzyka są przewlekłe opieranie się (na biurku, wózku inwalidzkim), złamania lub stłuczenia w przeszłości, a także artroza stawu łokciowego. Również pogrubienie mięśnia zginacza łokciowego nadgarstka może zwężać tunel łokciowy. W przypadku zespołu ciasnoty łokciowej często rolę odgrywa również pozycja podczas snu z mocno zgiętym ramieniem.
Jak długo trwa rekonwalescencja po operacji?
Czas rekonwalescencji po zabiegu chirurgicznym zależy od stopnia ucisku. Gojenie rany trwa około dwóch tygodni. Jednak zanim uczucie drętwienia całkowicie zniknie, mogą minąć miesiące, ponieważ tkanka nerwowa regeneruje się bardzo powoli. Ważna jest towarzysząca fizjoterapia, aby przywrócić ruchomość łokcia i zapobiec zrostom w kanale nerwowym.
Czym różni się zespół rowka łokciowego od zespołu cieśni nadgarstka?
Podczas gdy w przypadku zespołu cieśni nadgarstka nerw pośrodkowy jest uciskane w nadgarstku i dotyczy kciuka oraz palca wskazującego, w przypadku zespołu rowka łokciowego ucisk występuje w łokciu i dotyczy nerwu łokciowego. Prowadzi to konkretnie do problemów z palcem serdecznym i małym palcem. Obie choroby należą do zespołów ucisku nerwów, ale mają różne przyczyny i lokalizacje.
