Schizofrenia: kiedy zmienia się postrzeganie i myślenie

Schizofrenia może wpływać na obszary percepcji i przetwarzania informacji. Osoby dotknięte tą chorobą doświadczają czasami zmian w myśleniu, w sferze emocjonalnej lub w sposobie interpretacji sytuacji.

Możliwe objawy to między innymi:

• Halucynacje
• Urojenia
• Trudności z koncentracją
• zmiany w sposobie myślenia
• wycofanie społeczne
• zmiany emocjonalne

Szczególnie znane są halucynacje słuchowe. Pacjenci słyszą głosy lub dźwięki, których inni nie słyszą. Mogą również wystąpić urojenia. Osoby dotknięte tą chorobą wykształcają w sobie silne przekonania, które często są niezrozumiałe dla osób postronnych. Często dotyczą one prześladowania, kontroli lub nadania szczególnego znaczenia codziennym wydarzeniom.

Wielu pacjentów wykazuje również tak zwane objawy negatywne. Należą do nich obniżona motywacja, wycofanie społeczne lub spłaszczenie emocjonalne. Objawy te są często mniej dostrzegane niż ostre objawy psychotyczne. Mają one jednak szczególnie silny wpływ na codzienne życie. 

Dokładne przyczyny choroby nie zostały do dziś w pełni wyjaśnione. Prawdopodobnie współdziała tu kilka czynników jednocześnie.

Dyskutuje się między innymi o:

• predyspozycje genetyczne
• zmiany w niektórych neuroprzekaźnikach
• neurobiologiczne procesy rozwojowe
• stres
• czynniki psychospołeczne

W szczególności neuroprzekaźniki dopamina i glutaminian znajdują się w centrum wielu badań. Zmiany w tych układach mają wpływ na postrzeganie, myślenie i przetwarzanie bodźców. Jednak również geny odgrywają tu rolę. Jeśli ktoś w rodzinie cierpi na schizofrenię, prawdopodobieństwo zachorowania u krewnych jest większe. Jednak nie każda osoba z tą predyspozycją automatycznie zachoruje. Ponadto dyskutuje się o wczesnych traumatycznych przeżyciach, chronicznym stresie lub określonych czynnikach środowiskowych, które mogą sprzyjać epizodom psychotycznym. 

U wielu pacjentów zmiany rozwijają się stopniowo przez dłuższy czas. Wczesne sygnały ostrzegawcze często nie są od razu rozpoznawane.

Możliwe wczesne oznaki to:

• wycofanie się z życia społecznego
• problemy z koncentracją
• zaburzenia snu
• rosnąca nieufność
• spadek wydajności
• zmiany emocjonalne

Często dotyka to właśnie młodych dorosłych, ponieważ pierwsze objawy choroby pojawiają się często między okresem dojrzewania a wczesną dorosłością. Im wcześniej zmiany zostaną wykryte, tym korzystniejszy może być przebieg choroby i możliwości leczenia. 

Diagnoza opiera się na rozmowach psychiatrycznych, obserwacjach i rejestracji typowych objawów. Dodatkowo często przeprowadza się dalsze badania:

• badania neurologiczne
• badania krwi
• badania obrazowe
• diagnostyka psychologiczna 

Celem jest również wykluczenie innych chorób lub przyczyn neurologicznych. Współczesna diagnostyka uwzględnia obecnie nie tylko ostre objawy, ale w coraz większym stopniu również zmiany poznawcze, czynniki stresogenne oraz społeczne skutki choroby. 

Terapia składa się zazwyczaj z kilku elementów i jest dostosowywana indywidualnie. Ważnymi składnikami nowoczesnych koncepcji leczenia są:

• leki przeciwpsychotyczne
• wsparcie psychoterapeutyczne
• programy psychoedukacyjne
• wsparcie społeczne i zawodowe
• leczenie chorób współistniejących

Nowoczesne leki przeciwpsychotyczne znacznie poszerzyły możliwości terapeutyczne. Celem jest ustabilizowanie objawów psychotycznych i zapobieganie kolejnym epizodom. Ponadto ważne są działania psychoterapeutyczne i społeczne. Wielu pacjentom pomaga wsparcie w codziennym życiu, w pracy lub w integracji społecznej. Coraz większego znaczenia nabiera również zaangażowanie bliskich, ponieważ choroba często wpływa na całe otoczenie społeczne. Specjalistyczne wsparcie w tym zakresie zapewniają psychiatria i psychoterapia. 

Schizofrenia należy do najbardziej złożonych chorób psychicznych i wpływa na percepcję, myślenie oraz funkcje społeczne. Współczesne badania coraz wyraźniej pokazują, jak ściśle powiązane są ze sobą procesy neurobiologiczne, radzenie sobie ze stresem i czynniki genetyczne. Właśnie dlatego współczesne koncepcje leczenia opierają się obecnie na znacznie bardziej kompleksowych i zindywidualizowanych podejściach niż jeszcze kilka dekad temu. Oprócz schizofrenii również choroby pokrewne, takie jak zaburzenia afektywne dwubiegunowe lub zaburzenia afektywne, mogą głęboko wpływać na myślenie i odczuwanie i również wymagają specjalistycznego leczenia w zakresie psychosomatyki i psychoterapii.