Kardiowersja to leczenie zaburzeń rytmu serca, w którym nieregularne bicie serca przywraca się do rytmu prawidłowego. „Kardio-” oznacza serce, a „-wersja” – przywrócenie. Kardiowersję można przeprowadzić za pomocą specjalnych leków lub prądu elektrycznego.
W przypadku kardiowersji farmakologicznej stosuje się tak zwane leki przeciwarytmiczne, do których należą na przykład flekainid, amiodaron i propafenon. „Anti” oznacza tutaj „przeciw”, a „arytmia” to nieregularne bicie serca.
W przypadku zastosowania prądu elektrycznego mówi się również o kardiowersji elektrycznej, którą można przeprowadzić z zewnątrz (zewnętrznie) lub od wewnątrz (wewnętrznie) za pomocą specjalnych rozruszników serca. W większości przypadków zewnętrzna kardiowersja elektryczna odbywa się za pomocą elektrod umieszczonych na klatce piersiowej pacjenta. W tym celu podawany jest zsynchronizowany impuls prądu, który ma na celu przywrócenie prawidłowego rytmu serca i powrót do rytmu zatokowego.
Generatorem zdrowego, regularnego bicia serca jest tzw. węzeł zatokowy, dlatego normalne bicie serca nazywane jest również rytmem zatokowym. Węzeł zatokowy jest strukturą w kształcie przecinka o szerokości ok. 3 mm i długości 10 mm, znajdującą się w prawym przedsionku serca. Jest on swego rodzaju generatorem rytmu, z którego sygnały elektryczne są przekazywane do czterech komór serca (dwóch przedsionków i dwóch komór), sterując w ten sposób skurczami mięśnia sercowego. Rytm zatokowy odpowiada równomiernemu pulsowi, a tym samym stanowi stan normalny. W zależności od aktywności fizycznej liczba uderzeń serca na minutę waha się jednak od 40 uderzeń (podczas głębokiego snu) do ponad 180 uderzeń przy maksymalnym wysiłku fizycznym. Również to jest kontrolowane przez węzeł zatokowy.
Gdy rytm serca ulega zaburzeniu, pojawiają się nieregularne uderzenia serca. W przypadku tych zaburzeń rytmu serca samo bicie serca nadal występuje, jednak bez niezbędnej kontroli pobudzenia przez węzeł zatokowy. Może to wynikać z faktu, że inne obszary serca przejmują impulsy elektryczne pobudzające serce i niejako „prześcigają” węzeł zatokowy. Często jednak przyczyną jest choroba samego węzła zatokowego.
Do najczęstszych form zaburzeń rytmu serca zalicza się migotanie przedsionków lub trzepotanie przedsionków. Impuls wyznaczający częstotliwość akcji serca pochodzi wówczas z różnych miejsc w przedsionkach serca. Oba schorzenia należą do tzw. częstoskurczów nadkomorowych, w których impulsy elektryczne powstają powyżej komór serca.
Przyczyny powstania migotania przedsionków są różnorodne, często jest to połączenie
Również zawał serca stanowi jeden z najważniejszych czynników ryzyka wystąpienia zaburzeń rytmu serca.
Kardiowersja jest konieczna w nagłych przypadkach, gdy nagłe zaburzenia rytmu serca prowadzą do utraty przytomności i omdlenia. Dzieje się tak na przykład w przypadku migotania komór, które może wystąpić między innymi podczas zawału serca. Z funkcjonalnego punktu widzenia migotanie komór powoduje zatrzymanie akcji serca, ponieważ krew nie może być już skutecznie wypompowywana z serca. Ściśle rzecz biorąc, nie jest to jednak zatrzymanie akcji serca, lecz nieprzerwana aktywność mięśnia sercowego, która uniemożliwia regularną pracę serca. W takich sytuacjach nagłych stosuje się kardiowersję zewnętrzną, do której wykorzystuje się defibrylator („urządzenie do defibrylacji”). Podczas zabiegu podawany jest krótki impuls prądu, który na krótko przerywa aktywność elektryczną serca, umożliwiając w ten sposób przywrócenie prawidłowego rytmu.
Istnieją również wskazania do kardiowersji planowej. Najczęstszą przyczyną jest przewlekłe migotanie przedsionków, które utrzymuje się przez dłuższy czas. Prowadzi to do trwałej nieskoordynowanej pracy mięśnia sercowego i zmniejsza skuteczność pompowania krwi do naczyń. Wiele osób dotkniętych tym schorzeniem odczuwa kołatanie serca i fizycznie wyczuwa nieregularność bicia serca. Możliwe są również objawy osłabienia i zawrotów głowy, a także nudności i niepokój. W przypadku wystąpienia tych objawów, szczególnie u młodszych i aktywnych pacjentów, należy rozważyć kardiowersję.
Samo migotanie przedsionków zazwyczaj nie jest niebezpieczne, jednak istnieje znacznie zwiększone ryzyko powstania skrzepów (zwanych medycznie trombami) w nieregularnie bijących przedsionkach serca. Skrzepy tworzą się przede wszystkim w obszarze wybrzuszeń przedsionków serca.
Przyczyną tego jest spowolnienie przepływu krwi. Skrzepy te mogą ostatecznie zostać przeniesione wraz z krwią i przedostać się do ważnej tętnicy w organizmie. Nazywa się to zatorem. Przykładem tego jest nagłe zamknięcie naczynia w nodze, które objawia się wyraźnym uczuciem zimna, lub udar mózgu, gdy skrzep zostanie przeniesiony w górę do mózgu.
Aby zapobiec ostrym udarom, stosuje się leczenie przeciwzakrzepowe (łac. coagulare = krzepnąć). Leczenie to trwa od trzech do czterech tygodni, a często nawet lat, w zależności od indywidualnych wskazań i osobistego profilu ryzyka pacjenta.
Diagnoza i niechirurgiczne leczenie chorób serca leży w gestii specjalistów z zakresu medycyny wewnętrznej i kardiologii. Specjaliści ci (kardiolodzy) bezpiecznie przeprowadzają terapie farmakologiczne i zabiegi cewnikowe. Leczenie niechirurgiczne obejmuje zatem wszystkie zabiegi inwazyjne (z użyciem cewników) i farmakologiczne, z wyjątkiem operacji serca, którą przeprowadzają kardiochirurdzy.
Nie każdy pacjent z migotaniem przedsionków wymaga kardiowersji. Wielu pacjentów cierpi na migotanie przedsionków od lat, nie odczuwając przy tym poważnych problemów. Ponieważ jednak migotanie przedsionków wiąże się ze zwiększonym ryzykiem udaru mózgu, zdecydowana większość pacjentów jest leczona lekami przeciwzakrzepowymi. Wskazaniem do kardiowersji, czyli przywrócenia regularnego rytmu zatokowego, jest niedawno wystąpione migotanie przedsionków, bardzo szybkie bicie serca (tachykardia) lub ból serca (niedokrwienie mięśnia sercowego) spowodowane zaburzeniami krążenia w mięśniu sercowym.
Jeśli migotanie i trzepotanie przedsionków nie ustąpi samoistnie w ciągu 48 godzin, zaleca się wykonanie kardiowersji. Można ją przeprowadzić zarówno farmakologicznie, jak i elektrycznie.
Istnieje terapia elektryczna lub farmakologiczna. W przypadku terapii farmakologicznej próbuje się przywrócić rytm zatokowy za pomocą leku przeciwarytmicznego. Celem leczenia farmakologicznego jest osiągnięcie regularnej pracy serca.
Jeśli nie da się osiągnąć pożądanego stanu za pomocą kardiowersji farmakologicznej, przeprowadza się kardiowersję elektryczną. W tym przypadku impuls prądu stałego jest podawany za pomocą defibrylatora na wysokości klatki piersiowej. Wstrząs elektryczny jest podawany synchronicznie z aktywnością serca, aby nie zakłócać wrażliwych faz cyklu sercowego.
Zabieg jest bezbolesny, trwa tylko kilka minut i jest wykonywany w krótkotrwałym znieczuleniu ogólnym (znieczulenie krótkotrwałe). Podczas kardiowersji elektrycznej pacjent jest monitorowany za pomocą EKG (elektrokardiogramu do rejestracji czynności serca). Po zabiegu konieczna jest kolejna wizyta w celu sprawdzenia utrzymania rytmu zatokowego.
Autor: BruceBlaus. W przypadku wykorzystania tego obrazu w źródłach zewnętrznych można go cytować jako: Zespół Blausen.com (2014). „Galeria medyczna Blausen Medical 2014”. WikiJournal of Medicine 1 (2). DOI:10.15347/wjm/2014.010. ISSN 2002-4436. - Praca własna, CC BY 3.0, Link
Pacjenci, którzy mają już rozrusznik serca, w niektórych przypadkach nie są poddawani kardiowersji. Istnieje jednak możliwość specjalnego ustawienia sondy rozrusznika, co pozwala na przeprowadzenie zabiegu przy mniejszym ryzyku.
Wysokie ryzyko wiąże się z obecnością skrzepów w przedsionku, które regularnie powstają w przebiegu migotania przedsionków. Możliwe jest, że podczas kardiowersji elektrycznej ulegną one oderwaniu i doprowadzą do zatorowości. Z tego powodu zazwyczaj bezpośrednio przed kardiowersją wykonuje się echokardiografię przezprzełykową (USG serca). Podczas tego badania, znanego jako „echokardiografia przezprzełykowa”, sondę wprowadza się przez przełyk i przesuwa do żołądka. Przełyk znajduje się bezpośrednio za sercem, dlatego echokardiografia przełykowa może dostarczyć stąd dokładnych obrazów, które dostarczają informacji o ewentualnych skrzepach w przedsionku. Jeśli pojawią się skrzepy, kardiowersja musi być koniecznie przeprowadzona przy zastosowaniu specjalnych leków rozrzedzających krew.
Zasadniczym ryzykiem jest niezamierzone wywołanie dodatkowych zaburzeń rytmu serca przez samą defibrylację. Spowodowałoby to pogorszenie stanu pacjenta zamiast jego poprawy.
Ogólnie rzecz biorąc, kardiowersja jest uważana za pomocną i obiecującą metodę w przypadku migotania przedsionków, zwłaszcza gdy nie można go regulować farmakologicznie i powoduje dolegliwości.
O długoterminowym powodzeniu kardiowersji można mówić tylko w indywidualnych przypadkach, a dodatkowe podanie leków utrzymujących rytm serca przynajmniej zwiększa prawdopodobieństwo sukcesu. Badania pokazują, że długoterminowy wskaźnik skuteczności kardiowersji jest wyższy w przypadku krótkotrwałego migotania przedsionków niż w przypadku wieloletnich zaburzeń rytmu serca.
Jednak nawet po kardiowersji często dochodzi do ponownego wystąpienia migotania przedsionków. Istnieje możliwość ponownego przeprowadzenia zabiegu, jednak nawet jego powtórzenie nie daje gwarancji sukcesu.
Im dłużej utrzymują się zaburzenia rytmu, tym trudniejsze jest trwałe utrzymanie rytmu zatokowego.
Jeśli pomimo wielokrotnych kardiowersji i leczenia farmakologicznego nie uda się osiągnąć trwałego sukcesu, w razie potrzeby można przeprowadzić ablację cewnikową. Polega ona na zniszczeniu określonych obszarów tkanki mięśnia sercowego w celu trwałego wyeliminowania dalszych zaburzeń impulsów. Również w tym przypadku szanse na sukces są różne i należy je rozpatrywać indywidualnie.
1. Co to jest kardiowersja?
Kardiowersja to zabieg, który ma na celu leczenie zaburzeń rytmu serca, żeby przywrócić normalny rytm.
2. Kiedy wykonuje się kardiowersję?
Wskazaniem jest często utrzymujące się migotanie przedsionków, zwłaszcza gdy występują dolegliwości lub zaburzenia rytmu serca trwają dłużej niż 48 godzin. W wielu przypadkach zabieg można wykonać ambulatoryjnie.
3. Jak przebiega kardiowersja elektryczna?
W przypadku zewnętrznej kardiowersji elektrycznej za pomocą defibrylatora podaje się kontrolowany impuls elektryczny, który ma na celu ponowne zsynchronizowanie rytmu serca.
4. Czy po kardiowersji konieczne jest dalsze leczenie?
Po pomyślnym zabiegu często kontynuuje się leczenie przeciwzakrzepowe lub rozrzedzające krew, aby zmniejszyć ryzyko udaru spowodowanego ewentualnymi skrzepami.
