Miniflebektomia: specjaliści i informacje o leczeniu

Serce pompuje krew bogatą w tlen przez tętnice do wszystkich narządów i tkanek organizmu. Po dostarczeniu tlenu zużyta krew żylna przepływa przez żyły z powrotem do serca, a następnie do płuc. Tam zostaje ponownie nasycona tlenem, a krążenie zaczyna się od nowa.

W nogach występują dwa układy żylne: głęboki, przebiegający między mięśniami, oraz powierzchowny, znajdujący się w podskórnej tkance tłuszczowej. Oba są połączone ze sobą za pomocą żył łączących, tzw. żył perforujących. Naczynia powierzchowne odprowadzają krew żylną ze skóry i tkanki podskórnej do układu głębokiego. Aby przepływ krwi w kierunku serca przebiegał wbrew grawitacji, zastawki żylne, działające jak małe zawory, zapobiegają jej cofaniu się.

Gdy zastawki te przestają prawidłowo się zamykać, część krwi żylnej gromadzi się w nogach. Ścianki naczyń ulegają rozciągnięciu, żyły rozszerzają się i stają się coraz bardziej poskręcane lub węzłowate. W ten sposób powstają żylaki, zwane w medycynie varices. Często prześwitują niebieskawo przez skórę i są dobrze widoczne gołym okiem. Specjaliści rozróżniają, w zależności od dotkniętego naczynia, między innymi rozszerzenia dużych żył głównych, żylaki boczne oraz, jako najdelikatniejszą postać, pajączki.

Jeśli taka choroba żył pozostaje nieleczona, z czasem może się nasilać. Możliwymi konsekwencjami są swędzące wypryski skórne, zapalenia żył i skrzepy krwi, trwające obrzęki nóg, trudno gojące się rany na podudziach, a także krwawienia z żylaków.

Termin „flebektomia” składa się z greckich części słownych oznaczających żyłę (phleb-) i usunięcie (-ektomia). W tej metodzie specjalista lub flebolog usuwa rozszerzone żyły powierzchowne za pomocą cienkich narzędzi w kształcie haczyków, stąd też nazwa „metoda haczykowa”. Ponieważ wymaga to jedynie niewielkich nacięć skóry, zabieg ten zalicza się do zabiegów minimalnie inwazyjnych i jest również określany jako minichirurgiczna flebektomia.

Poprzez niewielkie nacięcia chirurg uzyskuje dostęp do chorego naczynia (żylaków). Za pomocą narzędzia w kształcie haczyka chwyta je tak, aby można było je wyciągać kawałek po kawałku. W ten sposób patologicznie zmienione odcinki są trwale usuwane, a odprowadzanie krwi żylnej przejmują następnie zdrowe naczynia. Metoda ta jest szczególnie odpowiednia w przypadku żylaków bocznych, czyli rozszerzonych odgałęzień głównych żył w nodze.

Metodę tę opracował w latach 50. XX wieku szwajcarski dermatolog Robert Muller. Dlatego też znana jest ona również jako flebektomia według Mullera. Obecnie metoda haczykowa stanowi stały element chirurgii żylnej. Spełnia ona zarówno wymagania medyczne, jak i estetyczne, ponieważ po wygojeniu pozostają zazwyczaj jedynie bardzo niewielkie ślady. Zabieg można wykonać ambulatoryjnie i nie wymaga on znieczulenia ogólnego, co stanowi niewielkie obciążenie dla organizmu.

Metoda haczykowa nadaje się wyłącznie do leczenia żylaków położonych powierzchownie w tkance podskórnej (pajączki). Typowymi wskazaniami są żylaki boczne oraz krótkie poszerzenia obu dużych żył głównych w nodze: żyły odpiszczelowej wielkiej (Vena saphena magna) po wewnętrznej stronie nogi oraz żyły odpiszczelowej małej (Vena saphena parva) z tyłu podudzia. W ten sposób można również częściowo leczyć nieszczelne żyły łączące układ powierzchowny z głębokim (żylaki perforujące) oraz izolowane rozszerzenia żył w tkance podskórnej (flebektazje). Metoda ta może być również wskazana w przypadku żylaków siatkowych, czyli cienkich, przypominających siatkę żyłek tuż pod skórą. Natomiast w przypadku najmniejszych żyłek zazwyczaj rozważa się inne metody, takie jak obliteracja.

Często metodę haczykową łączy się z innymi zabiegami, na przykład z zamknięciem chorej żyły głównej za pomocą terapii laserowej lub fal radiowych. Wybór odpowiedniej metody w konkretnym przypadku zależy od przebiegu zmian w naczyniach oraz od tego, w którym miejscu zastawki żylne nie zamykają się już prawidłowo.

Leczenie nie wchodzi w grę w przypadku ostrej zakrzepicy żył głębokich, ciężkich chorób ogólnoustrojowych lub stanów zapalnych skóry w obszarze poddawanym zabiegowi. Żylaki, które powstały w wyniku wcześniejszej zakrzepicy żył głębokich, są operowane tylko w indywidualnych przypadkach, ponieważ w pewnych okolicznościach mogą pełnić ważną rolę w obiegu obejściowym. Z drugiej strony powikłania mogą sprawić, że leczenie stanie się pilniejsze. Dotyczy to na przykład zakrzepowego zapalenia żył (tromboflebitu), czyli zapalenia żyły powierzchownej z tworzeniem się skrzepów, które rozprzestrzenia się w kierunku układu żył głębokich.

Pierwszym krokiem jest szczegółowa konsultacja w gabinecie lub klinice chirurgii naczyniowej, flebologii lub dermatologii. Podczas tej wizyty omówione zostaną dolegliwości pacjenta, przebyte choroby i przyjmowane leki, a także planowany przebieg zabiegu oraz potencjalne ryzyko.

Podstawą diagnostyki jest specjalistyczne badanie ultrasonograficzne żył nóg, tzw. sonografia duplex. Pokazuje ono, w których miejscach zastawki żylne są nieszczelne oraz w jakim kierunku płynie krew. W ten sposób flebolog ustala, czy metoda „haczykowa” jest odpowiednia i czy istnieją przeciwwskazania do jej zastosowania.

Niektóre leki wpływają na krzepnięcie krwi, w tym leki rozrzedzające krew oraz środek przeciwbólowy – kwas acetylosalicylowy (ASA). To, czy i na jak długo należy przerwać przyjmowanie takich preparatów przed zabiegiem, ustala lekarz. Proszę nigdy nie odstawiać przepisanych leków na własną rękę. Podczas wstępnej konsultacji należy również omówić, czy przed zabiegiem należy zrezygnować z alkoholu lub zwykłych środków nasennych. Osoby palące powinny, w miarę możliwości, znacznie ograniczyć palenie już na kilka tygodni przed zabiegiem, ponieważ nikotyna pogarsza krążenie krwi i może sprzyjać zaburzeniom gojenia się ran.

W dniu zabiegu lekarz zaznacza na skórze w pozycji stojącej za pomocą pisaka żylaki przeznaczone do usunięcia, ponieważ w tej pozycji naczynia są najlepiej widoczne. W razie potrzeby usuwa się włosy w obszarze zabiegowym. Następnie skóra jest dokładnie dezynfekowana i przykrywana sterylnym opatrunkiem.

Najpierw obszar zabiegowy jest znieczulany środkiem znieczulającym miejscowo. Często stosuje się tzw. znieczulenie tumescencyjne, polegające na wstrzyknięciu większej ilości rozcieńczonego roztworu znieczulającego do tkanki podskórnej. W niektórych placówkach na życzenie pacjenta możliwe jest dodatkowo zastosowanie analgo-sedacji. W tym przypadku przez dostęp dożylny podaje się lek uspokajający i przeciwbólowy, przy czym pacjent pozostaje przytomny i reaguje na bodźce.

Następnie lekarz wykonuje wzdłuż zaznaczonych linii najmniejsze nacięcia skóry, tzw. nacięcia punktowe. Każde nakłucie ma zaledwie kilka milimetrów i służy jako dostęp dla narzędzi mikrochirurgicznych. Za pomocą cienkiego haczyka lub małego zacisku naczyniowego (zacisku typu „mosquito”) lekarz wyciąga żylaki spod skóry i usuwa je odcinkami.

Te niewielkie rany zazwyczaj nie wymagają szycia. Zabezpiecza się je taśmą samoprzylepną, klejem do skóry lub opatrunkiem, a na wierzch nakłada się opatrunek uciskowy. W zależności od zakresu zabiegu operacja trwa zazwyczaj od 30 do 60 minut. Po krótkim odpoczynku zazwyczaj można wrócić do domu. Po zastosowaniu analgozacji należy poprosić kogoś o odebranie pacjenta i nie prowadzić samodzielnie samochodu tego samego dnia.

Po zabiegu początkowo nosi się opatrunek uciskowy, a później zazwyczaj medyczne pończochy uciskowe. Jak długo jest to konieczne, ustala lekarz; często trwa to około dwóch tygodni. W języku potocznym często mówi się o pończochach przeciwzakrzepowych. Jednak medyczna odzież uciskowa zazwyczaj wywiera znacznie silniejszy ucisk niż białe pończochy stosowane w szpitalu w profilaktyce zakrzepicy. Ucisk z zewnątrz zmniejsza krwawienia wtórne i obrzęki, zapobiega powstawaniu skrzepów krwi oraz wspomaga proces gojenia.

Równie ważna jest aktywność fizyczna. Regularne chodzenie aktywuje pompę mięśniową łydek i zmniejsza ryzyko zakrzepicy. Natomiast w pierwszych tygodniach należy unikać długotrwałego stania lub siedzenia, a także narażania się na ciepło wynikające z sauny, opalania się lub gorących kąpieli.

Zmiana opatrunku odbywa się mniej więcej co dwa do czterech dni. Do złagodzenia bólu zazwyczaj wystarczają popularne leki zalecone przez lekarza. Około dwa tygodnie po operacji odbywa się wizyta kontrolna.

W porównaniu z operacją otwartą metoda haczykowa ma kilka zalet. Ponieważ zabieg odbywa się ambulatoryjnie i w znieczuleniu miejscowym, nie ma ryzyka związanego ze znieczuleniem ogólnym. Okres rekonwalescencji jest krótki, a wiele osób już po kilku dniach w znacznym stopniu wraca do normalnego trybu życia. Dzięki niewielkim nacięciom blizny są zazwyczaj nieznaczne. Ponadto usunięcie chorych naczyń często przyczynia się do zmniejszenia bólu, na przykład w przypadku uczucia napięcia lub ciężkości nóg.

Ogólnie rzecz biorąc, metoda ta jest uważana za zabieg mało inwazyjny i wiążący się z niewielkim ryzykiem. Niemniej jednak, podobnie jak w przypadku każdego zabiegu medycznego, mogą wystąpić działania niepożądane.

Częste skutki uboczne

Do najczęstszych skutków ubocznych operacji należą krótkotrwałe objawy, takie jak

• siniaki,
• obrzęki,
• zaburzenia gojenia się ran,
• uczucie napięcia lub ucisku,
• uszkodzenia nerwów skórnych z drętwieniem lub objawami bólowymi,
• wysypka skórna, kichanie, swędzenie, łzawienie oczu, wymioty lub zawroty głowy jako nadmierne reakcje na środek znieczulający.

Rzadkie poważne powikłania

Poważne powikłania występują bardzo rzadko. Należy do nich zakażenie ran, które w skrajnych przypadkach może prowadzić nawet do posocznicy. Możliwa jest również zakrzepica, czyli powstanie skrzepu krwi w naczyniu krwionośnym nogi. Jeśli taki skrzep się uwolni i zostanie przeniesiony wraz z krwią do płuc, dochodzi do zatorowości. Ponadto może wystąpić długotrwały obrzęk nogi spowodowany zastojem limfy lub trwałe uszkodzenie nerwów. Zagrażająca życiu reakcja alergiczna na środek znieczulający jest absolutną rzadkością.

Lekarz dokładnie rozważy z wyprzedzeniem te ryzyka w stosunku do oczekiwanych korzyści. Leczenie zostanie zalecone tylko wtedy, gdy korzyści dla pacjenta wyraźnie przeważają nad ryzykiem.