Przeszczep serca jest konieczny, gdy własne serce nie funkcjonuje już prawidłowo i nie ma innych możliwości leczenia. Podczas tej operacji serce dawcy w stanie śmierci mózgowej wszczepia się do ciała biorcy i łączy z jego naczyniami krwionośnymi.
Tutaj znajdziesz więcej informacji, a także listę wybranych specjalistów i ośrodków zajmujących się przeszczepami serca.
Serce odpowiada za dostarczanie krwi bogatej w tlen do narządów i tkanek organizmu. Bez tlenu komórki szybko obumarłyby. W tym celu serce musi pompować krew, która została wzbogacona w tlen w płucach, przez tętnice prowadzące aż do kończyn.
Dlatego serce musi funkcjonować nieprzerwanie przez całe życie, w dzień i w nocy.
Jeśli serce nie jest w stanie pełnić tej funkcji lub robi to w niewystarczającym stopniu, pacjent potrzebuje serca zastępczego. Podczas przeszczepu serca chirurdzy usuwają serce, które przestało funkcjonować, i zastępują je sercem zmarłego dawcy.
Przeszczep serca jest zazwyczaj ostatecznym rozwiązaniem w przypadku zaawansowanej niewydolności serca. Wykonuje się go dopiero wtedy, gdy wszystkie inne metody leczenia, takie jak leki, rozruszniki serca lub aparaty tlenowe, zawiodły.
Przyczyny ciężkiej niewydolności serca są różne. Niektóre dzieci rodzą się już z poważnymi wadami serca. Często już wtedy wiadomo, że jedyną pomocą może być przeszczep. U dorosłych najczęstszymi przyczynami niewydolności serca są:
W przypadku tych chorób mówi się o przewlekłej, czyli długotrwałej niewydolności serca.
Ponadto istnieją choroby, które powodują nie przewlekłą, ale ostrą niewydolność serca. Serce zawodzi więc w ciągu kilku godzin lub dni. Ponieważ jednak pacjenci prawie zawsze muszą długo czekać na narząd od dawcy, osoby z ostrą niewydolnością serca zazwyczaj nie kwalifikują się do operacji.
Przed operacją pacjent jest najpierw wpisywany na listę oczekujących na serce od dawcy. Ponieważ liczba oddanych serc jest znacznie mniejsza niż zapotrzebowanie, czas oczekiwania może trwać kilka miesięcy, a nawet lat.
Często w tym okresie stosuje się systemy wspomagające pracę serca, na przykład sztuczne pompy serca lub minidefibrylatory. Urządzenia te mogą często zapewnić pacjentowi przeżycie przez kilka lat, aż do znalezienia odpowiedniego narządu od dawcy.
Ponieważ serca dawców nie można długo przechowywać, operację trzeba przeprowadzić w ciągu kilku godzin. Im szybciej serce zostanie wszczepione, tym lepiej będzie później funkcjonować. Osoba czekająca na nowe serce musi więc być zawsze dostępna i przygotowana na dłuższy pobyt w szpitalu.
Przeszczep serca musi przebiegać szybko: serce dawcy musi zostać wszczepione do organizmu pacjenta jak najszybciej © Robert Kneschke | AdobeStock
Gdy serce dawcy jest dostępne, pacjent musi jak najszybciej zgłosić się do centrum transplantacyjnego. Tam przeprowadza się jeszcze kilka badań, aby wykluczyć ostre schorzenia i przygotować się do operacji. W tym samym czasie serce dawcy jest jak najszybciej transportowane do kliniki.
Jeśli badania zakończą się pomyślnie, operacja może rozpocząć się w ciągu kilku godzin. Najpierw otwiera się klatkę piersiową pacjenta i podłącza się maszynę sercowo-płucną. Urządzenie to przejmuje podczas operacji funkcję serca i zapewnia dalszy przepływ krwi w organizmie.
Zazwyczaj chore serce pacjenta jest następnie odłączane od aorty i usuwane z organizmu. Istnieją jednak również procedury operacyjne, w których osłabione serce pozostaje początkowo w organizmie jako wsparcie.
W obu przypadkach w kolejnym etapie wszczepia się przygotowane serce dawcy i podłącza je do naczyń krwionośnych.
Następnie do serca dawcy doprowadza się krew w celu jego ogrzania. W większości przypadków po osiągnięciu temperatury roboczej serce zaczyna bić samodzielnie.
Taka operacja trwa zazwyczaj od trzech do czterech godzin.
Jeśli operacja zakończy się sukcesem, pacjent jest najpierw monitorowany na oddziale intensywnej terapii. Szczególną uwagę zwraca się przy tym na inne narządy, takie jak wątroba lub nerki. Na początku mogą tu wystąpić komplikacje spowodowane gorszym ukrwieniem.
Od samego początku ważne jest przyjmowanie tak zwanych leków immunosupresyjnych. Leki te hamują układ odpornościowy i zapobiegają odrzuceniu obcego tkanki przez organizm.
Po pewnym czasie pacjent zostaje przeniesiony na zwykły oddział. Zazwyczaj pacjenci mogą opuścić klinikę po kilku tygodniach. Najczęściej następnie udają się do kliniki rehabilitacyjnej. W pierwszych miesiącach po operacji konieczne są regularne badania w centrum transplantacyjnym.
Przeszczepienie nowego serca to skomplikowany zabieg, który wiąże się z wieloma zagrożeniami. Szczególnie duże jest ryzyko, że organizm odrzuci serce dawcy. Aby temu zapobiec, pacjenci muszą przez całe życie przyjmować leki immunosupresyjne.
Konieczne jest przy tym optymalne dawkowanie leków: z jednej strony muszą one skutecznie zapobiegać odrzuceniu nowego narządu, z drugiej jednak nie mogą zbytnio osłabiać układu odpornościowego, aby nie doszło do powikłań. Nawet przy dobrym dostosowaniu dawek nie da się całkowicie wyeliminować zagrożeń dla zdrowia.
Możliwe są między innymi następujące skutki uboczne:
Ryzyko wystąpienia tych skutków ubocznych można zminimalizować poprzez
Pomimo tych zagrożeń i ograniczeń większość pacjentów postrzega życie z nowym sercem jako wielki dar. Po okresie rekonwalescencji i adaptacji w pierwszych miesiącach u większości pacjentów jakość życia i radość z życia znów znacznie wzrastają.
Dzięki nowemu sercu są oni ponownie w stanie prowadzić w dużej mierze normalne życie.
