Stripping żył: przebieg, ryzyko i szanse powodzenia operacji

Czym są żylaki?

Żylaki, zwane medycznie varices, to trwale rozszerzone i poskręcane żyły, które pojawiają się głównie na nogach. Powstają, gdy zastawki żylne tracą swoją funkcję i krew nie może już swobodnie wracać do serca. W rezultacie krew gromadzi się w naczyniach, co prowadzi do widocznego poszerzenia żył powierzchownych. Początkowo żylaki są zazwyczaj tylko problemem kosmetycznym, jednak z czasem mogą pojawić się dolegliwości, takie jak uczucie ciężkości, napięcia, obrzęki lub bóle nóg. Nieleczone żylaki mogą przekształcić się w przewlekłą niewydolność żylną, która zwiększa ryzyko zmian skórnych, stanów zapalnych lub zakrzepicy.

Jak powstają żylaki?

Żylaki są spowodowane wrodzoną słabością tkanki łącznej lub ścianek żył. Również wcześniejsze zakrzepice żył głębokich nóg mogą prowadzić do przeciążenia układu żył powierzchownych. W ten sposób sprzyjają one powstawaniu żylaków.

W wyniku naturalnego procesu starzenia ścianki naczyń żylnych powoli ulegają osłabieniu, a zastawki żylne mogą przeciekać. W ten sposób żylaki rozwijają się raczej stopniowo, na przestrzeni lat.

Na żylaki cierpią przede wszystkim kobiety. Około trzy razy częściej niż mężczyźni dotykają je te uciążliwe zmiany żylne. Szczególnie w czasie ciąży u wielu kobiet rozwija się choroba żylakowa.

Jakie są czynniki ryzyka?

Typowe czynniki ryzyka to

• postępujący wiek,
• płeć żeńska,
• wielokrotne ciąże,
• zawody wymagające pracy w pozycji stojącej (nauczyciele, kasjerzy),
• nadwaga oraz
• wrodzona słabość tkanki łącznej.

Jakie są różne rodzaje żylaków?

Żylaki pojawiają się szczególnie często na nogach, na przykład w dużej żyle odpływowej (Vena saphena magna). Żyła ta biegnie od wewnętrznej kostki aż do pachwiny i jest tym samym najdłuższą powierzchowną żyłą nogi w organizmie.

Mała żyła odpiszczelowa (Vena saphena parva) biegnie od zewnętrznej kostki po tylnej stronie podudzia aż do dołu kolanowego.

Żyły na ramieniu lub w jamie brzusznej są znacznie rzadziej dotknięte chorobą.

W zależności od stopnia nasilenia rozróżnia się następujące formy:

• W przypadku żylaków pnia dotknięte są główne żyły pod powierzchnią skóry, czyli żyła odpiszczelowa mała i żyła odpiszczelowa duża (żyła odpiszczelowa mała i duża). W przypadku tych form żylaków preferowaną metodą jest stripping żył.
• W przypadku żylaków bocznych gałęzie boczne układu żylnego są dotknięte zastojem krwi w żyłach głównych.
• W przypadku nieszczelności żył łączących układ żylny powierzchowny i głęboki mówi się o niewydolności żył perforujących.
• W przypadku żylaków typu „pajączki” można zaobserwować małe żyłki o czerwono-niebieskawym kolorze. Są one często pierwszym objawem choroby żył.

Stripping to skuteczna metoda operacyjna w leczeniu żylaków © Solarisys | AdobeStock

Jak można leczyć żylaki? 

Żylaki nie ustępują samoistnie. Jeśli stanowią nie tylko problem kosmetyczny, ale także powodują dolegliwości, kasy chorych pokrywają koszty niezbędnego leczenia.

Istnieją trzy możliwe formy terapii:

Leczenie zachowawcze

Terapia zachowawcza obejmuje stosowanie pończoch uciskowych. Mają one wywierać nacisk na ścianki żył, zapewniając im w ten sposób wsparcie.

Pończochy uciskowe są produkowane w różnych stopniach ucisku i powinny być noszone przez cały dzień. Również

• ćwiczenia gimnastyczne,
• zabiegi Kneippa lub
• drenaż limfatyczny

mogą przyczynić się do złagodzenia dolegliwości.

Skleroterapia i terapia cewnikowa (terapia endoluminalna)

Jeśli leczenie zachowawcze nie przynosi wystarczających efektów, wskazane może być obliterowanie za pomocą płynu lub pianki.

Ponadto istnieje możliwość zamknięcia żyły od wewnątrz za pomocą cewników poprzez zastosowanie ciepła (terapia laserowa lub radiowa). Zabiegi te można zazwyczaj wykonać w znieczuleniu miejscowym, jednak ze względu na zastosowanie ciepła istnieje pewne ryzyko poparzenia skóry.

Leczenie operacyjne (stripping)

W przypadku klasycznego strippinga żylaków żylak

• w miejscu jej ujścia do głębokiego układu żylnego (pachwina lub podkolanowa) oraz
• w najniższym punkcie rozszerzenia

. Następnie wprowadza się przez to miejsce gruby drut (sondę), żyła jest przywiązana do tego drutu, a następnie wyciągana („strippowana”). 

Zarówno zabieg podpalania, terapia laserowa, jak i stripping mogą być wykonywane w warunkach ambulatoryjnych. Koszty operacyjnego strippinga żylaków są zasadniczo pokrywane w przypadku wskazań medycznych.

Koszty zabiegu obliteracyjnego i terapii laserowej pokrywają tylko niektóre kasy chorych.

Jak przebiega zabieg strippingu żylaków?

Stripping to niewielki zabieg, który często można wykonać ambulatoryjnie w znieczuleniu miejscowym. W zależności od stopnia zaawansowania choroby może być jednak konieczne znieczulenie ogólne. O tym, która forma znieczulenia jest najlepsza w danym przypadku, decyduje lekarz prowadzący.

W klasycznym przebiegu zabiegu stripping żył (operacja Babcocka) chirurg usuwa uszkodzone odcinki żyły odpiszczelowej. Warunkiem tego jest jednak drożność układu żył głębokich. Można to sprawdzić za pomocą badania kontrastowego lub USG.

W ramach operacji Babcocka lekarz najpierw wykonuje nacięcie w pachwinie. Pozwala to na odsłonięcie tzw. „Crosse”, czyli ujścia żyły udowej do żyły odpiszczelowej. Następnie lekarz podwiązuje wszystkie odgałęzienia boczne, które wpływają do żyły udowej. W kolejnym kroku podwiązuje żyłę główną.

Kolejne nacięcie wykonuje się poniżej odcinka żylaków. Jeśli żyła jest całkowicie pokryta żylakami, nacięcie to wykonuje się tuż nad wewnętrzną kostką. Następnie podwiązuje się dolną część żyły głównej. Na koniec wprowadza się stripper żylny (sondę Babcocka) i przesuwa się go aż do pachwiny. Teraz w pachwinie nakręca się głowicę sondy. Lekarz może teraz wyciągnąć żyłę z miejsca nacięcia od góry do dołu.

Jeśli konieczne jest zmniejszenie ucisku na włókna nerwowe w okolicy kostki, zabieg można wykonać również w odwrotnym kierunku.

Jakie są inne metody strippingu żył?

Czasami stosuje się powiązane zabiegi w połączeniu z klasycznym strippingiem żył:

• Konwencjonalne stripping małej żyły odpiszczelowej przebiega podobnie. W tym przypadku zabiegowi poddawana jest jedynie mała żyła odpiszczelowa w okolicy podudzia.
• Stripping inwaginacyjny jest uważany za zabieg szczególnie delikatny, ponieważ uraz operacyjny jest na bardzo niskim poziomie. Stosuje się tu stripper typu Pin według Oescha, który powoduje wgłębienie kikuta żyły podczas jej wyciągania.
• Kryptostripping jest również zabiegiem szczególnie delikatnym. Można go stosować w przypadku niemal wszystkich rodzajów żylaków. Wykorzystuje się tu metalową sondę, którą można schłodzić do temperatury nawet minus 80 stopni. Dzięki temu krwawienie jest prawie całkowicie wyeliminowane. Żyła może być wtedy łatwo usunięta.
• Żylaki boczne najlepiej leczyć za pomocą miniflebektomii. W tej metodzie chore żyły wyciąga się z ciała za pomocą małych haczyków.
• Metodę podwiązania żył perforujących stosuje się, gdy oprócz żyły odpiszczelowej dużej zajęte są również inne naczynia krwionośne.

To, czy operacja strippingowa zostanie przeprowadzona ambulatoryjnie czy stacjonarnie, zależy od stopnia skomplikowania zabiegu i rozległości żylaków. W razie potrzeby zabieg można również przeprowadzić w ramach kilku sesji.

Jak najlepiej przygotować się do zabiegu strippingu żylaków?

Przed operacją stripping konieczna jest dokładna analiza wywiadu medycznego przez lekarza. Przy tej okazji lekarz dokładnie wyjaśnia, jak przebiega zabieg stripping i jakie ryzyko się z nim wiąże.

Na dwa tygodnie przed zabiegiem należy zaprzestać przyjmowania leków rozrzedzających krew. Należą do nich również środki przeciwbólowe zawierające kwas acetylosalicylowy – czyli ASA. W przeciwnym razie podczas zabiegu istnieje podwyższone ryzyko krwawienia. W tym okresie należy również zrezygnować z alkoholu.

Osoby palące powinny już na miesiąc przed zabiegiem zacząć znacznie ograniczać spożycie nikotyny. W ten sposób zapobiegną zaburzeniom w gojeniu się ran.

Jak duże jest ryzyko ponownego pojawienia się żylaków?

Stripping jest uważany za standardową metodę leczenia żylaków, również dlatego, że ma znacznie większe szanse powodzenia niż inne metody: w przypadku leczenia laserowego należy liczyć się z odsetkiem nawrotów wynoszącym 18 procent. Po zabiegu stripping żylaki pojawiają się ponownie tylko u 1,3 procent pacjentów.

Na co należy zwrócić uwagę po operacji?

Sama operacja wymaga jedynie niewielkich nacięć, dzięki czemu nie powstają duże blizny. Jednak pomimo wszelkich środków ostrożności zawsze dochodzi do uszkodzenia tkanek, na przykład

• naczynia limfatyczne,
• włókna nerwowe lub
• drobne odgałęzienia żyły.

Częstym skutkiem są duże siniaki i obrzęki w okolicy operowanej. Zazwyczaj jednak ustępują one samoistnie. Pończochy uciskowe wspomagają gojenie.

Zazwyczaj po zabiegu strippingu pacjent otrzymuje zwolnienie lekarskie na okres od jednego do trzech tygodni. Następnie należy nosić pończochy uciskowe przez kilka tygodni, a nawet miesięcy. Należy również unikać długotrwałego siedzenia i dużo się ruszać.

Aby zapobiec pojawieniu się nowych żylaków w innych miejscach (w końcu podstawowa skłonność do ich powstawania pozostaje), należy

• środki zapobiegawcze oraz
• regularne wizyty kontrolne u specjalisty od żył 

.

Jakie powikłania mogą wystąpić po zabiegu strippinga żylaków?

Ogólnie rzecz biorąc, stripping żylaków jest zabiegiem rutynowym, podczas którego bardzo rzadko występują poważne skutki uboczne.

Możliwe powikłania to

• siniaki,
• uczucie ucisku,
• obrzęki,
• uczucie napięcia w nogach,
• drętwienie spowodowane uszkodzeniem nerwów skórnych,
• silniejszy ból, który wskazuje na zaburzenia krążenia – w tym przypadku konieczne jest badanie kontrolne,
• w rzadkich przypadkach mogą wystąpić zaburzenia gojenia się ran i infekcje,
• urazy tętnicy w okolicy pachwiny,

Po zabiegu może dojść do tworzenia się skrzepów krwi. Dlatego należy przeprowadzić profilaktykę przeciwzakrzepową: w najgorszym przypadku może dojść do zagrażającej życiu zatorowości płucnej.

W przypadku stosowania urządzeń elektrycznych mogą powstać prądy upływowe, które mogą prowadzić do uszkodzeń tkanek i skóry.

Leżenie na stole operacyjnym może powodować odciski na tkankach miękkich i nerwach. Może to prowadzić do zaburzeń czucia, a w najgorszym przypadku nawet do paraliżu.

W przypadku alergii lub nadwrażliwości na stosowane środki mogą wystąpić

• wysypki skórne,
• swędzenie,
• obrzęki,
• wymioty,
• zawroty głowy lub
• łzawienie oczu

.

Niezwykle rzadko występują infekcje, które wpływają na oddychanie, serce lub układ krążenia.

Dla kogo wskazane jest strippowanie?

Oczywiście to lekarz musi indywidualnie zdecydować, czy stripping jest odpowiednią metodą leczenia żylaków. Ogólnie jednak obowiązuje zasada:

• Stripping jest wskazany w przypadku żylaków pnia, ponieważ są one mniej poskręcane. Jeśli żylak jest zbyt mocno poskręcany, trudno jest przeprowadzić drut za pomocą sondy.
• Zazwyczaj najpierw stosuje się inne metody leczenia, na przykład kompresję w połączeniu z gimnastyką i innymi terapiami towarzyszącymi. Dopiero gdy te terapie nie przynoszą (już) oczekiwanych rezultatów, wykonuje się stripping.
• W przypadku pacjentów z podwyższonym ryzykiem operacyjnym lub znieczuleniowym próbuje się osiągnąć cel za pomocą innych, minimalnie inwazyjnych metod. Mogą to być na przykład zabiegi laserowe i obliteracja.

Często zadawane pytania dotyczące strippinga żył

Jak przebiega zabieg stripping żył?
Podczas stripping żył chora żyła jest usuwana poprzez dwa małe nacięcia skóry. Pierwsze nacięcie wykonuje się zazwyczaj w pachwinie, drugie poniżej dotkniętego odcinka, często w okolicy podkolanowej lub wewnętrznej kostki. Przez te otwory wprowadza się cienką sondę, tzw. sondę Babcocka. Za jej pomocą chirurgicznie usuwa się dotkniętą chorobą żyłę. Procedura ta jest również nazywana operacją Babcocka i wywodzi się od chirurga Williama Wayne'a Babcocka. Zabieg ten jest uznawany za sprawdzoną metodę operacyjnego leczenia żylaków.

Jak długo trwa zabieg i czy jest wykonywany ambulatoryjnie?
Stripping żyły głównej trwa zazwyczaj od 30 do 60 minut. Zabieg jest zazwyczaj wykonywany ambulatoryjnie w znieczuleniu miejscowym lub częściowym. W niektórych przypadkach przeprowadza się go w warunkach szpitalnych, na przykład gdy dotyczy on kilku odcinków żył. Po zabiegu zakłada się opatrunek uciskowy, aby zapobiec powstawaniu siniaków i wspomóc krzepnięcie krwi.

Jakie ryzyko lub powikłania mogą wystąpić?
Stripping żył jest bezpieczną metodą leczenia, jednak w rzadkich przypadkach mogą wystąpić powikłania. Należą do nich krwawienia pooperacyjne, infekcje lub uszkodzenia nerwów, które mogą powodować przejściowe zaburzenia czucia. W przypadku niewystarczającej kompresji może również dojść do opóźnionego gojenia się rany lub powstawania siniaków. Aby zapobiec powstawaniu zakrzepów, po zabiegu stosuje się ukierunkowaną profilaktykę przeciwzakrzepową.

Na co należy zwrócić uwagę po operacji?
Po operacji należy konsekwentnie nosić zalecone przez lekarza pończochy uciskowe klasy II lub III. Wspomagają one krążenie krwi, zmniejszają obrzęki i zapobiegają ponownemu rozszerzeniu żył. Również regularna aktywność fizyczna pomaga ustabilizować krążenie krwi w układzie żylnym. W pierwszych tygodniach po zabiegu ważne jest, aby trzymać nogi w pozycji uniesionej i unikać długotrwałego stania. Lekki ból lub uczucie ucisku w nogach są normalne i ustępują po kilku dniach.

Kiedy mogę wrócić do pracy lub uprawiać sport?
W zależności od obciążenia fizycznego zwolnienie lekarskie trwa zazwyczaj od jednego do trzech tygodni. Lekkie czynności są zazwyczaj możliwe już po kilku dniach. Po około dwóch do trzech tygodniach można rozpocząć lekką aktywność fizyczną, o ile nie wystąpiły żadne powikłania. Całkowite wyleczenie następuje zazwyczaj po czterech do sześciu tygodniach.

Jakie zalety ma stripping żył w porównaniu z innymi metodami?
Stripping żył to sprawdzona metoda operacyjnego leczenia chorób żył, która nadaje się szczególnie do usuwania powierzchownych żył głównych, których zastawki nie zamykają się już całkowicie. Zabieg ten jest uważany za niezawodny i pozwala na trwałe usunięcie dotkniętych chorobą odcinków żył. Nowoczesne warianty, takie jak endostripping lub kriostripping, są szczególnie delikatne i zazwyczaj wykonywane w trybie ambulatoryjnym. Do zalet i wad zalicza się szybką ulgę w dolegliwościach, niskie ryzyko nawrotów, ale także nieco dłuższy czas gojenia w porównaniu z zabiegami minimalnie inwazyjnymi.

Czy pomimo operacji mogą pojawić się nowe dolegliwości?
Po udanym zabiegu krążenie żylne ulega znacznej poprawie, jednak w przypadku istniejącej niewydolności żylnej może dojść do ponownego rozszerzenia innych naczyń. Konsekwentna terapia uciskowa i regularna aktywność fizyczna mają kluczowe znaczenie dla zapobiegania rozwojowi przewlekłej niewydolności żylnej. W rzadkich przypadkach kilka tygodni po zabiegu mogą pojawić się niewielkie obrzęki lub uczucie napięcia, które można skutecznie leczyć za pomocą pończoch uciskowych.