Cztery zastawki serca regulują przepływ krwi przez przedsionki i komory. Każda komora serca składa się z cienkich warstw tkanki. Otwiera się ona jak drzwi wahadłowe. Jednak tylko w jednym kierunku.
Zasadniczo rozróżnia się zastawkę trójdzielną (zastawkę płucną w prawej komorze serca) i zastawkę mitralną (zastawkę aortalną w lewej komorze).
Cztery zastawki serca działają jak dobrze naoliwione zawory, które przy każdym uderzeniu serca kierują krew we właściwym kierunku @ elvira gerecht / AdobeStock
Przyczyny wymiany zastawki serca mogą być wrodzone lub nabyte. W tym kontekście mówi się o wrodzonych lub nabytych wadach zastawek serca (zaburzeniach czynnościowych).
Im starszy jest człowiek, tym większe jest prawdopodobieństwo pogrubienia zastawki aortalnej i mitralnej. W rezultacie aorta staje się mniej elastyczna, a ciśnienie krwi wzrasta.
Zastawka aortalna jest bardziej obciążona i potrzebuje dodatkowego tlenu. Powoduje to następujące wady zastawek serca:
- Zastawki serca są „nieszczelne” (niewydolność zastawek serca)
- Zastawki serca nie otwierają się prawidłowo, co powoduje częściowe zablokowanie przepływu krwi.
W obu przypadkach serce nie jest już w stanie zapewnić pełnej wydajności pompowania. Mówi się wtedy o nieprawidłowej wydajności serca. Najczęściej występują szmery serca i nieprawidłowe dźwięki serca, które można wykryć za pomocą ultrasonografii (echokardiografii).
Badanie ultrasonograficzne serca u starszego mężczyzny @ Peakstock / AdobeStock
Zastawki serca mogą ulec uszkodzeniu w wyniku stanów zapalnych, np. w przypadku bakteryjnej infekcji błony wewnętrznej serca (endokarditis).
Również tzw. gorączka reumatyczna, która może wystąpić po zakażeniu paciorkowcami, może prowadzić do choroby zastawek serca.
Możliwe są również wrodzone zrosty lub zwężenia. Zastawki z wadami rozwojowymi mają skłonność do zwapnienia.
Istnieją różne możliwości leczenia chorych zastawek serca:
Lekarz może na przykład przepisać leki, takie jak beta-blokery lub inhibitory ACE.
- Przezcewnikowa implantacja zastawki aortalnej (TAVI)
Ponadto istnieje wiele zabiegów minimalnie inwazyjnych mających na celu usunięcie zaburzeń czynnościowych lub wad zastawek serca. Znanym zabiegiem minimalnie inwazyjnym jest na przykład przezcewnikowa implantacja zastawki aortalnej (TAVI).
TAVI jest odpowiednia przede wszystkim w przypadku zwężeń zastawki serca. Metoda ta polega na wszczepieniu nowej zastawki przez aortę. „Nowa” zastawka serca znajduje się w rozkładanej metalowej ramie. Za pomocą cewnika lekarze wprowadzają nową zastawkę, zaczynając od pachwiny, w kierunku serca. Nowa zastawka rozkłada się następnie mechanicznie i przejmuje zadania starej zastawki serca.
- Przezcewnikowa rekonstrukcja zastawki mitralnej (Mitra-Clip)
Kolejną metodą minimalnie inwazyjną jest zabieg Mitra-Clip, który obecnie zalicza się do sprawdzonych standardowych terapii. Zabieg Mitra-Clip jest odpowiedni w przypadku poważnych nieszczelności zastawki mitralnej.
W trakcie zabiegu lekarze za pomocą cewnika umieszczają u pacjenta klips mitralny. Ten plastikowy klips zszywa „starą”, nieprawidłowo zamykającą się zastawkę serca. Dzięki temu krew może dalej płynąć w odpowiednim kierunku.
Zabieg ten nie wymaga znieczulenia ogólnego. Pacjent może opuścić szpital po kilku dniach. Dzięki tej terapii objawy niewydolności serca mogą ulec znacznej poprawie.
- Chirurgiczna wymiana zastawki serca
Możliwa jest również tzw. chirurgiczna wymiana zastawki serca. Operacja odbywa się na otwartym sercu i w znieczuleniu ogólnym.
Podczas tego zabiegu serce musi być w stanie spoczynku. Dlatego podczas operacji lekarze podłączają pacjenta do płucoserca. Płucoserca przejmuje podczas operacji funkcje serca i płuc.
Następnie chirurg usuwa uszkodzoną zastawkę serca i zastępuje ją sztuczną. Do wyboru są zastawki mechaniczne lub biologiczne.
Jeśli pacjent otrzyma zastawkę mechaniczną, musi na stałe przyjmować leki przeciwzakrzepowe (antykoagulanty). Mechaniczne zastawki serca zazwyczaj wystarczają na całe życie.
Biologiczna zastawka serca wytrzymuje tylko 10 do 15 lat, po czym trzeba ją wymienić. Nie trzeba jednak wtedy brać leków przeciwzakrzepowych.
Różne protezy zastawek serca @ pirke / AdobeStock
Czas rekonwalescencji po operacji wymiany zastawki serca lub po zabiegu minimalnie inwazyjnym różni się w zależności od pacjenta. Zazwyczaj pacjenci otrzymują od kardiologa jasne instrukcje dotyczące postępowania po zabiegu.
Niektórzy pacjenci otrzymują specjalny plan żywieniowy, terapię farmakologiczną i zalecenia dotyczące specjalnych ćwiczeń. Zalecana jest również rehabilitacja kardiologiczna.
W fazie gojenia pacjenci powinni unikać wysiłku fizycznego. Aktywność sportowa jest zazwyczaj możliwa po około dwóch do trzech miesiącach.
Podobnie jak w przypadku innych zabiegów medycznych, podczas wymiany zastawki serca mogą wystąpić pewne trudności.
Podczas wszystkich operacji mogą wystąpić następujące problemy:
- skrzepy krwi
- Krwawienia pooperacyjne
- Uszkodzenia nerwów lub
- zakażenia
- zapalenie osierdzia
- Zaburzenia rytmu serca
- Zakażenia błony wewnętrznej serca
W przypadku wady zastawki serca rokowanie zależy przede wszystkim od tego, która zastawka jest uszkodzona i czy ma to wpływ na pracę serca.
Poważną wadę zastawki serca należy natychmiast leczyć, ponieważ w przeciwnym razie rozwinie się niewydolność serca. Jeśli wady zastawek serca zostaną wykryte i leczone na czas, wspomniane wyżej terapie znacznie poprawiają jakość życia pacjenta.
W diagnostyce i leczeniu wad zastawek serca zazwyczaj biorą udział specjaliści z różnych dziedzin medycyny:
Lekarz rodzinny jest pierwszą osobą kontaktową, najlepiej w pobliżu miejsca zamieszkania. Powinien dobrze znać indywidualną historię choroby, warunki życia i nawyki pacjenta. Gromadzi on wyniki poszczególnych badań przeprowadzonych przez specjalistów i kliniki i na ich podstawie powinien określić, jakie leki i inne metody leczenia zaproponować. Wielu lekarzy rodzinnych to lekarze ogólni lub interniści.
Specjalista chorób wewnętrznych (internista) dzięki swojemu wykształceniu posiada specjalistyczną wiedzę, która jest ważna w leczeniu pacjentów kardiologicznych. Zna się on w szczególności na wszystkich chorobach narządów wewnętrznych, a więc również na chorobach naczyń i serca, i jest ekspertem w leczeniu farmakologicznym.
Kardiolog jest specjalistą w dziedzinie medycyny wewnętrznej, a dodatkowo specjalistą w dziedzinie kardiologii, co oznacza, że posiada jeszcze bardziej zaawansowaną wiedzę w zakresie leczenia chorób serca.
