“Endoprotez, bir zanaattır”: Dr. med. Henning Röhl ile söyleşi

Dr. med. Henning Röhl: Revizyon endoprotezi – bu, bir nevi protezin değiştirilmesidir. Bir eklem protezinin değiştirilmesinden söz ediyoruz. Bu, çeşitli nedenlerle gerekli olabilir. Birincisi, protezin aşınmasıdır. Hasta bu durumda örneğin dizinin şiştiğini veya dengesizleştiğini fark eder. Röntgen görüntüleri aracılığıyla durumu belgeliyor ve kontrol ediyoruz, ardından tanıyı koyuyoruz. İmplant değişiminin ikinci nedeni, kemiğe bağlandığı yerden gevşeyen bir protez olabilir; kemik geri çekilir ve belirtiler daha önce açıklananlara benzer. Değişimin üçüncü nedeni bir enfeksiyon olabilir. Neyse ki bu durum sık görülmez. Hasta bu durumda ağrıdan şikayet eder. Bu durumda da eklem protezini yeni bir implantla değiştiririz. Bazı durumlarda ise, ilk ameliyattan sonra değiştirilen eklemin mekanik işlevi hastanın memnuniyetini sağlayacak şekilde geri kazanılmamış olabilir; bu neden de cerrahi revizyonun gerekli olmasına yol açabilir.

Leading Medicine Guide: Yaygın tıbbi bilgide şu ifade yer alır: “Eklem protezi için mümkün olduğunca yaşlı olmak gerekir.” Bunun nedeni, protezin değiştirilmesinin o kadar kolay olmamasıdır.

Dr. med. Henning Röhl: Bugün bu iki görüş de artık geçerli değil. Bu değerlendirme, yapay eklemlerin ömrünün gerçekten de yaklaşık on yıl olarak hesaplandığı eski zamanlardan kalma bir görüş. Artık eklem proteziyle elde edilebilen sonuçlar giderek daha iyi hale geldi; bu sayede eklem aşınması sorunu yaşayan hastalarımız giderek daha genç yaşlarda tedavi ediliyor. Bu durum, endoprotetik alanında yeni gereksinimler ortaya çıkarmaktadır. Günümüzde araştırmalar, çoğu durumda ömür boyu dayanabilen malzeme bileşimleri geliştirmiştir. Örneğin, protezlerdeki plastiklere hedefli olarak E vitamini veya diğer maddeler eklenmesi gibi yenilikler, malzemenin vücut içindeki yaşlanma sürecini yavaşlatmaya yardımcı olmaktadır. Bunun yanı sıra, ameliyat tekniklerimiz de giderek daha hassas hale gelmiştir. Küçük kesikler yapıyoruz, kasları ve tendonları koruyoruz. Hasta saat 10’da ameliyat oluyor ve saat 3’te zaten yürüyebiliyor ve proteze tam yük uygulayabiliyor. Ayrıca günümüzde protezin değiştirilmesi de göz önünde bulunduruluyor; modern protezler, gerektiğinde kolayca değiştirilebilecek şekilde tasarlanmıştır.

Dr. med. Henning Röhl: Bu, protezlerin hangi bölgede kullanılacağına bağlıdır. Kalça implantlarında, kemiğe bağlanan kısım için titanyumun vücutla çok iyi uyum sağladığı kanıtlanmıştır. Buna karşılık eklem kısmı seramikten veya polietilenden oluşur. Vücut sıvıları eklem başının üzerinde bir kılcal film oluşturur; eklem, bu film üzerinde bir kaymalı yataktaki sıvı filmi üzerindeymiş gibi hareket eder. Özellikle genç hastalar için seramik protezler kullanıyoruz, çünkü bu malzemeler son derece gelişmiş durumda. Günümüzün karmaşık seramikleri yüksek sertlik özelliklerine sahiptir ve aşınmaya karşı dirençlidir. Bazen hâlâ okunabilen seramik kırılma riski de, günümüzde kullanılan seramiklerle pratikte neredeyse ortadan kalkmıştır.

Dr. med. Henning Röhl: Diz eklemi farklı bir yapıya sahiptir; yüzey yapısı temelde farklıdır. Burada implant için krom-kobalt çeliği kullanılır ya da seramik kaplamalı yüzeylere sahip metaller devreye girer. Bu, farklı işlev prensibiyle ilgilidir. Diz, daha zorlu bir eklemdir ve işlevi büyük ölçüde protezin oturmasına bağlıdır – bu da cerrahın ve deneyiminin etkisindedir. Biz endoprotez cerrahlarının yaptığı iş, bir sanat eserine benziyor; mekanik açıdan oldukça zorlayıcıdır ve rutin ile anlayış büyük rol oynar. Diz protezi yerleştirilirken birkaç hareket eksenini tam olarak tutturmak gerekir. En iyi sonucu elde etmek için bunu ameliyat sırasında zaten test ediyoruz.

Dr. med. Henning Röhl: Hastalarla görüşürken deneyimim elbette büyük bir rol oynuyor. Çeşitli protezlerin artılarını ve eksilerini biliyorum ve artık Almanya’da implante edilen neredeyse tüm protez modellerini, tüm değişiklikleri ve sonuçlarıyla birlikte kaydeden bir protez kayıt sistemi bana yardımcı oluyor. 80 yaşındaki narin bir hanımefendinin implantından beklentileri, 50 yaşındaki güçlü ve aktif bir erkeğinkinden farklıdır. Yaşlı hanımefendide çıkık riski daha yüksektir – yani eklemin yerinden çıkma riski; erkeğin ise mümkün olduğunca dayanıklı ve uzun ömürlü bir proteze ihtiyacı vardır. Deneyime dayalı, yenilikçi ve konservatif yaklaşımlar arasında makul bir denge kurmanın hastaya en iyi şekilde yardımcı olduğu görülmüştür. Sonuçta her protez modeli kişiye özel olarak uyarlanır. Aslında bu, vücuda bir kez yerleştirildikten sonra onlarca yıl boyunca bakım gerektirmeden çalışması beklenen küçük bir makinedir.

Leading Medicine Guide: Günümüzde hem yaşlı hem de genç insanlara hareket kabiliyetlerini geri kazandırmak için tıpta yapılabilenler gerçekten büyüleyici. Nispeten küçük ameliyat kesikleri sayesinde hastalar, ameliyattan kısa bir süre sonra hareket edebiliyorlar. Rehabilitasyon süreci nasıl işliyor?

Dr. med. Henning Röhl: Rehabilitasyon, mümkün olduğunca ameliyattan hemen sonra başlamalıdır. İlk egzersizlere ne kadar erken başlanırsa, iyileşme sürecinin o kadar iyi ilerlediği görülmüştür. Eklem protezi ameliyatından sonra, iyi bir rehabilitasyon için hareket kabiliyetini ve koordinasyonu yeniden kazanmak ve aynı zamanda şişliğin ve yara iyileşmesinin güvenli bir şekilde kontrol altına alınması son derece önemlidir. Hastalar ve terapistler genellikle kas gücünü geliştirmeye fazla önem verirler. Kas gücü, ilk on hafta boyunca en son sırada tutulması gereken tek unsurdur. Yara iyileşmesi tamamen tamamlandıktan ve günlük aktivitelere yeniden başlandıktan sonra, kas gücü genellikle kendiliğinden geri kazanılır. Rehabilitasyonun ilk haftaları, kaybedilen hareket kabiliyetinin korunmasına ve geri kazanılmasına yöneliktir. Ayrıca koordineli, “düzgün” bir yürüyüş şeklinin oluşturulmasına da odaklanır.

Dr. med. Henning Röhl: Prensipte evet, tabii ki bu daha önce sahip olduğunuz fiziksel kondisyon ve spor yeteneğinize bağlıdır. Pek çok spor, özellikle de hobi amaçlı sporları tekrar yapabilirsiniz. Futbol veya paraşütle atlama gibi yüksek yük gerektiren bazı spor dalları ise daha az uygundur. Ancak eklem protezi ameliyatından sonra rekabet düzeyinde spor yapmayı genel olarak tavsiye etmem.

Leading Medicine Guide: Revizyon, yani endoprotezin değiştirilmesi konusuna bir kez daha değinelim. Başlangıçta, aşınma ve gevşemenin değiştirme nedenleri olabileceğini söylemiştiniz. Üçüncü bir neden ise enfeksiyonlardır. Bu nasıl olur? Hasta olarak, ameliyathanede her şeyin son derece steril olduğunu varsayıyoruz.

Dr. med. Henning Röhl: Bu da doğru, günümüzde süreçler çok yüksek standartlarda ve tamamen sterildir. Ancak her insan vücudunda çok sayıda bakteri taşır ve bu nedenle ne yazık ki protez vücuda yerleştirildikten sonra bile protez üzerinde bakteriyel kolonileşme meydana gelebilir. Protez canlı olmadığı ve kendi bağışıklık sistemi olmadığı için bakterilere karşı savunma yapamadığından, nadir de olsa implant üzerinde adeta bir yosun tabakası oluşabilir. Böyle bir durum ortaya çıktığında, implant artık kurtarılamaz ve değiştirilmesi gerekir.

Dr. med. Henning Röhl: Şey, önlem olarak belirli kaplamalarla işlenebilir; bu, özel durumlarda halihazırda uygulanmaktadır. Ancak aynı zamanda protezlerin yüzeyine yönelik çelişen talepler de mevcuttur. Kemik de implantın üzerine kaynamalıdır. Ancak ön işlem uygulanırsa, bu süreç istenen şekilde gerçekleşmez ve bu da maalesef bizim istediğimiz bir durum değildir.

Dr. med. Henning Röhl: Prensip olarak bunu dört, beş kez veya daha sık yapabiliriz. Sınırlama genellikle mevcut kemik dokusunda yatmaktadır. Revizyon protezi kural olarak birincil implanttan biraz daha büyük olmalıdır; yani her müdahaleyle birlikte bir miktar kemik kaybı yaşanır. Dolayısıyla bu kaybı protezle telafi etmemiz gerekir. Belirli bir ölçüden sonra bu telafi makul bir şekilde sağlanamazsa, alternatif veya tamamlayıcı olarak kemik nakli gibi yöntemler de kullanılır. Bunun için biyolojik veya sentetik kemik ikame maddeleri kullanırız. Bu materyaller zamanla vücut tarafından yeniden yapılandırılır ve hastanın kendi kemiği ile değiştirilir. Bu greftler de hemen tam yük taşıyabilir. Revizyon ameliyatı sırasında kemik dokusunun yeniden oluşturulması ve yenilenmesi, gelecekte gerekebilecek olası müdahaleler için şimdiden düşük riskli bir başlangıç durumu yaratmak açısından önemlidir. İlk endoprotez yerleştirilirken bile her zaman iyi bir başlangıç pozisyonu oluşturulmalı ve bir değiştirme olasılığı da hemen göz önünde bulundurulmalıdır. Bu, örneğin ilk ameliyatta mümkün olduğunca küçük protezlerin kullanılmasıyla sağlanır; kalçada kullanılan “kısa şaft” adı verilen implant da buna bir örnektir.

Dr. med. Henning Röhl: Elbette ameliyathanede, özellikle de karmaşık vakaları elimizdeki araçlarla iyi bir sonuca ulaştırabildiğimde her zaman mutlu olurum. Teknik açıdan bakıldığında, ilk kalça protezi “daha basit” bir eklemdir. Buna bağlı olarak, kalça ameliyatı geçiren hastalarımızda protezle ilgili memnuniyet oranı oldukça yüksektir. Elbette tüm ameliyatlarımda el becerisi ve iyi bir planlama stratejisine ihtiyacım var. Teknik açıdan diz eklemini daha büyük bir zorluk olarak görüyorum; burada hasta için sonuç, cerrahın deneyimi ve hassasiyetine daha da fazla bağlıdır. Genellikle en büyük zorluk, karmaşık rekonstrüksiyon gerektiren protez değişimlerinde ortaya çıkar. Her şeyi büyük bir zevkle yapıyorum.

Leading Medicine Guide: Dr. Röhl, eklem protezleri, bunların kullanımı ve yenilenmesi konusundaki güncel gelişmeler hakkında paylaştığınız bilgiler için çok teşekkür ederiz.