Foniatri: Bilgiler ve Foniatri Uzmanları

1966 yılında Almanca konuşan foniatristlerin çalışma grubu kuruldu. Bu grup daha sonra Alman Foniatri ve Pediatrik Odyoloji Derneği’ne (Deutsche Gesellschaft für Phoniatrie und Pädaudiologie e. V.) dönüştü. Bununla birlikte, foniatri ve pediatrik odyoloji 1978 yılına kadar tıbbın tanımlanmamış bir yan dalı olarak kaldı.

1978’den itibaren bu alt dallar kademeli olarak KBB tıbbına dahil edildi ve burada özel disiplinler olarak işlev gördü. 1993 yılında düzenlenen Alman Hekimler Kongresi’nin kararıyla, bu iki alan tam olarak tanınan uzmanlık alanları haline geldi.

Günümüzde tıp doktorları, beş yıllık bir eğitim programını tamamlayarak Foniatri ve Pediatrik Odyoloji Uzmanı olarak uzmanlaşabilmektedir.

Konuşma gelişim bozukluklarının çoğu, erken çocukluk döneminde ortaya çıkar. Buna bağlı olarak, foniatri öncelikle erken çocukluk dönemindeki beyin işlevlerinin nörolojik özellikleriyle ilgilenir.

Bu bağlamda, bu uzmanlık alanı konuşma veya yutma bozukluklarının erken teşhisi için çaba göstermektedir. Ardından, bu bozuklukların rehabilitasyonuna odaklanmaktadır.

Ancak yaşamın ilerleyen dönemlerinde de, örneğin psikolojik bir travmanın sonucu olarak iletişim sorunları ortaya çıkabilir. Foniatri, psikoloji ile işbirliği içinde bu tür konuşma bozukluklarının nedenlerini araştırır.

Foniatri alanındaki araştırma projeleri de bir başka odak noktasıdır; bunlar arasında şunlar yer alır:

• Artikülasyon fonksiyonlarının değerlendirilmesi amacıyla şarkı söyleme ve nefesli çalgı çalma gibi deneyler ile
• Nörolojik sistem hastalığı şüphesi durumunda dil motorik fonksiyonlarına yönelik incelemeler.

Foniatrinin uygulama alanları arasında, artikülasyon sorunlarına ve yutma bozukluklarına yol açan ağız ve yutak bölgesindeki tüm konjenital anomaliler yer alır.

Foniatri kapsamında çeşitli bozukluklar arasında ayrım yapılır:

• Yutma bozukluğu ve organik malformasyonlar ile
• Konuşma ve dil bozukluklarında görülen artikülasyon sorunları.

Kekemelik veya geveleme gibi yaygın konuşma bozuklukları genellikle çocukluk çağında ortaya çıkar. Birçok bozukluk genetik yatkınlığın bir sonucudur. Olası kalıtsal bozukluklar şunlardır:

• Pierre-Robin sendromu
• Treacher-Collins sendromu
• Charge Sendromu
• Down Sendromu (Trizomi 21)
• Trizomi 13 ve Trizomi 18

Konuşma gelişimi bozuklukları, konuşma aparatındaki nörolojik bir bozuklukla tanımlanır; örneğin

• konuşma gelişiminde gecikmeler,
• sinaptik dallanmaların eksikliği veya
• seçici mutizm (hastalar sadece belirli kişilere konuşur).

Konuşma bozukluklarına örnek olarak şunlar verilebilir:

• Kelime bulmada yaşanan zorluklar
• Sesleri ayırt etmede sorunlar
• Sözdizimi hataları (gramer kurallarına uygun cümleler kurmada sorunlar)
• Anlamsal yanlış adlandırmalar (örn. gökyüzü yerine bulut)

Konuşma bozuklukları ise konuşma akışında ve dilbilimsel performansta görülen özellikler olarak anlaşılır. Yüz sinirlerinin felci de konuşma bozuklukları arasında sayılır. Konuşma bozukluklarına örnekler şunlardır:

• Kekemelik (kesintili telaffuz)
• Mutizm (konuşamama)
• Hızlı konuşma (aceleci artikülasyon)
• Dislali (seslerin telaffuzunda sorunlar)
• Dizartri (belirsiz, mırıldanır gibi konuşma)
• Disglosi (organik değişikliklerden kaynaklanan)

Foniatri
alanında logopedistler de görev yapmaktadır © nellas | AdobeStock

Listelenen alt sınıflandırmalara ek olarak, ses de ayrıntılı olarak incelenir; böylece değişiklikler veya anormallikler kaydedilir ve genel tabloya dahil edilir. Ses hastalıklarının (disfoni / ses bozuklukları) olası nedenleri:

• Organik bozukluklar (reflü, ses teli nodülleri, felçler, ses kısıklığı)
• KBB bölgesindeki polipler
• Yanıklar ve yaralanmalar
• Solunum yolu enfeksiyonları

Öncelikle, foniatri uzmanları klinik uygulamada hastanın tıbbi geçmişini (anamnez) derler. İlk şüphelerini belirlerler ve bunu diğer meslek gruplarından alınan ikinci görüşler yardımıyla doğrularlar.

İletişim bozukluklarında temel unsur, nedenlerin araştırılmasıdır. Şikayetler organik veya nörolojik nedenlerden mi kaynaklanıyor? Ortaya çıkan semptomların psikolojik bir nedeni var mı? Yoksa bu semptomlar, gecikmiş bir enfeksiyonun sonucu olabilir mi?

Nörolojik tetkiklerde beynin akımları ve bölgeleri kontrol edilir.

• MRG,
• BT ve
• EEG

gibi tanı yöntemleri yardımıyla beyin fonksiyonlarındaki hasarlar veya anormallikler tespit edilebilir.

Röntgen veya işitsel dil testleri gibi testlerle ilgili organların işlevleri kontrol edilir.

Yutma güçlüğü durumunda, burun ve ağız yoluyla minimal invaziv endoskopik muayeneler yapılabilir. Yine de tanı konulması zorsa, psikolojik bir neden akla gelir. Bu durumda psikologlar veya (konuşma) terapistleri devreye girer.

Olası tedavi yöntemlerinin sayısı, tedavi edilecek nedenlerin yelpazesi kadar geniştir.

Konuşma gelişim bozuklukları, örneğin engellilik veya gecikmeler söz konusu olduğunda, genellikle logopedi kapsamında logopedik konuşma terapisi uygulanır.

Bu tür bir terapi iletişim sorunlarını gideremiyorsa ve sorunun daha da ağırlaşması söz konusuysa, genellikle “destekli iletişim” olarak adlandırılan bir yöntem düşünülür. Bu yöntem, özel cihazların yardımıyla iletişim olanaklarının iyileştirilmesine katkıda bulunabilir.

Bununla birlikte, foniatride adenotomi gibi cerrahi yöntemler de mevcuttur. Boğaz bademciklerinin bu rutin olarak gerçekleştirilen çıkarılması işlemi genellikle bir kulak burun boğaz uzmanı tarafından başlatılır. Foniatristler de, yutma ve konuşma sorunlarının nedeninin organik bir engel olduğu ortaya çıkarsa, hastalarını baş ve boyun cerrahisine sevk ederler.