Κατάθλιψη – Πληροφορίες και γιατροί

Η κατάθλιψη αποτελεί μια σοβαρή ψυχική ασθένεια. Τα συμπτώματά της επηρεάζουν ολόκληρο τον οργανισμό. Η ασθένεια μεταβάλλει τον τρόπο σκέψης, τα συναισθήματα και τη συμπεριφορά του πάσχοντος, επηρεάζει τις σωματικές λειτουργίες και προκαλεί σημαντική ταλαιπωρία. Μόνο οι οικογενειακοί γιατροί, οι ειδικοί ψυχίατροι και οι ψυχολόγοι μπορούν να διαγνώσουν με βεβαιότητα την ασθένεια.

Βασικές πληροφορίες για την κατάθλιψη

Μεταξύ 16 και 20 τοις εκατό του πληθυσμού πάσχει κατά τη διάρκεια της ζωής του από καταθλιπτική διαταραχή που απαιτεί θεραπεία (επικράτηση κατά τη διάρκεια της ζωής).

Στην καθημερινή ζωή, ο όρος «κατάθλιψη» εμφανίζεται συχνά σε σχέση με τις διακυμάνσεις της διάθεσης. Τέτοιες διακυμάνσεις στην προσωπική διάθεση αποτελούν μέρος της φυσιολογικής ζωής και είναι παροδικές.

Η κατάθλιψη, όμως, είναι μια κατάσταση που διαρκεί και ο πάσχων δεν μπορεί να απαλλαγεί από αυτήν μόνος του με τη δύναμη της θέλησης.

Με τις σύγχρονες μεθόδους θεραπείας, η κατάθλιψη μπορεί συχνά να θεραπευτεί ή τουλάχιστον να ανακουφιστεί σε βαθμό που να βελτιωθεί η ποιότητα ζωής του πάσχοντος.

Συμπτώματα της κατάθλιψης

Η ιατρική διακρίνει τρεις μορφές εξέλιξης, και συγκεκριμένα:

• ήπια
• μέτρια και
• βαριά κατάθλιψη

Τα κύρια συμπτώματα είναι η καταθλιπτική διάθεση, η έλλειψη κινήτρου, καθώς και η απώλεια ενδιαφέροντος και χαράς.

Επιπλέον, εμφανίζονται και άλλα συμπτώματα (δευτερεύοντα συμπτώματα), όπως:

• Δυσκολίες συγκέντρωσης
• μειωμένη αυτοεκτίμηση και έλλειψη αυτοπεποίθησης
• Αίσθημα αναξιότητας
• αρνητικές προοπτικές για το μέλλον
• Αυτοκτονικές σκέψεις
• Διαταραχές ύπνου και
• απώλεια βάρους

Τα άτομα που πάσχουν από ήπια κατάθλιψη νιώθουν μεν άρρωστα, αλλά μπορούν να ανταπεξέλθουν στις επαγγελματικές και καθημερινές τους υποχρεώσεις.

Στην περίπτωση μέτριας κατάθλιψης, τα άτομα απομονώνονται και μπορούν να αντεπεξέλθουν στις καθημερινές υποχρεώσεις μόνο με μεγάλη δυσκολία.

Οι ασθενείς με σοβαρή κατάθλιψη δεν μπορούν πλέον να ανταπεξέλθουν στις καθημερινές απαιτήσεις. Χρειάζονται υποστήριξη.

Οι γυναίκες προσβάλλονται συχνότερα από κατάθλιψη σε σχέση με τους άνδρες @ MP Studio /AdobeStock

Η παραπάνω απεικόνιση καταδεικνύει την έκταση αυτής της ψυχικής νόσου καθώς και τις επιπτώσεις της στην ποιότητα ζωής των ατόμων που πάσχουν από αυτήν.

Η διάγνωση της κατάθλιψης 

Η διάγνωση της νόσου γίνεται από τον οικογενειακό γιατρό, έναν ειδικό ψυχίατρο ή έναν ψυχολόγο.

Ο γιατρός διαπιστώνει ελαφρά κατάθλιψη, όταν παρουσιάζονται δύο από τα τρία κύρια συμπτώματα και επιπλέον τουλάχιστον δύο δευτερεύοντα συμπτώματα.

Μια μεσαίου βαθμού καταθλιπτική κρίση διαπιστώνεται όταν εμφανίζονται ταυτόχρονα δύο κύρια συμπτώματα και τουλάχιστον τρία έως τέσσερα δευτερεύοντα συμπτώματα. Οι σοβαρές κρίσεις εκδηλώνονται με την παρουσία και των τριών κύριων συμπτωμάτων σε συνδυασμό με τουλάχιστον τέσσερα δευτερεύοντα συμπτώματα.

Η διάρκεια των συμπτωμάτων είναι σε όλες τις περιπτώσεις τουλάχιστον δύο εβδομάδες.

Πριν από τη διάγνωση πραγματοποιείται μια ολοκληρωμένη ανάλυση του ιστορικού, η οποία περιλαμβάνει μια λεπτομερή συζήτηση καθώς και μια σωματική εξέταση.

Ορισμένα φάρμακα, καθώς και ιογενείς λοιμώξεις και παθήσεις του θυρεοειδούς, μπορούν να προκαλέσουν συμπτώματα που μοιάζουν με αυτά της κατάθλιψης.

Για να αποκλειστούν αυτά, ο γιατρός ζητά την πραγματοποίηση εργαστηριακών εξετάσεων. Μια σημαντική πτυχή του ιστορικού της νόσου είναι το ερώτημα αν συγγενείς έπασχαν ή πάσχουν από κατάθλιψη.

Συνήθως χρησιμοποιούνται επίσης τυποποιημένα ερωτηματολόγια για την εκτίμηση του βαθμού της ψυχικής διαταραχής.

Τα πιο συχνά χρησιμοποιούμενα εργαλεία είναι τα εξής:

• Κλίμακα Κατάθλιψης του Beck (BDI)
• Λίστα Συμπτωμάτων-90 Standard (SCL-90-S)
• Γενική Κλίμακα Κατάθλιψης (ADS)

Το Ίδρυμα Γερμανικής Βοήθειας για την Κατάθλιψη προσφέρει στον ιστότοπό του ένα τεστ αυτοαξιολόγησης. Το τεστ αυτό δεν μπορεί να αντικαταστήσει την επίσκεψη σε γιατρό. Βοηθά, ωστόσο, στην καλύτερη εκτίμηση της προσωπικής κατάστασης.

Ποιες είναι οι θεραπευτικές επιλογές;

Η σύγχρονη θεραπεία της κατάθλιψης βασίζεται σε δύο πυλώνες:

1. στην ψυχοθεραπεία και
2. στη φαρμακευτική αγωγή

Η θεραπεία μπορεί να πραγματοποιηθεί τόσο σε εξωτερικούς όσο και σε εσωτερικούς ασθενείς. Οι μέθοδοι που χρησιμοποιούνται εξαρτώνται από τη σοβαρότητα της κατάθλιψης και τις προσωπικές συνθήκες του ασθενούς.

Σε ήπιες μορφές της νόσου, συνήθως αρκεί η ψυχοθεραπεία σε εξωτερικούς ασθενείς. Στόχος της είναι κυρίως η αναθεώρηση και η αλλαγή των αρνητικών συναισθημάτων και των τρόπων σκέψης.

Μια ειδική μορφή ψυχοθεραπείας είναι η γνωστική συμπεριφορική θεραπεία. Βοηθά τους ασθενείς να αντιμετωπίζουν καλύτερα τη νόσο. Ως συμπληρωματικά θεραπευτικά μέτρα έχουν αποδειχθεί αποτελεσματικές οι θεραπείες μέσω της τέχνης, της μουσικής ή της κίνησης.

Σε περιπτώσεις μέτριας και σοβαρής κατάθλιψης, μπορεί να εξεταστεί ο συνδυασμός ψυχοθεραπείας και φαρμάκων, των αντικαταθλιπτικών.

Ο γιατρός επιλέγει το κατάλληλο φάρμακο από διάφορες ομάδες δραστικών ουσιών.

Συχνότερα χρησιμοποιούνται αναστολείς επαναπρόσληψης σεροτονίνης (SSRI) ή αναστολείς επαναπρόσληψης σεροτονίνης-νοραδρεναλίνης (SNRI).

Τα φάρμακα αυτά αποκαθιστούν την ισορροπία των νευροδιαβιβαστών σεροτονίνης και νοραδρεναλίνης. Χρειάζονται μερικές εβδομάδες μέχρι ένα αντικαταθλιπτικό να αρχίσει να δρα.

Μια σημαντική επισήμανση: τα αντικαταθλιπτικά δεν προκαλούν εξάρτηση και δεν επιφέρουν αλλαγές στην προσωπικότητα. Η ίδια η ασθένεια προκαλεί αλλαγές στον τρόπο σκέψης, στα συναισθήματα και στη συμπεριφορά. Ωστόσο, η δράση αυτών των φαρμάκων γίνεται αισθητή μόνο μετά από μερικές εβδομάδες.

Η ψυχοθεραπεία αποτελεί έναν από τους δύο βασικούς πυλώνες της θεραπείας της κατάθλιψης @ Photographee.eu /AdobeStock

Άλλες μέθοδοι θεραπείας

Σύμφωνα με πρόσφατες μελέτες, η φωτοθεραπεία μπορεί να ανακουφίσει την κατάθλιψη. Η θεραπεία πραγματοποιείται με τη χρήση μιας λάμπας υπεριώδους ακτινοβολίας (UV), η οποία προσομοιάζει το άμεσο φως της ημέρας. Χρησιμοποιείται συμπληρωματικά σε συνδυασμό με άλλες μεθόδους.

Ένας άλλος τύπος θεραπείας, ο οποίος εφαρμόζεται μόνο κατά τη διάρκεια της νοσηλείας, είναι η στέρηση ύπνου. Σε αυτή την περίπτωση, ο ασθενής πρέπει να παραμένει ξύπνιος αρκετές ημέρες την εβδομάδα, τόσο τη νύχτα όσο και την ημέρα.

Μελέτες έχουν δείξει ότι με αυτόν τον τρόπο οι καταθλιπτικές διαταραχές βελτιώνονται σημαντικά. Αυτή η θεραπεία, όπως και η φωτοθεραπεία, δεν έχει παρενέργειες, αλλά συχνά πρέπει να επαναλαμβάνεται.

Μια εντελώς νέα θεραπευτική προσέγγιση αποτελεί η διακρανιακή μαγνητική διέγερση (TMS), την οποία μέχρι στιγμής εφαρμόζουν μόνο λίγα πανεπιστημιακά νοσοκομεία.

Κατά τη διάρκεια της θεραπείας, οι γιατροί τοποθετούν ένα μαγνητικό πηνίο στο κεφάλι. Ο μαγνήτης διεγείρει τις υποκείμενες περιοχές του εγκεφάλου και με αυτόν τον τρόπο ενεργοποιεί τον ενεργειακό μεταβολισμό των νευρικών κυττάρων. Αυτή η ανώδυνη θεραπεία πρέπει να πραγματοποιείται καθημερινά για περίπου τρεις εβδομάδες.

Θεραπεία της κατάθλιψης και ψηφιοποίηση

Η ψηφιοποίηση δίνει νέα ώθηση και στη θεραπεία της κατάθλιψης. Ιδιαίτερα οι μακροχρόνιοι χρόνοι αναμονής για ραντεβού με ειδικούς ιατρούς και ψυχοθεραπευτές αποτελούν ένα ενδιαφέρον πεδίο έρευνας για τους ερευνητές.

Αναπτύσσουν εφαρμογές που βοηθούν τους ασθενείς να οργανώσουν την καθημερινότητά τους ή να αξιολογούν τακτικά τη διάθεσή τους. Σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης, εγκαθιδρύουν επαφή με τον θεράποντα ιατρό ή ψυχοθεραπευτή. Επιπλέον, προειδοποιούν τον ασθενή όταν η κατάστασή του επιδεινώνεται οξεία.

Τέτοιες υπηρεσίες βρίσκονται ακόμη σε φάση ανάπτυξης. Οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να βρουν στην ιστοσελίδα του Ιδρύματος Γερμανικής Βοήθειας για την Κατάθλιψη (Stiftung Deutsche Depressionshilfe) μια επισκόπηση των τρεχουσών μελετών, καθώς και πληροφορίες για συγκεκριμένες ψηφιακές υπηρεσίες και την ανάπτυξη διαδικτυακών θεραπευτικών εργαλείων γενικότερα.

Οι σύγχρονες θεραπευτικές προσεγγίσεις αποτελούνται από διάφορα στοιχεία, τα οποία προσαρμόζονται στις ανάγκες του ασθενούς και στη σοβαρότητα της νόσου.

Πρόγνωση και πορεία της θεραπείας

Η κατάθλιψη είναι γενικά πολύ καλά θεραπεύσιμη. Συνήθως εξελίσσεται επεισοδιακά (για περιορισμένο χρονικό διάστημα). Για τον λόγο αυτό, η ιατρική μιλάει επίσης για «καταθλιπτικό επεισόδιο».

Ένα τέτοιο επεισόδιο μπορεί να θεραπευτεί πλήρως, με αποτέλεσμα ο πάσχων να μην παρουσιάζει πλέον κανένα σύμπτωμα (πλήρης ύφεση).

Εάν τα συμπτώματα της νόσου δεν υποχωρήσουν πλήρως (μη πλήρης ύφεση), η ιατρική μιλά επίσης για υπολειμματικά συμπτώματα. Σε αυτές τις περιπτώσεις αυξάνεται ο κίνδυνος επανεμφάνισης ενός καταθλιπτικού επεισοδίου.

Μιλάμε για δυσθυμία όταν ο ασθενής πάσχει από συμπτώματα κατάθλιψης για τουλάχιστον δύο χρόνια. Αυτό δεν αντιστοιχεί στην πλήρη εικόνα της κατάθλιψης.

Σε περίπτωση καταθλιπτικού επεισοδίου χωρίς ύφεση για τουλάχιστον δύο χρόνια, μιλάμε για χρόνιο καταθλιπτικό επεισόδιο.

Παρακαλώ λάβετε υπόψη:

Εάν παρατηρήσετε σε εσάς ή σε συγγενείς σας συμπτώματα που υποδηλώνουν κατάθλιψη: Αναζητήστε ιατρική βοήθεια.

Χωρίς θεραπεία, αυξάνεται ο κίνδυνος υποτροπής. Υπάρχει επίσης πιθανή συσχέτιση μεταξύ κατάθλιψης και στεφανιαίας νόσου.

Η κατάθλιψη συνδέεται με το άγχος. Το παρατεταμένο άγχος επηρεάζει αρνητικά το νευρικό σύστημα, την αρτηριακή πίεση και τον καρδιακό ρυθμό. Επιπλέον, σε περιπτώσεις παρατεταμένης και σοβαρής κατάθλιψης, υπάρχει αυξημένος κίνδυνος αυτοκτονίας.

Ωστόσο, η ιατρική θεραπεία μπορεί να βοηθήσει τους περισσότερους πάσχοντες.