Όταν ο πόνος μετατρέπεται σε ασθένεια: Πώς η σύγχρονη θεραπεία του πόνου σπάει τον φαύλο κύκλο

Ο πόνος είναι ζωτικής σημασίας. Ως προειδοποιητικό σήμα του σώματος, μας προστατεύει από τραυματισμούς ή μας ειδοποιεί για ασθένειες. Τι συμβαίνει όμως όταν ο πόνος παραμένει, παρόλο που η αιτία έχει θεραπευτεί εδώ και καιρό; Εκατομμύρια άνθρωποι υποφέρουν από χρόνιους πόνους που έχουν αποκτήσει δική τους δυναμική. Η σύγχρονη θεραπεία του πόνου επικεντρώνεται ακριβώς σε αυτό το σημείο – με ολιστικές προσεγγίσεις που ξεπερνούν κατά πολύ το απλό παυσίπονο.

Όλες τις λεπτομέρειες σχετικά με τις μεθόδους, το κλιμακωτό σχήμα της ΠΟΥ και τα εξειδικευμένα κέντρα θα βρείτε στο αναλυτικό επιστημονικό μας άρθρο: Θεραπεία του πόνου

Από το σύμπτωμα στην αυτόνομη ασθένεια

Στην ιατρική γίνεται αυστηρή διάκριση μεταξύ οξέος και χρόνιου πόνου. Ο οξύς πόνος έχει σαφή λειτουργία και αιτία, όπως μετά από χειρουργική επέμβαση ή ατύχημα. Υποχωρεί μόλις επέλθει η επούλωση. Ωστόσο, εάν μια κατάσταση πόνου διαρκέσει περισσότερο από τρεις έως έξι μήνες, χάνει τη προειδοποιητική της λειτουργία. Γίνεται χρόνιος. Τα νευρικά κύτταρα μαθαίνουν να μεταδίδουν τα ερεθίσματα πόνου όλο και πιο γρήγορα και έντονα – δημιουργείται η λεγόμενη «μνήμη του πόνου». Οι πάσχοντες συχνά αισθάνονται πόνο ακόμη και από τα πιο μικρά ερεθίσματα ή ακόμα και χωρίς εμφανή σωματική αιτία. Τότε, το αργότερο, ο πόνος δεν αποτελεί πλέον συνοδό σύμπτωμα, αλλά μια αυτόνομη ασθένεια που απαιτεί εξειδικευμένη θεραπεία.

Το κλιμακωτό σχήμα της ΠΟΥ: Φαρμακευτική βάση

Ένας σημαντικός πυλώνας της θεραπείας του πόνου είναι η φαρμακευτική αγωγή. Προκειμένου να αποφευχθεί η ανεξέλεγκτη χρήση φαρμάκων, οι γιατροί σε όλο τον κόσμο ακολουθούν το κλιμακωτό σχήμα του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ). Αυτό το μοντέλο διασφαλίζει ότι οι ασθενείς λαμβάνουν όσο χρειάζεται, αλλά όσο το δυνατόν λιγότερο:

1. Στάδιο 1 (Μη οπιοειδή): Χρήση γνωστών δραστικών ουσιών όπως η ιβουπροφαίνη, η παρακεταμόλη ή η μεταμίζολη για ήπιο έως μέτριο πόνο.

2. Στάδιο 2 (Αδύναμα οπιοειδή): Εάν το στάδιο 1 δεν είναι επαρκές, προστίθενται αδύναμα οπιοειδή (π.χ. τραμαδόλη), συχνά σε συνδυασμό με τα φάρμακα του σταδίου 1.

3. Στάδιο 3 (Ισχυρά οπιοειδή): Σε περίπτωση έντονου πόνου, χρησιμοποιούνται οπιοειδή υψηλής αποτελεσματικότητας (π.χ. μορφίνη, οξυκωδόνη).

Σημαντικό είναι εδώ η τακτική λήψη σύμφωνα με σταθερό χρονοδιάγραμμα («by the clock»), ώστε να μην εμφανίζονται καθόλου εξάρσεις πόνου, αντί να παρεμβαίνουμε μόνο όταν ο πόνος είναι έντονος.

Ο χρυσός κανόνας: Η πολυτροπική θεραπεία του πόνου

Τα φάρμακα από μόνα τους συχνά δεν αρκούν σε ασθενείς με χρόνιο πόνο, καθώς ο πόνος έχει και ψυχικές και κοινωνικές επιπτώσεις (άγχος, κατάθλιψη, κοινωνική απομόνωση). Ο αναγνωρισμένος σήμερα χρυσός κανόνας είναι επομένως η λεγόμενη «πολυτροπική θεραπεία του πόνου». Σε αυτήν, ειδικοί από διάφορες ειδικότητες συνεργάζονται στενά:

• Γιατροί (αναισθησιολόγοι, νευρολόγοι, ορθοπεδικοί): Παρακολουθούν τη σωματική θεραπεία και τη φαρμακευτική αγωγή.

• Ψυχολόγοι / Ψυχοθεραπευτές: Βοηθούν στην αντιμετώπιση του στρες που προκαλεί ο πόνος, των φοβιών και των καταθλιπτικών διαθέσεων (εκπαίδευση στην αντιμετώπιση του πόνου).

• Φυσιοθεραπευτές: Εργάζονται για την κινητοποίηση, καθώς συχνά ο πόνος οδηγεί σε στάση προστασίας και, ως εκ τούτου, σε ακόμη περισσότερο πόνο.

Αυτή η ολιστική προσέγγιση εξετάζει τον άνθρωπο σύμφωνα με το βιο-ψυχο-κοινωνικό μοντέλο. Στόχος συχνά δεν είναι η πλήρης απαλλαγή από τον πόνο – κάτι που σε περιπτώσεις χρόνιων παθήσεων είναι μερικές φορές μη ρεαλιστικό –, αλλά η ανάκτηση της ποιότητας ζωής και της ικανότητας εργασίας παρά τον πόνο.

Επεμβατικές μέθοδοι: Στοχευμένη βοήθεια

Εκτός από τα χάπια και τις συζητήσεις, η σύγχρονη ιατρική του πόνου προσφέρει επίσης ελάχιστα επεμβατικές τεχνικές διαδικασίες. Σε αυτές περιλαμβάνονται, για παράδειγμα, οι εγχύσεις (στοχευμένη έγχυση αναισθητικών ουσιών στις νευρικές ρίζες), η ηλεκτρική νευρική διέγερση (TENS) ή οι εμφυτεύσιμες αντλίες πόνου, οι οποίες απελευθερώνουν δραστικές ουσίες απευθείας στο νωτιαίο μυελό. Αυτές οι μέθοδοι είναι ιδιαίτερα κατάλληλες για ασθενείς στους οποίους τα από του στόματος φάρμακα προκαλούν σοβαρές παρενέργειες ή δεν έχουν επαρκή αποτελεσματικότητα.

Συμπέρασμα: Μην υπομένετε, αλλά αναλάβετε δράση

Σήμερα, κανείς δεν χρειάζεται να υποφέρει άσκοπα. Όποιος διαπιστώσει ότι ο πόνος διαρκεί περισσότερο από το αναμενόμενο ή επηρεάζει όλο και περισσότερο την καθημερινότητά του, δεν πρέπει να διστάσει να επισκεφθεί έναν εξειδικευμένο θεραπευτή πόνου ή ένα εξωτερικό ιατρείο πόνου. Όσο νωρίτερα διακοπεί ο «κύκλος του πόνου», τόσο καλύτερες είναι οι πιθανότητες να «διαγραφεί» η μνήμη του πόνου και να επιστρέψει κανείς σε μια δραστήρια ζωή.