Fotorefrakcyjna keratektomia (PRK) to zabieg z zakresu chirurgii refrakcyjnej. Polega on na usunięciu laserem części rogówki oka i wymodelowaniu jej powierzchni. Celem jest zmiana krzywizny rogówki w taki sposób, aby pacjent mógł później widzieć ostrzej bez pomocy korekcyjnej.
Termin „keratotomia” oznacza usunięcie części rogówki. Przymiotnik „fotorefrakcyjna” odnosi się do optymalizacji właściwości refrakcyjnych rogówki.
Wystarczająca grubość rogówki jest niezbędnym warunkiem przeprowadzenia zabiegu PRK. Za pomocą zabiegu PRK można korygować wady wzroku, takie jak krótkowzroczność i dalekowzroczność.
Fotorefrakcyjna keratektomia jest najstarszą metodą chirurgii laserowej służącą do korekcji mocy refrakcyjnej rogówki. Już w latach 60. i 70. chirurdzy zajmowali się obróbką powierzchni rogówki. Wykorzystywali do tego jednak narzędzia mechaniczne. Są one znacznie mniej precyzyjne.
Warunkiem koniecznym do wprowadzenia PRK było wynalezienie lasera excimerowego. Jego wysokoenergetyczne impulsy UV pozwalają na precyzyjniejsze usuwanie tkanki biologicznej niż nawet najcieńsze ostrze mechaniczne.
Pierwsze zastosowania terapeutyczne PRK miały miejsce w Niemczech pod koniec lat 80. XX wieku. Dalszym rozwinięciem metody PRK są
Ponieważ nie wykonuje się nacięcia w stromie rogówki, jak w przypadku Lasik, zabiegi te nazywane są również zabiegami powierzchniowymi.
Przed zabiegiem dokonuje się pomiaru powierzchni rogówki. Komputer oblicza ilość materiału, jaką należy usunąć w celu wymodelowania nowej powierzchni. Jej planowane wygięcie ma na celu skorygowanie aktualnej wady wzroku.
W przypadku krótkowzroczności moc refrakcyjna rogówki i soczewki oka jest zbyt duża w stosunku do długości gałki ocznej. W tym przypadku usuwa się tkankę w centrum rogówki, aby zmniejszyć jej krzywiznę.
W przypadku dalekowzroczności siła refrakcyjna jest zbyt mała. W związku z tym usuwa się tkankę na obrzeżach rogówki, aby zwiększyć jej krzywiznę.
W przypadku dodatkowej astygmatyzmu siła refrakcyjna w osi krzywizny jest zmieniana inaczej niż w osi znajdującej się pod kątem 90° do niej.
W przypadku PRK, podobnie jak w przypadku LASIK i LASEK, stosuje się sterowaną komputerowo kombinację mikroskopu operacyjnego i urządzenia laserowego. Przebieg zabiegu kontroluje chirurg na monitorze.
W ramach przygotowań do krótkiej operacji oko jest znieczulane miejscowo. Powieki są utrzymywane w pozycji otwartej za pomocą rozszerzacza powiek. Następnie za pomocą cienkiego ostrza chirurgicznego usuwa się nabłonek rogówki, czyli cienką górną warstwę rogówki.
Tkanka rogówki jest teraz odsłonięta. W drugim etapie komputerowo sterowana wiązka lasera excimerowego modeluje powierzchnię punkt po punkcie. Połączenie z systemem śledzenia ruchu gałki ocznej zapewnia, że wiązka lasera podąża za każdym ruchem oka.
Tkanka rogówki odparowuje bez znaczącego wydzielania ciepła. Dzięki temu sąsiednie części tkanki nie ulegają uszkodzeniu. Modelowanie trwa około jednej minuty.
Po zabiegu PRK rogówka jest bardzo wrażliwa. Dlatego pacjent otrzymuje terapeutyczną soczewkę kontaktową jako opatrunek na ranę. Chroni ona rogówkę, a pod soczewką kontaktową w ciągu kilku dni odbudowuje się nabłonek rogówki.
Ponadto stosuje się kombinację kropli do oczu zawierających antybiotyki, kortyzon oraz środki przeciwbólowe.
Oczy można leczyć podczas jednej lub dwóch sesji.
W zabiegu PRK rogówka jest obrabiana za pomocą precyzyjnego lasera i modelowana na nowo © RFBSIP | AdobeStock
Po zabiegu LASIK pacjent często już dzień po zabiegu praktycznie nie odczuwa żadnych dolegliwości. Ostrość widzenia poprawia się bezpośrednio po zabiegu. W przypadku zabiegu PRK należy liczyć się z nieco dłuższym okresem gojenia.
W pierwszym tygodniu po zabiegu należy liczyć się z
- bólu,
- pieczenia w oczach,
- uczucie ciała obcego w oku oraz
- nadwrażliwości na światło
.
Zaburzenia widzenia mogą utrzymywać się przez kilka tygodni. Należą do nich na przykład
- niewyraźne i/lub zamglone widzenie,
- wrażliwość na światło oraz
- efekt aureoli.
Naskórek rogówki odrasta w ciągu około tygodnia i można zdjąć opatrunkową soczewkę kontaktową. Osiągnięcie ostatecznej ostrości wzroku zajmuje zazwyczaj od trzech do czterech tygodni.
Ostateczny efekt fotorefrakcyjnej keratektomii jest równie niezawodny jak w przypadku zabiegu LASIK. Długotrwałe skutki uboczne występują przy tym nawet rzadziej.
Wystąpieniu zamglenia w polu widzenia można zapobiec poprzez zastosowanie mitomycyny C: ten środek chemioterapeutyczny podaje się w kroplach bezpośrednio po operacji PRK. Hamuje on niekontrolowany rozrost tkanki bliznowatej na ranie rogówki. W ten sposób zapewnia bardziej uporządkowany proces gojenia.
PRK, LASEK i LASIK różnią się w pierwszej fazie zabiegu laserowego.
W przypadku zabiegu LASEK chirurg ostrożnie odrywa nabłonek rogówki za pomocą alkoholu i odsuwa go na bok. Po zabiegu jest on ponownie nakładany na rogówkę. W przypadku LASIK z rogówki wycina się tzw. flap, nieco grubszy „pokrywkę”, i rozkłada się go. On również jest ponownie nakładany po zabiegu.
W przypadku zabiegu PRK nabłonek rogówki nie jest oszczędzany i ponownie zakładany, lecz usuwany.
Oczekiwano, że oszczędzanie nabłonka rogówki w zabiegach LASIK i LASEK przyspieszy gojenie po zabiegu. Miało to również zmniejszyć odczuwany ból.
Oczekiwania te nie zostały jednak spełnione. W związku z tym LASEK nie oferuje już żadnych korzyści w porównaniu z PRK i odpowiednio stracił na znaczeniu.
Po zabiegu LASIK wzrok wraca do normy znacznie szybciej niż po zabiegu PRK. Prawie nie występuje też ból.
W związku z tym przez pewien czas metoda LASIK wydawała się preferowaną metodą przy wystarczającej grubości rogówki. Długoterminowe obserwacje pokazują jednak, że rogówka ulega silniejszym i trwalszym uszkodzeniom niż pierwotnie zakładano. Płatek może
- w przypadku uderzeń,
- dużych przyspieszeń i
- innych obciążeniach
nagle się przesunąć lub ponownie odkleić, nawet długo po operacji. Inne, rzadsze powikłania związane z zabiegiem LASIK to
- wrośnięte komórki nabłonka pod płatem, które powodują zmętnienie rogówki, a także
- niebezpieczne stany zapalne w głębszych warstwach rogówki spowodowane przez wnikające drobnoustroje.
Ponadto po zabiegu LASIK nieco częściej występują problemy z jakością widzenia:
- wrażliwość na oślepianie oraz
- halo wokół źródeł światła
mogą znacznie pogorszyć efekt zabiegu laserowej korekcji wzroku, mimo optymalnej ostrości widzenia. Dodatkowo podczas cięcia płata w zabiegu LASIK mogą zostać uszkodzone nerwy rogówki. Bardzo często prowadzi to do przejściowej, a rzadziej trwałej suchości oczu. W przypadkach trwałych objawy te mogą być bardzo nieprzyjemne.
Metoda PRK jest przeznaczona dla wszystkich osób z wadami wzroku, takich jak
- krótkowzrocznością do ok. -6 dioptrii
- nadwzrocznością do ok. +3 dioptrii
- astygmatyzmem (niewspółosiowością rogówki) do +/- 3 dioptrii
i spełnia ogólne warunki umożliwiające wykonanie laserowej chirurgii refrakcyjnej.
Istotnym warunkiem wykonania zabiegu PRK jest wystarczająca grubość rogówki. Zbyt cienka rogówka stanowi przeciwwskazanie. Za wartość graniczną przyjmuje się pozostałą grubość po zabiegu wynoszącą co najmniej 250 µm, nie licząc nabłonka (ok. 70 µm). Grubość resztkową oblicza się na podstawie grubości rogówki pomniejszonej o maksymalną głębokość ablacji.
Zabiegu PRK nie należy wykonywać również w przypadku przewlekłych, postępujących chorób rogówki. Należą do nich np.
Zabieg PRK spowodowałby dalsze pogorszenie obrazu klinicznego.
Ostatnio zabieg PRK w celu korekcji wad wzroku łączy się jednak z cross-linkingiem (wzmocnieniem rogówki). Daje to dobre wyniki.
W porównaniu z metodami LASIK i LASEK, zabieg PRK jest mniej inwazyjny dla rogówki. Dlatego jest on szczególnie zalecany pacjentom o granicznej grubości rogówki. Płat LASIK może się odkleić w wyniku upadków, uderzeń lub gwałtownych przyspieszeń. Dlatego osobom o odpowiednio podwyższonym ryzyku, takim jak żołnierze lub sportowcy, zaleca się zabieg PRK.
Z tego powodu zabieg PRK staje się coraz bardziej popularny wśród okulistów i pacjentów. W 2007 roku zabieg LASIK dominował na rynku zabiegów chirurgii refrakcyjnej, osiągając udział wynoszący 85 procent. Udział zabiegu PRK w Europie wynosił zaledwie około 2 procent.
W 2014 roku LASIK i PRK osiągnęły niemal identyczny udział w rynku, wynoszący odpowiednio około 40 i 35 procent. Dane te pochodzą z europejskiego rejestru EUREQUO. Okuliści z 14 krajów zgłosili na zasadzie dobrowolności w latach 2004–2014 dane dotyczące około 25 000 zabiegów chirurgii refrakcyjnej.
Ogólnym ryzykiem związanym z każdym rodzajem chirurgii refrakcyjnej jest suchość oczu. W zależności od profilu lasera excimerowego może również wystąpić ograniczenie widzenia w półmroku i w nocy spowodowane
- zmniejszoną wrażliwość na kontrast,
- oślepianie (efekty połysku) oraz
- halo
. Jednak w zdecydowanej większości przypadków powikłania te ustępują w ciągu pierwszych tygodni po zabiegu PRK.
Po zabiegu PRK mogą również wystąpić
- krótkotrwała lub długotrwała nadmierna lub niedostateczna korekcja, a także
- zmniejszenie ostrości widzenia przy decentracji ablacji (bardzo rzadko).
Dzięki nowoczesnym systemom śledzenia wzroku (eyetracker) decentracja jest obecnie praktycznie niemożliwa.
W mniej niż 0,5% przypadków może wystąpić keratectasia (izolowane wybrzuszenie rogówki). Należy ją leczyć poprzez
- metodą cross-linking lub
- jeśli nie ma innej możliwości, za pomocą keratoplastyki (przeszczepu rogówki)
.
W celu złagodzenia objawów zespołu suchego oka w ciągu pierwszych 6 do 12 miesięcy konieczne jest stosowanie preparatów naśladujących łzy. Dotyczy to również wszystkich innych zabiegów refrakcyjnych.
W miarę możliwości należy unikać sportów kontaktowych, takich jak kickboxing, karate itp., przez pierwsze 6 tygodni. Prowadzenie samochodu jest możliwe około 4 do 6 tygodni po zabiegu PRK.
Metoda PRK jest sprawdzoną procedurą chirurgii refrakcyjnej i jest uważana za delikatną, ponieważ podczas laserowej korekcji wzroku nie wykonuje się nacięć. W tej metodzie leczenia usuwa się powierzchnię rogówki, a dokładniej jej najbardziej zewnętrzną warstwę, czyli warstwę nabłonkową. Następnie bardzo precyzyjny laser, zazwyczaj laser excimerowy, modeluje rogówkę oka, aby zoptymalizować jego moc refrakcyjną. Dzięki temu zabieg PRK jest szczególnie odpowiedni dla pacjentów z cienką rogówką i stanowi dobrą alternatywę dla zabiegu LASIK.
W porównaniu z metodami LASIK lub LASEK, PRK i LASEK oferują pewne zalety w stosunku do zabiegów z płatem, nawet jeśli proces gojenia trwa nieco dłużej. W pierwszych tygodniach po zabiegu PRK może wystąpić suchość oczu, dlatego często stosuje się soczewki kontaktowe terapeutyczne. Wielu pacjentów zgłasza jednak znaczną poprawę wzroku i docenia możliwość życia bez okularów lub soczewek kontaktowych. Metoda ta jest szczególnie odpowiednia dla osób, które nie chcą już korzystać z klasycznych środków korekcji wzroku.
Również w porównaniu z nowoczesnymi metodami, takimi jak RELEX SMILE lub SMILE Pro, a także Femto-LASIK, PRK pozostaje istotną opcją. PRK była pierwszą skuteczną techniką laserowej korekcji wzroku i do dziś pozostaje uznaną metodą chirurgii refrakcyjnej. Podczas gdy w zabiegu LASIK tworzy się płatek rogówki, w PRK usuwa się górną warstwę rogówki, dzięki czemu nie jest konieczne stosowanie techniki cięcia.
Pomimo wielu zalet należy wziąć pod uwagę ogólne ryzyko związane z każdym rodzajem zabiegu refrakcyjnego. Podstawowym warunkiem wykonania zabiegu jest dokładne badanie wstępne obu oczu. Proces gojenia może przebiegać różnie w pierwszym miesiącu, jednak w dłuższej perspektywie PRK zapewnia stabilną korekcję wad wzroku. Ogólnie rzecz biorąc, okazuje się, że PRK nadal jest skuteczną metodą pozwalającą dzięki laserowej korekcji wzroku na długotrwałe życie bez okularów lub soczewek kontaktowych.
Czym dokładnie jest PRK?
PRK to fotorefrakcyjna keratotomia i należy do najstarszych metod chirurgii refrakcyjnej. Polega ona na usunięciu górnej warstwy rogówki, a następnie wymodelowaniu jej za pomocą lasera excimerowego w celu skorygowania wady wzroku.
Dla kogo przeznaczona jest metoda PRK?
Metoda PRK jest szczególnie odpowiednia dla pacjentów z cienką rogówką lub dla osób, u których nie można zastosować metody LASIK. Metoda PRK jest również często preferowana w przypadku określonych wymagań zawodowych.
Jaka jest różnica między PRK, LASEK i LASIK?
Największa różnica polega na tym, że w przypadku LASIK tworzy się płatek, podczas gdy w przypadku PRK i LASEK górna warstwa rogówki jest usuwana lub przesuwana. Dzięki temu zabieg PRK jest delikatny, ale proces gojenia trwa nieco dłużej.
Jak długo trwa gojenie po zabiegu PRK?
Proces gojenia po zabiegu PRK trwa zazwyczaj od kilku dni do kilku tygodni. W pierwszych dniach mogą wystąpić dolegliwości, dlatego stosuje się krople do oczu i terapeutyczne soczewki kontaktowe.
Jakie są zagrożenia związane z zabiegiem PRK?
Podobnie jak w przypadku każdego zabiegu chirurgicznego, również w przypadku zabiegu PRK mogą wystąpić powikłania, takie jak suchość oczu lub opóźnione gojenie. Ogólnie jednak zabieg PRK jest uważany za bezpieczną i precyzyjną metodę laserowej korekcji wzroku.
