Uzależnienie od narkotyków: specjaliści i informacje

Uzależnienie od narkotyków może dotyczyć zarówno narkotyków nielegalnych (np. heroiny, kokainy), jak i tzw. narkotyków legalnych (np. tytoniu, alkoholu). W niniejszym artykule omówiono uzależnienie od narkotyków nielegalnych, które często utożsamiane jest z pojęciem „narkotyków”.

Poniżej znajdą Państwo dodatkowe informacje oraz listę wybranych specjalistów zajmujących się leczeniem uzależnienia od narkotyków.

Uzależnienie od opiatów

Do opiatów należą

• morfina,
• heroina oraz
• pochodne morfiny,

które są stosowane jako silne środki przeciwbólowe (np. Tramal®). Jednak w ramach terapii przeciwbólowej zazwyczaj nie dochodzi do uzależnienia.

Opiaty prowadzą do silnego uzależnienia psychicznego i fizycznego, które może rozwinąć się bardzo szybko, zwłaszcza w przypadku heroiny: już dwa do trzech zastrzyków mogą doprowadzić do uzależnienia od narkotyków.

Osoby uzależnione zazwyczaj wstrzykują sobie narkotyki do żył. Rzadziej palą lub wciągają te substancje. Wstrzykiwanie wiąże się z ryzykiem zakażenia wirusem zapalenia wątroby lub HIV w przypadku używania tej samej igły przez kilku narkomanów. Istnieje również ryzyko zatrucia, które może zakończyć się śmiercią.

Objawy zażywania opiatów

Heroina w ciągu około 15 minut wywołuje stan odurzenia z

• silnym uczuciem szczęścia,
• uczuciem oderwania się od rzeczywistości oraz
• zwiększoną pewnością siebie.

Następnie pojawia się zazwyczaj działanie uspokajające, któremu towarzyszy apatia lub sporadycznie drażliwość. W końcu dochodzi do spowolnienia funkcji życiowych i zaburzeń myślenia. Przedawkowanie (tzw. „złoty strzał”) może prowadzić do śmierci poprzez spowolnienie oddechu i utratę przytomności.

Psychiczne i fizyczne objawy odstawienia opiatów

Zarówno objawy psychiczne, jak i fizyczne są bardzo wyraźne podczas odstawienia (odstawienia opiatów). Dlatego opiaty prowadzą do uzależnienia znacznie szybciej niż inne substancje uzależniające.

Objawy odstawienia opiatów pojawiają się już cztery godziny po ostatnim zażyciu i nasilają się z każdą godziną. Osiągają szczyt po około jednym do dwóch dni i mogą utrzymywać się przez jeden do dwóch tygodni.

• W zakresie psychicznym podczas odstawiania opiatów pojawia się silne „craving” (pragnienie zażycia substancji, silna potrzeba zażycia), depresja, zaburzenia snu, lęk i niepokój.
• Objawy fizyczne odstawienia obejmują nudności, wymioty, biegunkę, drżenie, pocenie się, gęsią skórkę, bóle i skurcze mięśni, rozszerzenie źrenic, łzawienie, nadciśnienie, przyspieszenie tętna i gorączkę.

Fizyczne objawy odstawienia utrzymują się zazwyczaj przez tydzień po całkowitym i nagłym odstawieniu substancji. Objawy psychiczne (dysforia, silna potrzeba zażycia) mogą utrzymywać się jeszcze przez wiele tygodni.

Uzależnienie od narkotyków oznacza uzależnienie od substancji, które mogą uniemożliwić osobom dotkniętym tym problemem normalne funkcjonowanie w życiu codziennym © New Africa | AdobeStock

Leczenie uzależnienia od opiatów

Celem terapii jest całkowite wyleczenie z uzależnienia. Często jest to trudne, ponieważ większość pacjentów jest uzależniona również od innych narkotyków lub alkoholu. Z reguły w przypadku odstawienia opiatów pomagają tylko długotrwałe programy odwykowe trwające do sześciu miesięcy. Długoterminowe sukcesy wynoszą poniżej 50 procent.

Detoksykacja osób uzależnionych od opiatów może odbywać się w specjalistycznym szpitalu, z zastosowaniem leków lub bez. Jeśli z różnych powodów abstynencja nie jest możliwa, można przeprowadzić leczenie substytucyjne opiatami, np. metadonem.

Głównymi celami terapii substytucyjnej są

• dekryminalizacja osoby uzależnionej poprzez ograniczenie przestępczości związanej z pozyskiwaniem narkotyków,
• odcięcie się od środowiska narkotykowego,
• poprawa zdrowia psychicznego i fizycznego (w tym zmniejszenie ryzyka zakażenia AIDS) oraz
• reintegracja z rynkiem pracy.

W idealnym przypadku po ustabilizowaniu stanu pacjenta próbuje się osiągnąć całkowitą abstynencję poprzez powolne zmniejszanie dawki.

Uzależnienie od kannabinoidów

Konopie indyjskie (haszysz, marihuana; główny składnik aktywny to tetrahydrokannabinol lub THC) są najczęściej palone („palenie trawki”) lub spożywane. W 1994 r. konopie indyjskie paliło około 17 procent mężczyzn i około 9 procent kobiet, z czego około jedna piąta prawie codziennie, a dwie trzecie najwyżej raz w roku.

W przypadku palenia już w ciągu minuty pojawia się stan odurzenia z

• uczuciem szczęścia,
• odprężeniem,
• zmianą postrzegania przestrzeni i czasu oraz
• wzmocnieniem intensywności wrażeń wzrokowych i słuchowych

.

Szczyt odurzenia osiąga się po 20–30 minutach i trwa on około dwóch do trzech godzin. Efekt odurzenia jest bardzo zróżnicowany w zależności od osoby i zależy również w dużym stopniu od

• aktualnym nastroju,
• oczekiwań oraz
• struktury osobowości

.

Konopie indyjskie prowadzą do uzależnienia psychicznego, ale prawdopodobnie nie fizycznego. Przy regularnym zażywaniu może rozwinąć się tzw. zespół amotywacyjny. Powoduje on zaburzenia koncentracji i pamięci, a także brak motywacji i planów. Ma to sprzyjać dalszemu zażywaniu narkotyków i przejściu na „twarde narkotyki” (narkotyk wprowadzający!).

Uzależnienie od kokainy i innych środków pobudzających

Kokaina i amfetaminy, takie jak „speed”, „ice” czy „ecstasy”, prowadzą do silnego uzależnienia psychicznego, ale nie fizycznego. Wywołują one przyjemny stan emocjonalny („rush”), który charakteryzuje się

• wyższy poziom czujności,
• euforię i dobre samopoczucie,
• tłumienie głodu i uczucia zmęczenia,
• wzrost wydajności i motywacji,
• odcięcie od bodźców oraz
• wzmocnienie doznań seksualnych

. Ten „haj” trwa zazwyczaj tylko kilka minut.

Obecnie wiadomo, że substancje te mają bardzo szkodliwy wpływ na komórki nerwowe, zwłaszcza przy regularnym zażywaniu. W pojedynczych przypadkach zażywanie ecstasy prowadziło do zgonów.

Uzależnienie od halucynogenów

Halucynogeny LSD, meskalina i psilocybina wywołują początkowo objawy pobudzenia wegetatywnego, takie jak

• zawroty głowy,
• przyspieszenie tętna i
• nudności

oraz wewnętrzny niepokój w fazie odurzenia. Do tego dochodzą efekty psychodeliczne, które pojawiają się w ciągu kilku minut. Są to pseudohalucynacje, głównie wizualne, z

• doświadczeniami scenicznymi,
• halucynacjami barwnymi i kształtowymi,
• złudne pomyłki oraz
• intensyfikacją treści percepcyjnych.

„Trip” trwa około sześciu do ośmiu godzin i w fazie końcowej („schodzenie”) może prowadzić do silnej depresji, dlatego często stosuje się środek „na schodzenie”. W szczytowym momencie odurzenia, szczególnie u osób niedoświadczonych, może dojść do „horror tripu” z

• panicznym lękiem paranoicznym,
• intensywnie odczuwanej depersonalizacji oraz
• ekstremalnych zaburzeń percepcji

, które mogą być przyczyną zachowań samobójczych i agresji wobec innych.