Uzależnienie od narkotyków: specjaliści i informacje

Do opiatów należą

• morfina,
• heroina oraz
• pochodne morfiny,

które są stosowane jako silne środki przeciwbólowe (np. Tramal®). Jednak w ramach terapii przeciwbólowej zazwyczaj nie dochodzi do uzależnienia.

Opiaty prowadzą do silnego uzależnienia psychicznego i fizycznego, które może rozwinąć się bardzo szybko, zwłaszcza w przypadku heroiny: już dwa do trzech zastrzyków mogą doprowadzić do uzależnienia od narkotyków.

Osoby uzależnione zazwyczaj wstrzykują sobie narkotyki do żył. Rzadziej palą lub wciągają te substancje. Wstrzykiwanie wiąże się z ryzykiem zakażenia wirusem zapalenia wątroby lub HIV w przypadku używania tej samej igły przez kilku narkomanów. Istnieje również ryzyko zatrucia, które może zakończyć się śmiercią.

Objawy zażywania opiatów

Heroina w ciągu około 15 minut wywołuje stan odurzenia z

• silnym uczuciem szczęścia,
• uczuciem oderwania się od rzeczywistości oraz
• zwiększoną pewnością siebie.

Następnie pojawia się zazwyczaj działanie uspokajające, któremu towarzyszy apatia lub sporadycznie drażliwość. W końcu dochodzi do spowolnienia funkcji życiowych i zaburzeń myślenia. Przedawkowanie (tzw. „złoty strzał”) może prowadzić do śmierci poprzez spowolnienie oddechu i utratę przytomności.

Psychiczne i fizyczne objawy odstawienia opiatów

Zarówno objawy psychiczne, jak i fizyczne są bardzo wyraźne podczas odstawienia (odstawienia opiatów). Dlatego opiaty prowadzą do uzależnienia znacznie szybciej niż inne substancje uzależniające.

Objawy odstawienia opiatów pojawiają się już cztery godziny po ostatnim zażyciu i nasilają się z każdą godziną. Osiągają szczyt po około jednym do dwóch dni i mogą utrzymywać się przez jeden do dwóch tygodni.

• W zakresie psychicznym podczas odstawiania opiatów pojawia się silne „craving” (pragnienie zażycia substancji, silna potrzeba zażycia), depresja, zaburzenia snu, lęk i niepokój.
• Objawy fizyczne odstawienia obejmują nudności, wymioty, biegunkę, drżenie, pocenie się, gęsią skórkę, bóle i skurcze mięśni, rozszerzenie źrenic, łzawienie, nadciśnienie, przyspieszenie tętna i gorączkę.

Fizyczne objawy odstawienia utrzymują się zazwyczaj przez tydzień po całkowitym i nagłym odstawieniu substancji. Objawy psychiczne (dysforia, silna potrzeba zażycia) mogą utrzymywać się jeszcze przez wiele tygodni.

Leczenie uzależnienia od opiatów

Celem terapii jest całkowite wyleczenie z uzależnienia. Często jest to trudne, ponieważ większość pacjentów jest uzależniona również od innych narkotyków lub alkoholu. Z reguły w przypadku odstawienia opiatów pomagają tylko długotrwałe programy odwykowe trwające do sześciu miesięcy. Długoterminowe sukcesy wynoszą poniżej 50 procent.

Detoksykacja osób uzależnionych od opiatów może odbywać się w specjalistycznym szpitalu, z zastosowaniem leków lub bez. Jeśli z różnych powodów abstynencja nie jest możliwa, można przeprowadzić leczenie substytucyjne opiatami, np. metadonem.

Głównymi celami terapii substytucyjnej są

• dekryminalizacja osoby uzależnionej poprzez ograniczenie przestępczości związanej z pozyskiwaniem narkotyków,
• odcięcie się od środowiska narkotykowego,
• poprawa zdrowia psychicznego i fizycznego (w tym zmniejszenie ryzyka zakażenia AIDS) oraz
• reintegracja z rynkiem pracy.

W idealnym przypadku po ustabilizowaniu stanu pacjenta próbuje się osiągnąć całkowitą abstynencję poprzez powolne zmniejszanie dawki.

Konopie indyjskie (haszysz, marihuana; główny składnik aktywny to tetrahydrokannabinol lub THC) są najczęściej palone („palenie trawki”) lub spożywane. W 1994 r. konopie indyjskie paliło około 17 procent mężczyzn i około 9 procent kobiet, z czego około jedna piąta prawie codziennie, a dwie trzecie najwyżej raz w roku.

W przypadku palenia już w ciągu minuty pojawia się stan odurzenia z

• uczuciem szczęścia,
• odprężeniem,
• zmianą postrzegania przestrzeni i czasu oraz
• wzmocnieniem intensywności wrażeń wzrokowych i słuchowych

.

Szczyt odurzenia osiąga się po 20–30 minutach i trwa on około dwóch do trzech godzin. Efekt odurzenia jest bardzo zróżnicowany w zależności od osoby i zależy również w dużym stopniu od

• aktualnym nastroju,
• oczekiwań oraz
• struktury osobowości

.

Konopie indyjskie prowadzą do uzależnienia psychicznego, ale prawdopodobnie nie fizycznego. Przy regularnym zażywaniu może rozwinąć się tzw. zespół amotywacyjny. Powoduje on zaburzenia koncentracji i pamięci, a także brak motywacji i planów. Ma to sprzyjać dalszemu zażywaniu narkotyków i przejściu na „twarde narkotyki” (narkotyk wprowadzający!).

Kokaina i amfetaminy, takie jak „speed”, „ice” czy „ecstasy”, prowadzą do silnego uzależnienia psychicznego, ale nie fizycznego. Wywołują one przyjemny stan emocjonalny („rush”), który charakteryzuje się

• wyższy poziom czujności,
• euforię i dobre samopoczucie,
• tłumienie głodu i uczucia zmęczenia,
• wzrost wydajności i motywacji,
• odcięcie od bodźców oraz
• wzmocnienie doznań seksualnych

. Ten „haj” trwa zazwyczaj tylko kilka minut.

Obecnie wiadomo, że substancje te mają bardzo szkodliwy wpływ na komórki nerwowe, zwłaszcza przy regularnym zażywaniu. W pojedynczych przypadkach zażywanie ecstasy prowadziło do zgonów.

Halucynogeny LSD, meskalina i psilocybina wywołują początkowo objawy pobudzenia wegetatywnego, takie jak

• zawroty głowy,
• przyspieszenie tętna i
• nudności

oraz wewnętrzny niepokój w fazie odurzenia. Do tego dochodzą efekty psychodeliczne, które pojawiają się w ciągu kilku minut. Są to pseudohalucynacje, głównie wizualne, z

• doświadczeniami scenicznymi,
• halucynacjami barwnymi i kształtowymi,
• złudne pomyłki oraz
• intensyfikacją treści percepcyjnych.

„Trip” trwa około sześciu do ośmiu godzin i w fazie końcowej („schodzenie”) może prowadzić do silnej depresji, dlatego często stosuje się środek „na schodzenie”. W szczytowym momencie odurzenia, szczególnie u osób niedoświadczonych, może dojść do „horror tripu” z

• panicznym lękiem paranoicznym,
• intensywnie odczuwanej depersonalizacji oraz
• ekstremalnych zaburzeń percepcji

, które mogą być przyczyną zachowań samobójczych i agresji wobec innych.