W wyniku chodzenia w pozycji wyprostowanej kanał rodny znajduje się w miednicy, a jego otwór skierowany jest w dół. Miednica kostna jest zamknięta przez mięśnie dna miednicy (głównie grupę mięśni dźwigaczy) oraz struktury podtrzymujące z tkanki łącznej (więzadła i powięzi). Pochwa pozostaje jako otwór. Podczas porodu jest ona znacznie rozciągana, aby umożliwić przejście dziecka. Już podczas porodu może dojść do uszkodzenia struktur podtrzymujących i mięśni. Możliwe są rozdarcia mięśni i tkanki łącznej oraz nadmierne rozciągnięcie nerwów.
Ciśnienie narządów jamy brzusznej oraz długotrwałe obciążenie przez wiele lat powodują znaczne obciążenie dna miednicy. W przypadku odpowiedniej predyspozycji dochodzi do jego uszkodzenia. Skutkiem tego jest wypadanie pochwy i/lub macicy. Ponieważ cewka moczowa i pęcherz przylegają bezpośrednio do przedniej ściany pochwy, również one ulegają wypadnięciu. Odbytnica (prostata) jest utrzymywana w pozycji przez tylną ściankę pochwy. Jeśli ta ulegnie osłabieniu, ta część jelita również ulega obniżeniu. Nadwaga i palenie tytoniu są kolejnymi czynnikami sprzyjającymi obniżeniu pochwy. Wiele kobiet zauważa pierwsze zmiany dopiero wtedy, gdy pojawiają się dodatkowe dolegliwości.
Opadanie pochwy może powodować różnorodne zaburzenia czynnościowe związane ze zmianą położenia sąsiednich narządów:
- Często w przypadku wypadania pochwy występują zaburzenia czynności pęcherza, takie jak wysiłkowe nietrzymanie moczu i nasilona potrzeba oddania moczu.
- Możliwe są również zaburzenia opróżniania pęcherza spowodowane zgięciem cewki moczowej.
- Zaburzenia wypróżniania, wyciekanie stolca i nietrzymanie stolca mogą wynikać z obniżenia tylnej ściany pochwy wraz z odbytnicą.
- Opadanie pochwy często wpływa również na życie seksualne.
W przypadku wyraźnego obniżenia dochodzi do wypadania przedniej i tylnej ściany pochwy lub macicy przed wejście do pochwy. W przypadku długotrwałego obniżenia pochwy powstają owrzodzenia (otwarte rany), które mogą również nieznacznie krwawić.
Można zapobiegać wypadaniu pochwy, stosując następujące środki:
- Regularne ćwiczenia mięśni dna miednicy
- Unikanie niepotrzebnego obciążania
- Prawidłowe przenoszenie ciężarów
Wrodzonej słabości tkanki łącznej niestety nie da się poprawić. Po menopauzie podawanie do pochwy niewielkich dawek estriolu może korzystnie wpływać na tkankę.
Ginekolog jest zazwyczaj pierwszą osobą, do której należy się zwrócić. Już podczas rutynowej wizyty profilaktycznej może on rozpoznać wypadanie pochwy. W przypadku zaburzeń czynności pęcherza moczowego pacjentki często zgłaszają się również do urologa.
Leczenie zachowawcze, czyli początkowo bez operacji, często rozpoczyna się już w gabinecie lekarskim. Jeśli wypadanie pochwy lub zaburzenia czynnościowe są bardzo nasilone, konieczna może być operacja. W takim przypadku należy zgłosić się do kliniki uroginekologicznej lub centrum leczenia dna miednicy.
Za pomocą nieinwazyjnego badania ultrasonograficznego można dokładniej ocenić zmianę położenia cewki moczowej, pęcherza, pochwy, macicy i jelita. Czasami konieczne jest również badanie urodynamiczne. Pozwala ono ocenić funkcję magazynowania pęcherza oraz nietrzymanie moczu. W skomplikowanych przypadkach stosuje się również badanie rentgenowskie jelita lub pęcherza albo badanie rezonansu magnetycznego miednicy.
Ćwiczenia mięśni dna miednicy lub pessary
Dzięki fizjoterapeutycznemu treningowi mięśni dna miednicy, obejmującemu również mięśnie pleców i brzucha, czasami możliwe jest ustabilizowanie wypadania pochwy. Dotyczy to przede wszystkim sytuacji, w których nie doszło jeszcze do wypadania. Dodatkowo, jeśli to możliwe, stosuje się podawanie estrogenu do pochwy.
Za pomocą pessarów (pierścieni, kostek lub miseczek silikonowych) można cofnąć opadanie pochwy i ustabilizować jej położenie. Stosuje się je w przypadkach, gdy operacja nie jest jeszcze konieczna lub nie jest pożądana. Celem jest regularna wymiana przez pacjentkę. Nawet jeśli operacja wydaje się zbyt ryzykowna ze względów medycznych, możliwe jest stosowanie pessarów.
Plastyczna rekonstrukcja dna miednicy
W przypadku znacznego obniżenia narządów płciowych jakość życia jest znacznie obniżona z powodu zaburzeń czynności pęcherza i jelit. Dzięki operacji można przywrócić pierwotne położenie pochwy wraz z pęcherzem i jelitami.
Istnieje kilka metod operacyjnych plastycznej rekonstrukcji dna miednicy. Często operacja wykonywana jest przez pochwę (plastyka pochwowa). Poprawia się obniżenie pochwy poprzez zszycie tkanki łącznej i wykorzystanie istniejących struktur więzadłowych. W niektórych przypadkach preferowana jest metoda z małym nacięciem brzucha lub przez laparoskopię (badanie jamy brzusznej).
Siatka z tworzywa sztucznego
W przeszłości operacja wypadania pochwy zawsze wiązała się z usunięciem macicy. Obecnie w wielu przypadkach można ją pozostawić. W przypadku słabej tkanki łącznej lub ponownego wypadnięcia pochwy po operacji możliwe jest wzmocnienie tkanki za pomocą siatki z tworzywa sztucznego. Zapewnia to większą stabilność.
Dokładna procedura operacyjna jest wybierana w zależności od indywidualnych wyników badania wypadania pochwy i zaburzeń czynnościowych. W ten sposób lekarz chce osiągnąć jak najbardziej stabilny wynik i dobre przywrócenie funkcji pęcherza i jelit. Istnieją kliniki, które specjalizują się w diagnostyce i leczeniu zaburzeń czynności dna miednicy oraz chirurgii rekonstrukcyjnej.
Operacja w leczeniu wypadania pochwy może jedynie przywrócić prawidłowe położenie narządów. Funkcjonowanie mięśni miednicy, pęcherza i jelit wymaga jednak stałej uwagi. Dla trwałego sukcesu ważne są następujące działania:
- Ćwiczenia mięśni
- Miejscowe stosowanie estrogenów
- Właściwe nawyki żywieniowe i picie
- Właściwe podejście do wysiłku fizycznego
Ponieważ nie da się zmienić zasadniczej słabości tkanki podporowej, w przyszłości może dojść do ponownego wypadania pochwy.
Dno miednicy jest słabym punktem kobiecego ciała. Trening mięśni dna miednicy już po porodach może przynajmniej opóźnić wystąpienie wypadania pochwy. W przypadku wystąpienia dolegliwości pierwszą osobą, z którą należy się skontaktować, jest ginekolog. Jeśli operacja jest nieunikniona, warto zgłosić się do kliniki specjalizującej się w uroginekologii. Obecnie dostępne są różne metody operacyjne leczenia wypadania pochwy, które są stosowane indywidualnie w zależności od wyników badań i objawów.
Opadanie może utrudniać opróżnianie pęcherza lub powodować zaparcia. Niektóre pacjentki zgłaszają również ból podczas stosunku płciowego lub uczucie ucisku w kierunku odbytnicy.
Diagnoza jest zazwyczaj stawiana podczas rutynowego badania; ginekolog ocenia wówczas położenie narządów miednicy. W przypadku podejrzenia cystocele lub wypadnięcia pochwy lub macicy konieczne może być wykonanie badania ultrasonograficznego lub dalszych badań.
W celu złagodzenia dolegliwości zaleca się regularne ćwiczenia mięśni dna miednicy, aby wzmocnić narządy miednicy. Dodatkowo pomocne mogą być miejscowe estrogeny, a także różne pessary, które stabilizują pochwę, zanim konieczna będzie operacja. Metody te często mogą znacznie złagodzić dolegliwości.
Leczenie operacyjne rozważa się przede wszystkim wtedy, gdy codzienne funkcjonowanie jest znacznie ograniczone lub dolegliwości nasilają się pomimo zastosowania środków zachowawczych. Operacja jest również wskazana, gdy podnoszenie ciężarów, przewlekły kaszel lub infekcje trwale pogarszają sytuację, a inne środki nie są w stanie wystarczająco zapobiec wypadaniu narządów.
