Meralgia parestetyczna to uciskanie nerwu, które powoduje ból w okolicy tzw. nerwu skórnego bocznego uda. Nerw ten unerwia skórę przedniej i nieco zewnętrznej części uda, sięgając mniej więcej do kolana.
W tym obszarze pojawiają się przeszywające bóle o charakterze elektrycznym, które w połowie przypadków wiążą się z uczuciem drętwienia. Meralgia parestetyczna nie dotyczy kolan i podudzi. Ból pojawia się przy wyprostowanym stawie biodrowym, czyli głównie podczas stania. Zmniejsza się, gdy mocno zginamy staw biodrowy.
Nerw dotknięty meralgią parestetyczną jest co najwyżej gruby jak wkład ołówka. Biegnie on wzdłuż dna miednicy w kierunku przedniej części pachwiny. Pomiędzy płatami więzadła pachwinowego skręca w dół w kierunku skóry przedniej części uda.
Nerw dotknięty meralgią parestetyczną jest tutaj zaznaczony na czerwono © SciePro | AdobeStock
To właśnie to zgięcie stanowi problem: występuje ono przy wyprostowanej pozycji stawu biodrowego, a znika podczas zginania stawu biodrowego.
Ostre krawędzie poszczególnych warstw więzadła pachwinowego mogą, w zależności od położenia nerwu, uciskać go poprzecznie w stosunku do jego przebiegu.
Objawy meralgii parestetycznej występują rzadko, ale zostały już opisane przez Sigmunda Freuda, który sam na nie cierpiał. Ból może osiągać bardzo dużą intensywność i przypominać przepuklinę dysku z bólem rwy kulszowej.
Nerw zawiera wyłącznie włókna czuciowe, które
- odczuwanie dotyku,
- odczuwanie bólu oraz
- odczuwanie temperatury
do rdzenia kręgowego i mózgu. Nie zawiera natomiast włókien ruchowych, które sterują mięśniami. Dlatego nigdy nie dochodzi do utraty siły w nodze.
Zamiast tego pacjent z meralgią parestetyczną odczuwa jedynie zaburzenia trzech rodzajów czucia.
Praktycznie nie ma badań przyrządowych, które potwierdzałyby uszkodzenie nerwu. Jest on zbyt mały, aby można go było zobrazować w rezonansie magnetycznym (MRI).
Pomiar prędkości przewodzenia nerwowego przeprowadzony przez neurologa może ułatwić postawienie diagnozy meralgii parestetycznej. Lekarz porównuje prędkość przewodzenia między prawym a lewym udem.
Podczas badania czucia w porównaniu między przednią a zewnętrzną stroną uda mogą wystąpić
- zaburzenia czucia,
- mrowienie lub
- drętwienie
.
Najlepszym sposobem na potwierdzenie meralgii parestetycznej jest następująca, bardzo prosta procedura: pacjent powinien najpierw sam zaobserwować, jakie pozycje nóg lub sekwencje ruchów łatwo wywołują ból.
Podczas badania lekarz wstrzykuje środek znieczulający w miejscu przebiegu nerwu, bezpośrednio przy wewnętrznej krawędzi przedniego wyrostka grzebieniowego kości biodrowej. Następnie instruuje pacjenta, aby wykonał dokładnie te same ruchy na ulicy.
Pacjent obserwuje, czy w trakcie działania środka znieczulającego, trwającego około 2 godzin, pojawia się ból. Jeśli nie, oznacza to, że nerw mały rzeczywiście jest dotknięty meralgią parestetyczną.
W przypadku meralgii parestetycznej pojawia się ból w udzie © SENTELLO | AdobeStock
Leczenie farmakologiczne meralgii parestetycznej nie jest możliwe. Co prawda można wykonywać powtarzane wstrzyknięcia kortyzonu w to samo miejsce, w którym wykonano opisane powyżej wstrzyknięcie testowe. Szanse na złagodzenie zespołu bólowego są jednak bardzo ograniczone.
Terapie przeciwbólowe z użyciem leków podobnych do morfiny zdecydowanie nie są trwałym rozwiązaniem w leczeniu meralgii parestetycznej. Tradycyjne leki przeciwbólowe (przeciwzapalne) mogą co najwyżej działać tymczasowo, ale nie rozwiązują rzeczywistego problemu.
Dlatego konieczna jest operacja, aby pomóc pacjentowi w pozbyciu się dolegliwości.
Jeśli jednak w okolicy przedniej i zewnętrznej strony uda rozwinął się już przewlekły ból, jest już za późno na operację meralgii parestetycznej. W tym przypadku dotknięcie skóry powoduje dodatkowy ból („ból neuropatyczny”).
W wyniku ciągłego bodźca wysyłanego przez nerw do ośrodkowego układu nerwowego (rdzenia kręgowego) nastąpiły już zmiany, które nie reagują już na operację.
Starsza metoda operacji meralgii parestetycznej
Wcześniej podczas operacji meralgia paresthetica przecinano nerw. Z jednej strony powodowało to drętwienie obszaru unerwionego przez ten nerw. Z drugiej strony powstały w ten sposób koniec nerwu mógł stać się bardzo wrażliwy. Po przecięciu nerwu w komórce nerwowej położonej w pobliżu rdzenia kręgowego dochodzi do znacznego wzrostu aktywności, co nadaje wyrostkowi komórki nerwowej znajdującemu się w nerwie zdolność do ponownego rozrostu w kierunku obwodowym, do swojego dawnego obszaru unerwienia.
Jednak po przecięciu nerwu kilka tysięcy włókien nerwowych nie wie, w którym kierunku mogą ponownie rosnąć. Dlatego na końcu nerwu powstaje zgrubienie przypominające kłębek, złożone z chaotycznie rozrastających się włókien nerwowych (neurom).
To skupisko zakończeń włókien czuciowych jest bardzo wrażliwe na ucisk tkanki i może wywoływać nowy ból. Mózg przekazuje te bodźce do dawnego obszaru unerwienia nerwu.
Z tego powodu podczas operacji meralgii parestetycznej nie należy przecinać nerwu.
Obecne postępowanie podczas operacji meralgii parestetycznej
Obecnym celem operacji meralgii parestetycznej jest chirurgiczne wyeliminowanie ucisku nerwu. W tym celu chirurg przecina części powięzi pachwinowej bezpośrednio po wewnętrznej stronie przedniego wierzchołka grzebienia miednicy w taki sposób, aby ruchy i pozycjonowanie stawu biodrowego nie powodowały już ucisku na ten mały nerw.
Osiąga się to poprzez stosunkowo niewielkie nacięcie bezpośrednio nad czubkiem grzebienia miednicy. W przypadku powłok brzusznych o dużej zawartości tkanki tłuszczowej może jednak zaistnieć konieczność znacznego poszerzenia nacięcia, aby uzyskać dostęp do struktur więzadła pachwinowego i przedniej płytki ścięgnistej pokrywającej udo.
To, czy operacje w technice laparoskopowej będą miały tutaj zastosowanie i czy się sprawdzą, pokaże przyszłość.
Po operacji wydzielina z rany z wnętrza dna miednicy może rozprzestrzeniać się pod skórą przez niewielki otwór utworzony podczas operacji. Dlatego w obszarze operacyjnym należy pozostawić drenaż ssący na okres do 3 dni. Dzięki temu nastąpi zwykłe zrosty rany, a gojenie nie zostanie opóźnione przez gromadzenie się płynu z rany.
Operacja meralgia paresthetica jest teoretycznie możliwa w trybie ambulatoryjnym, ale ze względu na konieczność kontroli stanu rany jest to bardzo niekorzystne.
Po operacji meralgii parestetycznej nie jest wymagane żadne dalsze leczenie. W razie potrzeby konieczne jest jedynie oszczędzanie obszaru operowanego.
Nie ma żadnych poważnych zagrożeń związanych z operacją meralgii parestetycznej.
Jako powikłanie zabiegu dekompresyjnego istnieje ryzyko, że w przypadku nieprawidłowego przebiegu nerwu dojdzie jednak do jego uszkodzenia lub przecięcia. Skutkiem tego byłoby całkowite drętwienie w obszarze unerwionym przez ten nerw. Jak opisano, na nowo utworzonym końcu nerwu powstaje neurom. Jednak tylko w 10% przypadków taki nerwiak powoduje trwały ból. Przecięcie nerwu może więc w pewnych okolicznościach wyeliminować ból.
Aby uniknąć powikłań związanych z raną w miejscu często obciążanym w codziennym życiu, zaleca się długotrwałe drenaż ssący. W miarę możliwości powinno to obejmować również obserwację szpitalną.
Nie ma wiarygodnych danych statystycznych dotyczących ewentualnego przebiegu meralgii parestetycznej bez operacji. Dlatego brakuje również informacji na temat wskaźnika skuteczności operacji.
Szacuje się jednak, że operacja meralgii parestetycznej prowadzi do wyleczenia w 70–80% przypadków.
Objawy i zabieg są tak rzadkie, że potencjalni chirurdzy mogą jedynie dzielić się osobistymi opiniami na temat wskaźników skuteczności.
Problem polega na tym, że nie ma możliwości przeprowadzenia przedoperacyjnego badania przy użyciu aparatury, które dałoby wiarygodne wyniki.
Meralgia parestetyczna to niezwykle uciążliwy i upośledzający obraz kliniczny. Diagnozę stawia się na podstawie wstrzyknięcia testowego, a dopiero w drugiej kolejności na podstawie badań przyrządowych.
Na pierwszym planie leczenia znajduje się operacja meralgii parestetycznej, która jest niewielkim i często naprawdę skutecznym zabiegiem. Miejsce operacji, które jest stale obciążone podczas wszystkich ruchów, wymaga starannej kontroli rany, dlatego leczenie ambulatoryjne wiąże się z większym ryzykiem powikłań niż leczenie szpitalne.
Czym jest meralgia paresthetica?
Meralgia parestetyczna to schorzenie, w którym dochodzi do ucisku nerwu czuciowego w okolicy biodra. Powoduje to piekący ból, parestezje lub uczucie drętwienia w zewnętrznej części uda.
Który nerw jest dotknięty chorobą?
Dotyczy to nerwu skórnego bocznego uda, zwanego również NCFL. Biegnie on pod więzadłem pachwinowym i zapewnia czucie skóry na udzie.
Jakie są typowe przyczyny?
Częstymi przyczynami są ciasna odzież, nadwaga, cukrzyca, długotrwałe stanie lub anatomiczne zwężenie w okolicy przedniej górnej kolca biodrowego. Również ciąża lub długotrwałe siedzenie mogą odgrywać pewną rolę.
Jak diagnozuje się meralgię parestetyczną?
Diagnoza jest zazwyczaj stawiana klinicznie na podstawie typowych dolegliwości i lokalizacji. Dodatkowo można zastosować badanie ultrasonograficzne, rezonans magnetyczny lub pomiar prędkości przewodzenia nerwów czuciowych, aby wykluczyć inne przyczyny.
Jak leczy się meralgię parestetyczną?
Leczenie jest zazwyczaj zachowawcze i obejmuje redukcję masy ciała, unikanie ciasnej odzieży, fizjoterapię oraz terapię przeciwbólową. W przypadku utrzymujących się dolegliwości pomimo leczenia zachowawczego można rozważyć zabieg chirurgiczny, taki jak neurektomia.
