Zespół obrzęku szpiku kostnego zwykle wiąże się z silnym bólem w dotkniętym odcinku kości, który najczęściej nasila się przy obciążeniu. Objawem charakterystycznym tej choroby jest obrzęk szpiku kostnego, czyli nadmierne gromadzenie się wody w kości.
Termin „zespół obrzęku szpiku kostnego” opisuje cały zespół
- przyczyny,
- bólu oraz
- skutków.
Choroba ta może zasadniczo wystąpić w każdej kości, ale najczęściej pojawia się w stawie biodrowym, rzadziej w kolanie.
Pierwszy przypadek zespołu obrzęku szpiku kostnego został opisany przez Curtissa i Kincaida w 1959 roku. Autorzy opisali wówczas przypadek kobiety w ostatnim trymestrze ciąży. Wykazywała ona objawy kliniczne w postaci bólu biodra oraz zmniejszonej gęstości kości widocznej na zdjęciu rentgenowskim.
Zespół bólowy towarzyszył przejściowemu spadkowi gęstości rentgenowskiej w odpowiednich obszarach kości. Dlatego w 1968 roku Hunter i Kelly nazwali ten zespół „przejściową osteoporozą”.
Termin „obrzęk szpiku kostnego” został wprowadzony dopiero po tym, jak rezonans magnetyczny (MRI) znalazł zastosowanie w diagnostyce niejasnych chorób kości i stawów. Dlatego w 1988 roku Wilson zastąpił termin „przejściowa osteoporoza” terminem „przejściowy zespół obrzęku szpiku kostnego”.
W 1989 roku, rok później, Turner poinformował, że zespół ten może być powiązany z martwicą kości bezkrwienną. Od tego czasu wielu autorów zakłada istnienie kontinuum chorobowego, które rozpoczyna się od obrzęku szpiku kostnego, a może zakończyć się martwicą kości bezkrwienną.
Obrzęk szpiku kostnego stanowi prawdopodobnie wczesną, odwracalną fazę martwicy beznaczyniowej kości. Hipoteza ta opiera się na podobieństwach w badaniu histologicznym kości, które są identyczne w przypadku wczesnej martwicy beznaczyniowej i obrzęku szpiku kostnego. Według Association Research Circulation Osseous (ARCO) można wyróżnić cztery stadia:
- Stopień I Obrzęk szpiku kostnego
- Stopień II: martwica kości z ogniskową osteoporozą w obrazie rentgenowskim
- Stopień III: złamanie podchrzęstne z objawem półksiężyca w obrazie rentgenowskim
- Etap IV: załamanie się kory kostnej i rozwój artrozy.
Choroba zwykle wiąże się z silnym bólem w dotkniętych chorobą odcinkach kości. Poza bólem, który najczęściej pojawia się przy obciążeniu, nie ma zbyt wielu innych objawów.
Przebieg kliniczny choroby charakteryzuje się bólem zależnym od pozycji lub obciążenia. Dolegliwości ustępują w pozycji leżącej lub siedzącej. Unieruchomienie lub oszczędzanie kończyny nie prowadzi do trwałej poprawy. Również leki nie są w stanie trwale wyeliminować bólu.
Można podejrzewać przejściową osteoporozę, jeśli spełnione są cztery z pięciu poniższych kryteriów:
- ból zależny od obciążenia
- brak innych objawów
- brak spontanicznej poprawy
- brak wyraźnej poprawy po zastosowaniu leków przeciwbólowych
- normalny obraz rentgenowski
Na standardowym zdjęciu rentgenowskim obrzęk szpiku kostnego nie jest widoczny. Dopiero w późniejszym przebiegu choroby pojawia się przejściowe zmniejszenie gęstości rentgenowskiej w dotkniętym odcinku kości. Wskazówki dotyczące przejściowej osteoporozy może dostarczyć scyntygrafia kości.
Obraz kości za pomocą scyntygrafii kości © agenturfotografin | AdobeStock
Obrzęk szpiku kostnego diagnozuje się prawie wyłącznie za pomocą rezonansu magnetycznego. Widać wtedy hiperintensywne zabarwienie na obrazach STIR i T2 oraz hipointensywne zabarwienie szpiku kostnego na obrazach MR ważonych T1.
Choroba występuje najczęściej w stawie biodrowym, rzadziej w kolanie. Jednak zasadniczo, podobnie jak martwica kości bezkrwienna, może wystąpić we wszystkich kościach.
Zespół ten może wystąpić w trzech sytuacjach:
- Zaburzenia krążenia w kości
- mechaniczne przeciążenie kości z mikrozłamaniami
- jako reakcja towarzysząca innym chorobom kości i stawów
Zaburzenia krążenia mogą być spowodowane albo upośledzeniem dopływu tętniczego, albo odpływu żylnego. W biopsjach tętnice rzadko wykazują zmiany ścianek lub tworzenie się skrzepów. Dlatego też zespół ten jest prawdopodobnie częściej spowodowany zastojem żylnym niż przerwaniem dopływu krwi tętniczej. Mechaniczny obrzęk szpiku kostnego jest spowodowany przeciążeniem kości lub urazem.
Reaktywny obrzęk szpiku kostnego jest związany np. z
Podsumowując, następujące zaburzenia i sytuacje mogą wywołać martwicę szpiku kostnego:
- zaburzenia krzepnięcia krwi (np. trombofilia),
- choroby metaboliczne (np. choroba Gauchera),
- choroby krwi (np. anemia sierpowata),
- leki (np. kortyzon),
- przeszczepy (np. cyklosporyna),
- ciąża,
- sport (nurkowanie),
- reumatyzm (np. reumatoidalne zapalenie stawów),
- zaburzenia hormonalne (np. hipogonadyzm),
- zespół złożonego bólu regionalnego (np. choroba Sudecka),
Terapeutycznie należy leczyć zaburzenie leżące u podstaw choroby. Dlatego niezbędne jest ustalenie przyczyny. W zależności od przyczyny i stadium choroby dostępne są różne formy terapii.
Po wystąpieniu złamania i artrozy często pozostaje jedynie wymiana stawu za pomocą endoprotezy. Terapię tę przeprowadzają ortopedzi. Często zespół ten jest prawidłowo diagnozowany dopiero w zaawansowanym stadium choroby. Wówczas możliwe jest jedynie leczenie chirurgiczne lub nawet paliatywne.
Wczesne rozpoznanie choroby i ustalenie przyczyny pozwalają na interwencję w różne aspekty powstawania choroby. W ten sposób można pozytywnie wpłynąć na przebieg choroby.
Osteoporoza przejściowa jest
- albo chorobą samoograniczającą się, albo
- dochodzi do progresji z nieodwracalną martwicą kości.
Jak dotąd nie ma możliwości przewidzenia z wyprzedzeniem przyszłego przebiegu choroby. W większości przypadków choroba trwa około roku.
Czym jest obrzęk szpiku kostnego?
Obrzęk szpiku kostnego to nagromadzenie płynu w szpiku kostnym lub w kości gąbczastej. Obrzęk szpiku kostnego często pojawia się po złamaniu, przeciążeniu lub zmianach zapalnych. Typowe objawy to ból w stawie oraz dolegliwości w dotkniętej kończynie związane z obciążeniem.
Jak diagnozuje się obrzęk szpiku kostnego?
Obrzęk szpiku kostnego diagnozuje się zazwyczaj za pomocą rezonansu magnetycznego (MRI). W badaniu MRI widoczne jest zwiększone nasilenie sygnału w szpiku kostnym. Natomiast zdjęcie rentgenowskie często nie wykazuje żadnych zmian, dlatego do rozpoznania często konieczne są dodatkowe badania obrazowe.
Jakie leczenie pomaga w przypadku obrzęku szpiku kostnego?
Leczenie obrzęku szpiku kostnego obejmuje przede wszystkim odciążenie, unieruchomienie i fizjoterapię. Dodatkowo stosuje się leki przeciwbólowe, niesteroidowe leki przeciwreumatyczne lub infuzje poprawiające krążenie z iloprostem. Pomocne mogą być również nowoczesne formy terapii, takie jak terapia falami uderzeniowymi (ESWT) lub dekompresja rdzenia.
Czy obrzęk szpiku kostnego może ustąpić samoistnie?
Wiele przypadków obrzęku szpiku kostnego ma charakter samoograniczający się i ustępuje w ciągu kilku miesięcy. Ważne jest jednak wczesne rozpoczęcie leczenia i odciążenie, aby uniknąć powikłań, takich jak martwica kości, złamanie kości lub obumarcie kości.
Kiedy konieczna jest operacja w przypadku obrzęku szpiku kostnego?
Jeśli metody leczenia zachowawczego nie są wystarczające lub istnieje ryzyko martwicy kości, można rozważyć interwencję chirurgiczną. W tym przypadku można zastosować takie procedury jak drążenie lub dekompresja rdzeniowa. Ortopeda decyduje o odpowiedniej terapii w zależności od przyczyny, etiologii i przebiegu choroby.
