Dokładne mechanizmy prowadzące do reaktywnego zapalenia stawów (kod ICD: M02) nie są jeszcze jasne. Naukowcy wykryli już pewne bakterie w płynie maziowym lub błonie maziowej pacjentów z reaktywnym zapaleniem stawów. Dlatego przypuszcza się, że patogeny, które już się nie rozmnażają, lub ich składniki pozostają w stawie i wywołują tam stan zapalny jako „ciała obce”.
Istotną rolę odgrywa tu pewien czynnik gospodarza, tzw. HLA-B27. Można go wykryć u 65 do 97 procent pacjentów z reaktywnym zapaleniem stawów. Osoby z HLA-B27 we krwi mają pięciokrotnie większe ryzyko zachorowania na reaktywne zapalenie stawów niż osoby bez HLA-B27.
Ta wrodzona cecha tkankowa wpływa na reakcję obronną organizmu i przyczynia się do rozwoju reaktywnego zapalenia stawów.
Film pokazuje rozwój zapalenia stawów z niszczeniem chrząstki i kości w stawie kolanowym:
Reaktywne zapalenia stawów występują na całym świecie. W Niemczech częstość występowania wynosi co najmniej 0,05 procent, co oznacza, że 50 na 100 000 mieszkańców zapada na reaktywne zapalenie stawów.
Choroba dotyka w równym stopniu mężczyzn i kobiety. Większość pacjentów ma mniej niż 40 lat.
Reaktywne zapalenie stawów pojawia się zazwyczaj kilka dni lub tygodni po infekcji, która je wywołała. Typowe objawy takich infekcji to np.
- pieczenie podczas oddawania moczu,
- częste oddawanie moczu,
- pieczenie i wydzielina z cewki moczowej lub pochwy,
- biegunka,
- ból gardła lub kaszel
. Infekcje te mogą jednak przebiegać bardzo łagodnie i nie zawsze są w ogóle zauważalne.
Dolegliwości stawowe jako główny objaw
Na pierwszym planie samej choroby znajdują się dolegliwości stawowe. Objawy mogą wahać się od łagodnego bólu stawów (artralgia) do silnego zapalenia stawów (artretyzm). O zapaleniu stawów można mówić, gdy oprócz bólu stawów występuje również ich obrzęk i nadmierne ciepło.
Najczęściej dotyczy to dużych stawów kończyn dolnych, czyli
Rzadko dochodzi do zajęcia stawów barkowych, łokciowych lub nadgarstkowych. Tylko w wyjątkowych przypadkach zajęte są małe stawy (palców rąk i stóp).
Zazwyczaj choroba dotyka tylko jednego lub kilku stawów, najczęściej kolana lub kostki. Rzadko zapalenie występuje jednocześnie w wielu stawach. Czasami zapalenie „przeskakuje” z jednego stawu na drugi.
Tak zwane zapalenie wielostawowe, czyli zajęcie wielu stawów jednocześnie, jak w przypadku innych chorób reumatycznych, występuje bardzo rzadko.
Najczęściej reaktywne zapalenie stawów dotyka dużych stawów kończyn dolnych © freshidea / Fotolia
Inne dolegliwości
W późniejszych stadiach choroby mogą pojawić się głębokie bóle krzyżowe. Wskazują one na zapalenie stawów krzyżowo-biodrowych (stawów krzyżowo-biodrowych, ISG).
Inne typowe objawy to stany zapalne w okolicy
- przyczepów ścięgien (np. ścięgna Achillesa),
- ścięgien lub
- powłok ścięgnistych.
Czasami cały palec u ręki lub nogi jest opuchnięty. Mówi się wtedy o „palcu kiełbaskowym” lub „palcu kiełbaskowym”. Mogą również wystąpić bóle mięśni.
Objawy mogą również występować na skórze i błonach śluzowych, np. w postaci łuszczących się zmian skórnych. Występują one szczególnie na dłoniach i podeszwach stóp i przypominają łuszczycę.
Czasami w okolicy kostek i podudzi pojawiają się bolesne, czerwono-niebieskawe guzki (rumień guzowaty).
Wraz z reaktywnym zapaleniem stawów mogą
.
W przebiegu reaktywnego zapalenia stawów mogą wystąpić zapalenia oczu, np.
- zapalenie spojówek (konjunktywit),
- rogówki (zapalenie rogówki) lub
- tęczówki (zapalenie tęczówki/zapalenie tęczówkowo-cielistkowe).
Charakterystycznymi objawami są wówczas
- wrażliwość na światło,
- ból,
- pieczenie,
- zaczerwienienie oraz
- ewentualnie zaburzenia widzenia.
Szczególną postacią reaktywnego zapalenia stawów jest zespół Reitera. Rozumie się pod tym pojęciem jednoczesne wystąpienie zapalenia stawów, cewki moczowej i spojówek.
Jeśli u młodego dorosłego występuje zapalenie jednego lub kilku dużych stawów, może to wskazywać na reaktywne zapalenie stawów.
W ramach wywiadu lekarskiego lekarz pyta pacjenta o historię choroby. Istotne jest na przykład to, czy w ciągu ostatnich dni lub tygodni
- zapalenie pęcherza lub cewki moczowej,
- choroba biegunkowa lub
- zakażenie dróg oddechowych
. Jeśli tak, diagnozę można postawić stosunkowo szybko. Jednak niektóre infekcje mogą również przebiegać niezauważalnie. Kolejną ważną wskazówką przy diagnozowaniu reaktywnego zapalenia stawów jest wykrycie przeciwciał przeciwko wywołującemu chorobę patogenowi. W przypadku infekcji organizm wytwarza przeciwciała, które zazwyczaj są wykrywalne we krwi.
Dlatego za pomocą różnych systemów testowych próbuje się wykryć przeciwciała przeciwko potencjalnym patogenom wywołującym reaktywne zapalenie stawów.
Ponadto określa się obecność genu HLA-B27 oraz ogólne wskaźniki stanu zapalnego, takie jak szybkość opadania krwinek czerwonych oraz tzw. białko C-reaktywne (CRP). Za pomocą badań ultrasonograficznych i rentgenowskich dotkniętych stawów można określić stopień zaawansowania zapalenia.
Objawy mogą wahać się od łagodnego bólu stawów do silnego zapalenia stawów. Dlatego leczenie musi być dostosowane do konkretnych dolegliwości.
W terapii farmakologicznej stosuje się przede wszystkim tzw. leki przeciwreumatyczne bez kortyzonu, takie jak np.
- diklofenak,
- indometacyna lub
- ibuprofen
. Leki te, oprócz działania przeciwbólowego, mają również działanie przeciwzapalne. Dzięki temu u większości pacjentów poddanych tej terapii dolegliwości ustępują.
Nie wszystkie przypadki reaktywnego zapalenia stawów reagują wystarczająco na leki przeciwreumatyczne bez kortyzonu. Wówczas konieczna może być krótkotrwała terapia kortyzonem. Kortyzon jest bardzo silnym hormonem przeciwzapalnym wytwarzanym przez organizm. Kortyzon można również wstrzyknąć bezpośrednio do stanów zapalnych stawu, jeśli wcześniej wykluczono bakteryjną infekcję stawu.
W przypadku zajęcia oczu, w szczególności zapalenia tęczówki (iritis), należy skonsultować się z okulistą. Tylko natychmiastowe leczenie zapobiega późniejszym zaburzeniom widzenia.
Jeśli udało się wykryć czynnik wywołujący reaktywne zapalenie stawów, np. chlamydie, przepisuje się krótkotrwałą terapię antybiotykową. Ponieważ chlamydie przenoszone są drogą płciową, w celu uniknięcia ponownego zakażenia należy poddać leczeniu również partnera. Antybiotyki nie mają wprawdzie wpływu na obecne zapalenie stawów, służą jednak do wyeliminowania patogenu w miejscu zakażenia, zmniejszając tym samym ryzyko późniejszych nawrotów.
W niektórych przypadkach może rozwinąć się przewlekłe zapalenie stawów. Oznacza to, że dolegliwości utrzymują się przez dłuższy czas. Wówczas może być konieczne leczenie lekami podstawowymi, takimi jak sulfasalazyna lub metotreksat.
Oprócz leczenia farmakologicznego pomocne mogą być zabiegi fizykalne, takie jak
- terapia zimnem (zimne powietrze, okłady z lodu),
- ćwiczeń ruchowych w trybie pasywnym,
- terapii ciepłem lub
- ultradźwięki
można osiągnąć złagodzenie dolegliwości.
Reaktywne zapalenia stawów nie są chorobami zagrażającymi życiu. Chociaż początek choroby może być dramatyczny, zazwyczaj dochodzi do wyleczenia i na ogół nie powoduje ona trwałych uszkodzeń stawów.
Średni czas trwania choroby wynosi 6 miesięcy. Jednak u około 20 do 40 procent pacjentów
- przewlekłe zapalenia stawów,
- bóle stawów,
- problemy ze ścięgnami lub
- nawroty
. Dotyczy to w szczególności pacjentów, u których oprócz zapalenia stawów wystąpiły również stany zapalne układu moczowego i narządów płciowych lub zmiany w obrębie oczu.
Czasami nawet wiele lat po reaktywnym zapaleniu stawów utrzymuje się pewna „wrażliwość na zmiany pogody” stawów i kręgosłupa.
Czym jest reaktywne zapalenie stawów?
Reaktywne zapalenie stawów to choroba zapalna z grupy chorób reumatycznych, która pojawia się po infekcji wywołanej przez bakterie. Reaktywne zapalenie stawów to stan zapalny stawów, który często występuje po infekcji dróg moczowych, narządów płciowych lub jelit. Typowymi patogenami są Chlamydia trachomatis lub inne bakterie.
Jakie objawy występują w przypadku reaktywnego zapalenia stawów?
Typowymi objawami reaktywnego zapalenia stawów są ból stawów, obrzęk, zaczerwienienie i stan zapalny dużych stawów kończyn dolnych. Dodatkowo mogą wystąpić zapalenie cewki moczowej, zapalenie spojówek, zmiany skórne, zapalenie żołędzi prącia lub ropne stwardnienie skóry. U niektórych pacjentów pojawiają się głębokie bóle krzyżowe lub dolegliwości podczas oddawania moczu.
Jak stawia się diagnozę reaktywnego zapalenia stawów?
Diagnoza reaktywnego zapalenia stawów opiera się na objawach, badaniu fizykalnym i wykryciu ewentualnych patogenów. Ważne jest, aby wcześniej wykluczyć bakteryjną infekcję stawów. Często wykonuje się dodatkowo badanie na obecność HLA-B27, ponieważ cecha ta jest wykrywalna u wielu pacjentów z reaktywnym zapaleniem stawów.
Jak leczy się reaktywne zapalenie stawów?
W leczeniu reaktywnego zapalenia stawów najczęściej stosuje się NLPZ w celu złagodzenia stanu zapalnego i bólu. W przypadku przewlekłego zapalenia stawów rozważa się terapię lekami podstawowymi, takimi jak sulfasalazyna lub metotreksat. Dodatkowo może być konieczna krótkotrwała terapia kortyzonem, zwłaszcza w przypadku zapalenia obejmującego jednocześnie kilka stawów.
Czy rokowanie w przypadku reaktywnego zapalenia stawów jest dobre?
Rokowanie jest często korzystne, ponieważ reaktywne zapalenie stawów występuje zazwyczaj w postaci ostrej i może ustąpić w ciągu kilku miesięcy. W niektórych przypadkach rozwija się jednak choroba o przebiegu przewlekłym lub zapalenie wielostawowe. Szczególnie u osób z dodatnim wynikiem testu na obecność HLA-B27 występuje zwiększone ryzyko długotrwałych dolegliwości.
