Łupież brody, zwany medycznie tinea barbae, to grzybica skóry w okolicy zarostu. Jest to dermatofitoza, czyli choroba grzybicza wywołana przez dermatofity.
Dermatofity to rodzaj grzybów strzępkowych. Atakują wyłącznie skórę ludzi i zwierząt. Są więc „klasycznymi” czynnikami wywołującymi grzybicę skóry. Grzybice skóry określa się również ogólnym terminem „tinea”. Oprócz tinea barbae istnieje na przykład również
Ogólnie rzecz biorąc, choroby wywołane przez infekcje grzybicze nazywane są grzybicami. Często dotykają one płuc lub błon śluzowych przewodu pokarmowego lub układu moczowo-płciowego.
W przypadku dermatofitów dotyczą one wyłącznie skóry. Dermatofity odżywiają się keratyną, głównym składnikiem naskórka. Grzyby skórne występują zatem wyłącznie
- na skórze i jej przydatkach,
- w mieszkach włosowych oraz
- w paznokciach palców rąk i stóp.
Dermatofity szczególnie dobrze rozmnażają się w wilgotnym i ciepłym środowisku. Dlatego częstymi miejscami przenoszenia są wilgotne, ciepłe miejsca, takie jak
- sauny,
- publiczne prysznice,
- baseny,
- maty sportowe lub
- siłownie.
Zakażenie grzybicze następuje poprzez bezpośredni kontakt ze skórą.
Często dochodzi również do bezpośredniego przenoszenia się z człowieka na człowieka. Możliwymi sytuacjami są na przykład zapasy lub stosunek płciowy.
Grzyby skórne mogą również dotykać zwierzęta. Niektóre grzyby mogą atakować zarówno zwierzęta, jak i ludzi. Patogeny te nazywane są gatunkami zoofilnymi. Dlatego możliwe jest również przenoszenie z zwierzęcia na człowieka.
Grzyby zoofilne powodują zazwyczaj głębsze i bardziej uporczywe infekcje (tinea profunda) niż grzyby wyłącznie geofilne (pochodzące z gleby) lub antropofilne (żyjące wyłącznie u ludzi).
Dotyczy to również patogenów wywołujących grzybicę brody. Grzybica brody występuje głównie na obszarach wiejskich, gdzie osoby dotknięte tą chorobą mają bliski kontakt z bydłem lub innymi zakażonymi zwierzętami. Wystarczy zwykły kontakt dłonią ze zwierzęciem, a następnie podrapanie się dłonią po brodzie.
Kontakt ze zwierzętami hodowlanymi jest częstą przyczyną zakażenia grzybicą brody © littlewolf1989 | AdobeStock
Jeśli osoba dotknięta chorobą cierpi również na osłabiony układ odpornościowy, ryzyko zakażenia wzrasta. Osoby z
.
Wywołującymi te schorzenia dermatofitami są przede wszystkim
- Trichophyton mentagrophytes (głównym żywicielem są gryzonie) oraz
- Trichophyton verrucosum (głównym żywicielem są bydło),
- ale także inne gatunki z rodzajów Trichophyton i Microsporum.
Grzybica brody objawia się okrągłymi, zaczerwienionymi ogniskami, które tworzą łuszczące się krawędzie i mogą również sączyć się. Towarzyszy temu zawsze silne swędzenie, które skłania osoby dotknięte chorobą do drapania się.
Grzybica brody jest zazwyczaj infekcją głęboką. Grzyby znajdują się głównie w mieszkach włosowych. Tam powodują stan zapalny przypominający ciężki trądzik: tworzą się guzki przypominające czyraki i krosty, które mogą być bardzo spuchnięte. W pewnym momencie pękają, uwalniając ropę. Następnie cały obszar pokrywa się strupem. Dotknięte chorobą włosy brody można zazwyczaj bardzo łatwo wyrywać.
Jeśli obszary objęte stanem zapalnym są wystarczająco duże lub kilka takich zmian wrzodowatych łączy się, może dojść nawet do powstania ropnia: pod skórą tworzy się ropna kieszonka, która nie pozwala na dostęp środowiska zewnętrznego i układu odpornościowego.
W ciężkich przypadkach grzybicy brody może również dojść do powiększenia regionalnych węzłów chłonnych
- za uchem,
- po bokach szyi lub
- pod żuchwą
. Możliwa jest również gorączka.
Liszaj brodowy może co prawda wyleczyć się samoczynnie. Pozostaje jednak blizna, na której broda już nie odrośnie. Ponadto infekcja może trwać dość długo. Oprócz bólu i swędzenia oznacza to również problem kosmetyczny i społeczny dla osoby dotkniętej chorobą.
Dlatego w przypadku opisanych dolegliwości należy w odpowiednim czasie zgłosić się do lekarza pierwszego kontaktu. Zdiagnozuje on chorobę podstawową i rozpocznie jej leczenie. Być może nastąpi również skierowanie do dermatologa.
Zazwyczaj dermatolodzy potrafią rozpoznać grzybicę brody na pierwszy rzut oka. Jeśli wywiad (kontakt ze zwierzętami) pasuje do obrazu klinicznego (nowo powstałe zapalenie włosów brody przypominające czyrak), to zazwyczaj wystarczy.
Jeśli choroba lub jej czynnik wywołujący pozostają niejasne, konieczne jest wykrycie patogenu za pomocą próbki tkanki. W tym celu lekarz pobiera wymaz z łuszczącej się krawędzi obszaru objętego stanem zapalnym. Pod mikroskopem widoczne są wówczas odpowiednie grzyby strzępkowe i można postawić diagnozę grzybicy brody.
W niektórych przypadkach konieczna jest identyfikacja dokładnego gatunku grzyba za pomocą hodowli grzybowej.
W tym celu hoduje się grzyba z materiału próbki na odpowiedniej pożywce. Może to trwać od jednego do ponad czterech tygodni. Przy wystarczającym wzroście można rozpoznać, jaki dokładnie patogen występuje. Wówczas możliwe jest również sformułowanie wniosków dotyczących skuteczności stosowanych leków przeciwgrzybiczych. Jest to interesujące przede wszystkim w przypadku niepowodzenia terapii.
Równie ważne jest wykrycie grzyba w kontekście możliwych diagnoz różnicowych. Różne choroby wykazują podobny obraz kliniczny jak łupież brodowy:
- ciężki trądzik,
- furunkuloza lub
- karbunkuł z bakteriami
należą tutaj do potencjalnych podejrzanych. Możliwe są również choroby związane z niedoborem odporności, takie jak AIDS.
Leczenie grzybicy brody odbywa się za pomocą miejscowych i ogólnoustrojowych leków przeciwgrzybiczych. Są to substancje czynne, które hamują namnażanie się grzybów i je zabijają.
Stosowane miejscowo pomagają już po kilku dniach w przypadku wielu grzybic skóry. Niemniej jednak należy je regularnie stosować przez dłuższy czas (kilka tygodni). Tylko wtedy substancje czynne zapewniają pewne, długotrwałe działanie.
Grzybica brody jest trudną i głęboką infekcją grzybiczą. Dlatego często nie da się uniknąć terapii ogólnoustrojowej. „Ogólnoustrojowa” oznacza, że lek może wtedy działać w całym „układzie” organizmu. Pacjent przyjmuje w tym celu tabletki.
Niestety może to również powodować działania niepożądane. Należą do nich dolegliwości żołądkowe i ewentualne uszkodzenia wątroby. Większość leków przeciwgrzybiczych atakuje wątrobę. Warunkiem koniecznym do podjęcia ogólnoustrojowej terapii grzybicy brody jest zatem
- prawidłowa czynność wątroby oraz
- ewentualnie pobranie krwi w celu monitorowania parametrów wątroby.
Poza tym terapia ogólnoustrojowa jest dla większości osób bezpieczna i dobrze tolerowana.
Możliwymi substancjami czynnymi są leki przeciwgrzybicze z grupy azoli lub terbinafina. Zaleca się dokładne, higieniczne i całkowite ogolenie.
