U ponad 25 procent wszystkich pacjentów z nowotworami w dalszym przebiegu choroby rozwijają się przerzuty do mózgu. Największe ryzyko dotyczy pacjentów z
Również pacjenci z rakiem skóry i rakiem nerkowokomórkowym są w grupie wysokiego ryzyka. Około jedna trzecia wszystkich nowotworów mózgu to przerzuty do mózgu.
Złośliwe komórki odrywają się od pierwotnego guza i przemieszczają się krwią do mózgu. Przekraczają barierę krew-mózg i rozprzestrzeniają się w płynie mózgowo-rdzeniowym. Znajduje się on w mózgu między sklepieniem czaszki a powierzchnią mózgu, a także występuje w tkance nerwowej.
Gdy przerzuty do mózgu rosną, ze względu na ograniczoną przestrzeń w mózgu wywierają nacisk na otaczającą tkankę nerwową. Sąsiednie obszary mózgu puchną. Płyn tkankowy gromadzi się pod czaszką.
Tylko około 20 procent pacjentów ma pojedynczą przerzutu w mózgu. Jeśli nie uda się zlokalizować guza pierwotnego, lekarz mówi o zespole CUP (Cancer of unknown primary).
Jednym z objawów pozwalających rozpoznać przerzuty do mózgu są nagłe napady padaczkowe. W przypadku niektórych rodzajów nowotworów, które tworzą przerzuty do mózgu, występują niespecyficzne objawy spowodowane zwiększonym ciśnieniem śródczaszkowym. Pacjent cierpi na
Wielu pacjentów z rakiem odczuwa początkowo bóle głowy, które trwają dłużej niż zwykle. Nie reagują one na leki przeciwbólowe. Do tego często dochodzi nudności i wymioty. Te niejednoznaczne objawy wskazują, że komórki nowotworowe poprzez wywołanie obrzęku mózgu uszkodziły już cały układ nerwowy.
Guz mózgu objawia się również w postaci zaburzeń nerwowych i porażenia połowiczej: chory
- bez wyraźnego powodu nagle upuszcza przedmioty,
- traci równowagę lub
- mówi niewyraźnie.
Paraliż prawej nogi wskazuje na lokalizację przerzutów do mózgu w lewej półkuli mózgu. U niektórych chorych dochodzi do organicznego zespołu psychicznego mózgu (HOPS). W przypadku tej choroby zmiany fizyczne wpływają na psychikę. Pacjenci zachowują się w sposób nietypowy i czasami nie są już w stanie wykonywać prostych czynności codziennych.
Przerzuty do mózgu, które rozwijają się na korze mózgowej (powierzchni mózgu), wywołują silne napady drgawkowe. Szybko powiększające się guzy wtórne powodują czasami również krwawienia do otaczającej tkanki mózgowej. Osoby chore na raka wykazują wówczas objawy typowe dla udaru mózgu.
Każdy, kto zauważy u siebie jeden lub więcej z tych objawów, powinien jak najszybciej zgłosić się do lekarza.
W diagnostyce przerzutów do mózgu lekarz rodzinny współpracuje z neurologiem (specjalistą chorób układu nerwowego). Kontrola ciśnienia śródczaszkowego odbywa się poprzez badanie dna oka. Po ogólnym badaniu fizykalnym następuje sprawdzenie
- refleksów,
- ruchów oraz
- zmysłu równowagi
.
W przypadku podejrzenia uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego pomocne mogą być wyniki rezonansu magnetycznego (MRI). Dzięki tej metodzie obrazowania można uwidocznić zmienioną chorobowo tkankę oraz obrzęki mózgu (nagromadzenie płynów w mózgu). Ponadto na zdjęciach lekarz widzi również tkankę częściowo martwą (nekrozy).
Za pomocą tomografii komputerowej (CT) – innej technologii obrazowania – można zobrazować krwawienia do mózgu i zwapnienia tkanki mózgowej.
Specjaliści zazwyczaj dobrze rozpoznają przerzuty na obrazach MRI mózgu © ganusik1304 | AdobeStock
Konieczna jest również biopsja. W tym celu lekarz pobiera próbkę tkanki z przerzutu do mózgu i zleca jej badanie w laboratorium onkologicznym pod kątem obecności komórek nowotworowych. Ponadto próbuje się tam ustalić, gdzie w organizmie znajduje się guz pierwotny.
Jeśli przerzuty są w miejscu, które utrudnia pobranie próbki tkanki, albo są za duże, konieczna jest operacja mózgu przeprowadzona przez neurochirurga.
Objawy przerzutów do mózgu często powodują silne dolegliwości i ograniczenia w codziennym życiu. Dlatego na początku leczenia kładzie się nacisk na łagodzenie objawów. Pacjenci z napadami padaczkowymi otrzymują leki przeciwdrgawkowe. W tym celu specjalista stosuje standardowe środki przeciwpadaczkowe.
Obrzęki mózgu otaczające przerzuty ustępują dzięki terapii kortyzonem. Pacjent otrzymuje jednocześnie środek przeciwzapalny w dużej dawce. Aby alternatywnie usunąć nadmiar płynów tkankowych drogą moczową, pacjent otrzymuje wlewy z osmodiuretykami. Służy do tego kroplówka z określonym rodzajem środka moczopędnego. Zabieg ten uzupełnia leczenie kortyzonem lub jest wykonywany w ramach terapii ratunkowej.
Przerzuty do mózgu można leczyć chemioterapią tylko wtedy, gdy pochodzą one z drobnokomórkowego raka oskrzeli, czyli jednej z form raka płuc. W przeciwieństwie do większości innych nowotworów mózgu, te przerzuty dobrze reagują na chemioterapię. Stosowane w tym przypadku leki hamują wzrost komórek nowotworowych.
Operacje guzów mózgu również należą do standardowej terapii medycznej. Ponieważ wiążą się one z pewnym ryzykiem, operuje się jednak tylko guzy wtórne o wielkości powyżej 3 centymetrów. Operacja guza mózgu zazwyczaj nie jest wykonywana, jeśli występuje wiele przerzutów i/lub znajdują się one w niekorzystnym miejscu. Po chirurgicznym usunięciu przerzutów do mózgu następuje 4-tygodniowa radioterapia. W jej trakcie cała głowa, z wyjątkiem twarzy, jest napromieniowywana kilka razy w tygodniu.
Radioterapia jest jedyną opcją terapeutyczną u pacjentów, którzy
- są w bardzo złym stanie fizycznym lub
- mają więcej niż trzy guzy w mózgu.
Niektóre kliniki onkologiczne leczą przerzuty do mózgu przy pomocy radiochirurgii w trybie ambulatoryjnym: kieruje się bardzo wysoką dawkę promieniowania dokładnie na guz i niszczy go podczas jednej sesji. Tkanki sąsiednie lub komórki, przez które przechodzi promieniowanie, nie ulegają przy tym uszkodzeniu. Warunkiem przeprowadzenia radiochirurgii jest
- średnica guza poniżej 3 centymetrów oraz
- niewielka liczba przerzutów.
Jeśli pierwotną chorobę nowotworową można skutecznie leczyć, pacjenci z przerzutami do mózgu mają większe szanse na przeżycie. To samo dotyczy młodszych chorych na raka oraz osób w dobrym ogólnym stanie fizycznym. Jeśli guz pierwotny rozprzestrzeni się do mózgu dopiero długo po rozpoznaniu raka, rokowania są również korzystniejsze.
Pacjenci z
- wieloma przerzutami do mózgu i/lub
- guzami na oponach mózgowych
mają zazwyczaj oczekiwaną długość życia wynoszącą około 3 do 6 miesięcy.
Czym są przerzuty do mózgu?
Przerzuty do mózgu to ogniska komórek nowotworowych w mózgu, które pochodzą z guza pierwotnego poza mózgiem. Często przerzuty do mózgu powstają w wyniku raka płuc, czerniaka lub innych nowotworów złośliwych.
Jakie objawy wywołują przerzuty do mózgu?
Objawy przerzutów do mózgu zależą od ich lokalizacji w mózgu. Typowe objawy neurologiczne to ból głowy, nudności i wymioty, zaburzenia mowy, napady padaczkowe lub zawroty głowy.
Jak przebiega diagnostyka przerzutów do mózgu?
Do diagnostyki stosuje się rezonans magnetyczny (MRI), tomografię komputerową (CT) oraz tomografię rezonansu magnetycznego. Dodatkowo można pobrać próbkę tkanki, aby dokładniej określić przerzuty i zaplanować terapię.
Jakie są metody leczenia przerzutów do mózgu?
Leczenie przerzutów do mózgu obejmuje operację, radiochirurgię stereotaktyczną, radioterapię całego mózgu oraz chemioterapię. W przypadku pojedynczego przerzutu do mózgu często można przeprowadzić operację, natomiast w przypadku wielu przerzutów do mózgu często stosuje się radioterapię.
Jakie jest rokowanie w przypadku przerzutów do mózgu?
Rokowanie zależy od liczby przerzutów do mózgu, rozlanego naciekania tkanki mózgowej przez komórki nowotworowe oraz guza pierwotnego. Pacjenci z przerzutami do mózgu mają różną oczekiwaną długość życia w zależności od terapii i ogólnego stanu zdrowia. W zaawansowanym stadium końcowym rokowanie jest często złe.
