Rak jelita grubego to nowotwór złośliwy występujący w jelicie grubym. Guz ten, często nazywany rakiem jelita grubego, należy obecnie do najczęściej występujących nowotworów na świecie. W przypadku wczesnego wykrycia szanse na wyleczenie są zasadniczo duże.
Tutaj znajdziesz wszystkie informacje oraz listę wybranych lekarzy zajmujących się diagnostyką (profilaktyką) i leczeniem raka jelita grubego.
Zazwyczaj rakowi jelita grubego poprzedzają nieszkodliwe polipy jelitowe, które jednak w ciągu kilku lat ulegają złośliwej przemianie. Zasadniczo choroba ta rozwija się bardzo powoli i w wielu przypadkach pozostaje niezauważona ze względu na brak objawów. Dopiero w późnym stadium pojawiają się pierwsze dolegliwości, które często powodują silny ból lub krwawe stolce.
Rak jelita grubego jest trzecim najczęściej występującym nowotworem u mężczyzn i drugim u kobiet w Niemczech. Każdego roku niemieckie szpitale rejestrują ponad 60 000 nowych zachorowań. Około 29 000 przypadków dotyczy kobiet, a 34 000 mężczyzn.
© bbilderzwerg / Fotolia
Dokładna przyczyna, dla której komórka jelita grubego przekształca się w komórkę nowotworową, nie jest jasna. Dochodzi do uszkodzenia określonych genów komórki. W wyniku tego „uszkodzenia genetycznego” komórka traci naturalną regulację i namnaża się w sposób niekontrolowany.
Rak jelita grubego może powstać bez wyraźnego powodu. Istnieją jednak czynniki ryzyka, które mogą zwiększać prawdopodobieństwo zachorowania na raka jelita grubego. Są to:
Ryzyko zachorowania na raka jelita grubego wydaje się zmniejszone u:
W większości faz choroby u osób dotkniętych chorobą nie występują żadne dolegliwości ani ograniczenia. Z tego powodu rak jelita grubego jest w wielu przypadkach wykrywany dopiero w późnym stadium. Szanse na skuteczne leczenie są wtedy już coraz mniejsze. Wielu chorych zauważa krew w stolcu lub coraz ciemniejszy stolec.
Ponadto wiele osób skarży się na powtarzające się skurcze jelit i silny ból, który utrzymuje się przez coraz dłuższy czas. Podobnie jak ból i skurcze, na przemian występują fazy biegunki i zaparć. Częste wypróżnienia często wiążą się z silnym, nieprzyjemnym zapachem.
Ponadto zauważalne są również głośne odgłosy jelitowe i wzdęcia. Towarzyszy im znaczna utrata krwi, śluzu lub stolca. Oprócz postępującego spadku wydajności choroba charakteryzuje się zazwyczaj również trwałym brakiem apetytu oraz zmęczeniem. Po pojawieniu się wyraźnej bladości u osób dotkniętych chorobą następuje zazwyczaj niewyjaśniona utrata masy ciała. Ponadto powiększają się węzły chłonne i w jamie brzusznej tworzą się wyraźnie wyczuwalne zgrubienia.
Wszystkie opisane objawy nie są jednak pewnym podejrzeniem raka jelita grubego. W większości przypadków takie dolegliwości występują również w nieszkodliwych sytuacjach. Mogą one być również oznaką zwiększonego stresu (zespół jelita drażliwego). Niemniej jednak należy jak najszybciej zgłosić się do lekarza.
Lekarz ma do dyspozycji różne metody diagnostyczne. Najpierw podczas szczegółowej rozmowy lekarz zbiera kilka ważnych informacji, aby ocenić ryzyko raka jelita grubego. Oprócz nawyków żywieniowych pyta więc również o historię medyczną wszystkich bliskich członków rodziny. Wystąpienie raka jelita grubego u kogoś z rodziny zasadniczo wymaga większej ostrożności.
Następnie zawsze przeprowadza się badanie fizykalne. Podczas niego lekarz dokładnie bada palpacyjnie całą jamę brzuszną pacjenta. W ten sposób sprawdza, czy występują zgrubienia. Na koniec pobierana jest próbka krwi i poddawana analizie. Zaangażowani lekarze przeprowadzają również bezbolesne badanie palpacyjne odbytnicy, ponieważ właśnie tam znajduje się wiele nowotworów jelita grubego.
Rak jelita grubego można najlepiej bez wątpienia zdiagnozować lub wykluczyć za pomocą kolonoskopii. Dzięki niej lekarz bada całe jelito grube pod kątem nowotworów złośliwych. Kolonoskopię można również wykorzystać do usunięcia łagodnych polipów, które mogą przekształcić się w złośliwą tkankę nowotworową. Dlatego zaleca się profilaktyczną kolonoskopię od 50. roku życia u mężczyzn i od 55. roku życia u kobiet.
Podczas kolonoskopii lekarz wprowadza długi, giętki wąż do odbytu pacjenta. Zazwyczaj stosuje się w tym celu specjalny żel, aby poprawić poślizg. Na końcu węża znajduje się mała kamera, która przesyła obraz wideo na podłączony monitor.
Rurka posiada kanał roboczy, przez który można wprowadzać małe narzędzia, takie jak kleszcze lub pętle. Za pomocą tych narzędzi lekarz usuwa podejrzaną tkankę, aby móc ją zbadać po zakończeniu badania. Za ich pomocą usuwa się również wszystkie małe polipy. Zabieg ten nie wymaga hospitalizacji.
Kolonoskopię można wykonać z zastosowaniem lub bez zastosowania sedacji (sztucznego snu).
W indywidualnych przypadkach badanie można również przeprowadzić za pomocą tzw. endoskopii kapsułkowej jelita grubego. Podczas tego badania pacjent połyka małą kamerę, która rejestruje obraz całego jelita grubego na urządzeniu wideo. Jednak w tej procedurze nie można pobrać próbki tkanki ani usunąć polipa.
W ramach kolonoskopii można wykryć polipy jelita grubego i bez problemu je usunąć | Licencja: CC BY 3.0
Biopsja polega na pobraniu niewielkiego fragmentu tkanki z organizmu. Próbkę tę można następnie zbadać pod mikroskopem. Podczas kolonoskopii lekarz może wykonać biopsję. Odbywa się to poprzez wprowadzenie cienkiego instrumentu chwytnego do bocznego kanału roboczego kolonoskopu.
Po potwierdzeniu diagnozy raka jelita grubego konieczne jest przeprowadzenie dalszych badań w celu określenia zasięgu rozprzestrzenienia się nowotworu. Są to np.
Badania te nazywane są „określeniem stopnia zaawansowania” (staging) raka. Celem badań stagingowych jest ustalenie:
Określenie dokładnego stopnia zaawansowania raka jest niezbędne, aby zapewnić najlepsze możliwe opcje leczenia. Ponadto daje to miarodajną informację na temat szans na wyleczenie (rokowania).
Leczenie choroby zależy przede wszystkim od złośliwości guza i jego rozprzestrzenienia się na otaczające tkanki. Ponadto dużą rolę odgrywa również ogólny stan zdrowia pacjenta. Szczególnie w przypadku, gdy nowotwór zaatakował już węzły chłonne i utworzył przerzuty, konieczne jest połączenie kilku metod terapeutycznych.
We wczesnym stadium choroby zazwyczaj można ją całkowicie wyleczyć za pomocą operacji. W stadium zaawansowanym często stosuje się uzupełniającą chemioterapię. W pojedynczych przypadkach przeprowadza się nawet kompleksową radioterapię. Ponadto istnieje wiele innych możliwości leczenia, w których leki działają celowo na komórki nowotworowe.
W ramach leczenia raka jelita grubego szczególne znaczenie przypisuje się operacji. Podczas zabiegu próbuje się usunąć całą tkankę nowotworową, w tym wszystkie powiązane węzły chłonne i drogi odpływu limfy. Ponadto lekarz dokładnie bada jamę brzuszną w celu wykrycia powstających ognisk nowotworowych. Rak jelita grubego może zaatakować wątrobę oraz płuca. W takim przypadku wskazane jest również usunięcie znacznych części obu narządów oraz zasilających je naczyń krwionośnych.
W przypadku raka jelita grubego często konieczne jest usunięcie większej części jelita grubego. W takim przypadku oba oddzielone końce są ostrożnie zszywane. Zakres operacji zależy od wielu różnych czynników. Oprócz lokalizacji i wielkości guza są to przede wszystkim jego ukrwienie oraz rozprzestrzenienie się w organizmie. Jeśli nowotwór zaatakował inne narządy, takie jak śledziona lub nerki, konieczne może być ich całkowite usunięcie.
Jeśli tkanka nowotworowa zostanie całkowicie usunięta podczas operacji, choroba uznaje się za wyleczoną. W takim przypadku nie ma ona żadnej możliwości ponownego rozprzestrzenienia się w organizmie. Być może konieczne będzie tymczasowe utworzenie sztucznego ujścia jelita. W ten sposób operowany odcinek jelita regeneruje się znacznie szybciej.
Podczas operacji próbuje się usunąć całą tkankę nowotworową.
W trakcie leczenia może zaistnieć konieczność zastosowania jednej lub drugiej z tych opcji. Zależy to od lokalizacji i stadium raka jelita grubego.
Chemioterapia to leczenie farmakologiczne, które atakuje komórki nowotworowe.
Radioterapia to terapia polegająca na skierowaniu promieniowania o wysokiej energii na tkankę nowotworową. Zabija to komórki nowotworowe lub zapobiega ich namnażaniu. Terapia ta jest najczęściej stosowana, gdy guz znajduje się w odbytnicy.
Jeśli guz w odbytnicy osiągnął pewną głębokość inwazji, przed operacją przeprowadza się tzw. radioterapię i/lub chemioterapię neoadjuwantową. Ma to na celu zmniejszenie guza przed chirurgicznym usunięciem. Zwiększa to szanse powodzenia zabiegu operacyjnego.
Jeśli chemioterapia lub radioterapia są stosowane po zabiegu chirurgicznym, nazywa się to chemioterapią adjuwantową lub radioterapią adjuwantową. Celem tego leczenia jest zniszczenie każdej pojedynczej komórki nowotworowej, która oddzieliła się od guza pierwotnego i nie mogła zostać usunięta podczas operacji.
Bez leczenia rak jelita grubego będzie się rozwijał, powiększał i rozprzestrzeniał na inne części ciała („przerzuty”). W wielu przypadkach guz rośnie powoli. Może pozostawać wewnątrz jelita przez kilka miesięcy, zanim przebije ścianę jelita i/lub rozprzestrzeni się. Szanse na wyleczenie są bardzo duże w przypadku wczesnego leczenia.
Jeśli rak jelita grubego przebił ścianę jelita lub dał przerzuty, szanse na wyleczenie są znacznie mniejsze. Niemniej jednak leczenie często może spowolnić postęp choroby nowotworowej.
Rakowi jelita grubego można w znacznym stopniu zapobiegać. W tym celu należy celowo minimalizować wszystkie czynniki ryzyka i kłaść duży nacisk na wczesne wykrywanie. Wiele chorób i nawyków może drastycznie zwiększyć ryzyko zachorowania na raka jelita grubego. Na przykład wrzodziejące zapalenie jelita grubego i choroba Leśniowskiego-Crohna są znane jako prekursory raka jelita grubego. Oprócz czynników genetycznych, duży wpływ na indywidualne ryzyko ma również dieta.
Zrównoważona dieta bogata w błonnik i uboga w czerwone mięso zmniejsza ryzyko zachorowania. Ponadto ważna jest również zdrowa aktywność fizyczna oraz ograniczenie spożycia tłuszczów. Wreszcie, przewlekła nadwaga i palenie tytoniu również zwiększają prawdopodobieństwo zachorowania na raka.
Badanie profilaktyczne w postaci kolonoskopii należy rozważyć zawsze, gdy zauważalne są trwałe zmiany w wypróżnieniach lub pojawia się krew w stolcu. Najpóźniej w przypadku odczuwalnego spadku wydajności i bladości w połączeniu z niewyjaśnioną utratą wagi należy zgłosić się do lekarza. W ten sposób skutecznie uniknie się zagrożeń związanych z chorobą oraz poważnych konsekwencji późnego leczenia.
Ponieważ ryzyko zachorowania na raka jelita grubego wzrasta wraz z wiekiem, kolonoskopię należy wykonywać u mężczyzn od 50. roku życia, a u kobiet od 55. roku życia. Dotyczy to wszystkich osób, niezależnie od tego, czy występują dolegliwości jelitowe, czy nie. Jeśli w rodzinie występowały przypadki raka jelita grubego, wskazane jest wcześniejsze zbadanie jelita grubego.
