Rak kości – objawy, diagnostyka, leczenie | Znajdź odpowiedniego lekarza

Najczęstsze rodzaje złośliwego raka kości to:

• osteosarcoma (w kości): dotyka przede wszystkim chłopców w wieku od 10 do 20 lat.
• sarkoma Ewinga (w szpiku kostnym): dotyka w równym stopniu chłopców i dziewczęta i występuje najczęściej między 10. a 15. rokiem życia.
• chondrosarcoma (w chrząstkach): dotyka zazwyczaj dorosłych w wieku od 30 do 50 lat.

Osteosarcoma w kości udowej © rob3000 | AdobeStock

Pierwotny nowotwór kości, czyli nowotwór powstający bezpośrednio w tkance kostnej, występuje stosunkowo rzadko. W Niemczech odnotowuje się rocznie tylko około 700 nowych przypadków. Stanowi to około jednego procenta wszystkich nowotworów złośliwych.

Znacznie częściej występują jednak przerzuty do kości, które wynikają z innych ognisk nowotworowych w organizmie (wtórny nowotwór kości). Do kości rozprzestrzeniają się przede wszystkim nowotwory płuc, piersi, prostaty, nerek i tarczycy. W przypadku nowotworów o agresywnym przebiegu przerzuty można wykryć jeszcze zanim sama choroba podstawowa zacznie dawać objawy. Nowotwory zazwyczaj potrzebują kilku lat, aby się rozwinąć. Dlatego wtórny nowotwór kości występuje głównie w drugiej połowie życia.

Przerzuty do kości udowej

Lekarze nie określają łagodnych zmian komórkowych w kościach jako raka, ale jako łagodne guzy kości. Do łagodnych guzów kości zalicza się między innymi

• osteom,
• osteoidoosteom oraz
• osteoblastoma.

Przyczyny raka kości nie są jeszcze dokładnie znane. Ponieważ jednak nowotwory złośliwe kości często występują w dzieciństwie lub w okresie dojrzewania, lekarze przypuszczają, że rolę odgrywają czynniki związane ze wzrostem i hormony. Za dalsze czynniki ryzyka wystąpienia raka kości uważa się

• predyspozycje genetyczne,
• choroba kości Pageta 
• wcześniejsza radioterapia lub chemioterapia z powodu innej choroby

Ponadto zwiększone ryzyko nowotworów kości występuje u pacjentów cierpiących na retinoblastomę (nowotwór siatkówki).

Objawy raka kości są zazwyczaj raczej niespecyficzne. Mogą to być na przykład

• ból w miejscu dotkniętym chorobą,
• obrzęk skóry oraz
• związany z tym ból przy ruchu

. To, jakie objawy się pojawią, zależy jednak ostatecznie od rodzaju, wielkości i lokalizacji guza kości.

Rak kości objawia się raczej niespecyficznie poprzez ból w miejscu dotkniętym chorobą © 9nong | AdobeStock

Osteosarcoma występuje najczęściej w kościach długich ramion lub ud. Zazwyczaj dotyczy to obszaru kości, w którym trzon kości przechodzi w kuliste zakończenie kości. Pacjenci zauważają bolesne obrzęki, które w coraz większym stopniu ograniczają ruchomość dotkniętych kończyn. Z powodu nowotworu złośliwego kość traci swoją wytrzymałość. Dlatego nawet normalne obciążenie może doprowadzić do złamania kości. Takie spontaniczne złamania bez większego oddziaływania siły z zewnątrz są zawsze podejrzane.

Objawy mięsaka Ewinga są podobne do objawów innych nowotworów kości. Ból i obrzęki w dotkniętym obszarze wskazują na chorobę. Do tego dochodzi jednak silne złe samopoczucie z gorączką. Objawy przypominają zapalenie szpiku kostnego, dlatego często dochodzi do pomyłek. Mięsak Ewinga występuje szczególnie często w trzonie kości długich nóg lub w kościach miednicy.

Natomiast chondrosarcoma prawie nie powoduje bólu. Występuje szczególnie często w okolicy miednicy i uda lub w okolicy barku.

W przypadku dolegliwości sugerujących raka kości najpierw przeprowadza się szczegółowy wywiad, a następnie zazwyczaj badanie rentgenowskie. Specjalistami od badań obrazowych są radiolodzy. Jeśli podejrzenie złośliwego guza kości się potwierdzi, wykonuje się

• wykonuje się badanie MRI (rezonans magnetyczny) i/lub
• tomografii komputerowej (CT).

Zdjęcie rentgenowskie kolana pokazuje nowotwór złośliwy kości udowej © Richman Photo | AdobeStock

Aby wykryć ewentualne przerzuty do kości, konieczne może być dodatkowo wykonanie scyntygrafii. Jest to procedura obrazowa stosowana w medycynie nuklearnej, która pozwala bezpośrednio uwidocznić komórki nowotworowe.

Dodatkowych informacji dostarcza badanie krwi. Jeśli stężenie niektórych enzymów jest podwyższone, wzrasta na przykład podejrzenie osteosarcoma lub mięsaka Ewinga.

Ostateczną diagnozę guza kości łagodnego lub złośliwego można jednak postawić jedynie na podstawie biopsji. Lekarz pobiera próbkę tkanki z kości za pomocą igły. Następnie patolog bada tę próbkę w laboratorium.

Pobranie próbki tkanki z kości w celu potwierdzenia diagnozy „rak kości” © Алексей Доненко | AdobeStock

Leczenie raka kości zależy od rodzaju guza oraz stopnia jego rozprzestrzenienia. Zazwyczaj onkolodzy opowiadają się za terapią skojarzoną. Dostępne są:

• Operacja
• chemioterapia
• Radioterapia

Podczas operacyjnego usunięcia guza chirurg usuwa całe fragmenty kości, a w niektórych przypadkach również otaczające tkanki. W szczególnie ciężkich przypadkach chirurdzy są czasami zmuszeni nawet do amputacji. Jeśli chirurg usuwa tylko niewielkie fragmenty kości, stabilizację zapewniają wszczepione materiały obce. Są to śruby i płytki. W niektórych przypadkach stosuje się również zewnętrzną ramę łączącą. W przypadku bardzo dużych ubytków konieczne może być przeszczepienie własnej tkanki kostnej (często z grzebienia miednicy).

W przypadku osteosarcoma, który częściej występuje w długich kościach rurkowych, w większości przypadków stosuje się połączenie chemioterapii i operacji. Pierwszym krokiem jest chemioterapia, która ma na celu zmniejszenie guza kości i zniszczenie mikroprzerzutów. Następnie przeprowadza się operację, podczas której chirurg stara się jak najdokładniej usunąć pozostałą część guza kości. Po operacji ponownie stosuje się chemioterapię. Dodatkowo leki mogą pomóc w stymulacji układu odpornościowego, aby organizm mógł skuteczniej zwalczać nowotwór. Radioterapia jako forma leczenia zazwyczaj nie wchodzi w grę, ponieważ osteosarcoma prawie nie reaguje na promieniowanie jonizujące.

Chemioterapia w przypadku raka kości © Tyler Olson | AdobeStock

Ten sam schemat leczenia stosuje się w przypadku mięsaka Ewinga. Jednak ten rodzaj nowotworu kości bardzo dobrze reaguje na napromieniowanie, dlatego radioterapia jest ważnym elementem planu leczenia.

Chondrosarcomy są niestety szczególnie trudne do leczenia, ponieważ te nowotwory kości są bardzo odporne na promieniowanie. Ponieważ jednak obecnie nie ma jeszcze alternatyw, w leczeniu chondrosarcomy stosuje się radiochemioterapię w połączeniu z operacją. Pomimo bardzo wysokich dawek chemioterapii niektóre chondrosarcomy w ogóle nie reagują na terapię. Wówczas lekarze mogą jedynie zapewnić pacjentom opiekę paliatywną.

Chirurdzy zazwyczaj usuwają również łagodne nowotwory kości. W przypadku wolno rosnących guzów, które nie powodują dolegliwości, lekarze często nawet czekają. Natomiast w przypadku osteochondromu bardzo prawdopodobna jest szybka operacja. Ten z natury łagodny nowotwór kości może bowiem ulec złośliwieniu i przekształcić się w raka kości.

Rokowanie w przypadku raka kości zależy

• od rodzaju guza,
• od wielkości i rozprzestrzenienia się, a także
• od stopnia zaawansowania nowotworu

. Ponadto nawet po skutecznej terapii nie można wykluczyć ponownego powstania guza, tzw. nawrotu.

W przypadku osteosarcoma szanse są szczególnie duże, jeśli choroba zostanie wykryta we wczesnym stadium. Jeśli nie powstały jeszcze przerzuty, szansa na przeżycie pięć lat po diagnozie wynosi ponad 60 procent. Również znacznie mniej korzystne jest rokowanie, jeśli powstały już przerzuty.

To samo dotyczy mięsaka Ewinga, przy czym śmiertelność w ciągu pierwszych pięciu lat od diagnozy jest nawet nieco niższa.

Szczególnie złe rokowania mają pacjenci z chondrosarkomem. W przypadku tej ciężkiej choroby chrząstek lekarze mówią o przeżywalności poniżej 50 procent w ciągu pięciu lat od diagnozy.