Rak nerki (zwany również rakiem komórkowym nerki lub w skrócie rakiem nerki) to nowotwór złośliwy nerki. Około 2–3 procent wszystkich nowotworów złośliwych u dorosłych to raki nerki. Średni wiek zachorowania na raka nerki wynosi około 65–70 lat.
Rak nerki jest często wykrywany przypadkowo podczas badań obrazowych wykonywanych z innych powodów. W większości przypadków guz znajduje się wówczas jeszcze we wczesnym stadium. Zwiększa to szanse na wyleczenie.
Chociaż przyczyny powstawania nowotworów złośliwych w nerkach nie są jeszcze w pełni wyjaśnione, znane są czynniki zwiększające ryzyko zachorowania na raka nerki. Należą do nich na przykład
- palenie tytoniu,
- przyjmowanie niektórych leków przeciwbólowych,
- istniejąca choroba nerek (przewlekła niewydolność nerek),
- nadwaga oraz
- kontakt z substancjami chemicznymi, takimi jak np. azbest, kadm i rozpuszczalniki.
Również czynniki dziedziczne mogą odgrywać istotną rolę w powstawaniu nowotworów.
Na początku rak nerki jest prawie niewyczuwalny lub w ogóle nie daje o sobie znać. Jeśli jednak choroba jest już w zaawansowanym stadium, mogą pojawić się bóle w okolicy nerek i widoczne ślady krwi w moczu.
Ponadto mogą pojawić się inne objawy choroby, takie jak
- utrata masy ciała,
- zmęczenie
- gorączka oraz
- nocne poty.
Czasami w okolicy boku można wyczuć masę, czyli guzek lub obrzęk.
W przypadku wystąpienia przerzutów objawy zależą głównie od narządu, w którym doszło do nowotworu:
Położenie nerek w organizmie oraz obraz tkanki nowotworowej nerki pod mikroskopem © Dr_Microbe | AdobeStock
Rak nerki początkowo nie powoduje żadnych dolegliwości. Pierwsze oznaki raka nerki lekarze często wykrywają przypadkowo w wyniku
- rezonansu magnetycznego (MRI),
- tomografii komputerowej (TK) lub
- badania ultrasonograficznego jamy brzusznej (USG brzucha).
Niektórzy pacjenci zgłaszają się jednak do lekarza z powodu krwi w moczu lub bólu w okolicy lędźwiowej.
Diagnoza rozpoczyna się od dokładnego wywiadu (wywiad z pacjentem w celu ustalenia czynników ryzyka). Następnie przeprowadza się badanie fizykalne oraz badanie na obecność krwi w moczu. Badanie ultrasonograficzne nerek i jamy brzusznej oraz tomografia komputerowa (TK) z użyciem środka kontrastowego mogą potwierdzić lub wykluczyć wstępne podejrzenie. TK dostarcza również informacji na temat stopnia rozprzestrzenienia się raka nerkowokomórkowego. Badanie MRI jest zazwyczaj zlecane w przypadku podejrzenia niedrożności naczyń spowodowanej nowotworem.
Ocenę rozprzestrzenienia się nowotworu i poszukiwanie przerzutów przeprowadza się za pomocą
.
Na podstawie diagnozy raka nerki oraz diagnostyki rozprzestrzenienia się nowotworu specjalista ds. raka nerki może określić stopień zaawansowania choroby.
- Wczesne stadium nowotworu: mniejszy guz, ograniczony lokalnie (węzły chłonne lub sąsiednie tkanki nie są jeszcze zajęte)
- Zaawansowane stadium: zajęcie węzłów chłonnych i/lub powstawanie przerzutów
Przypisanie nowotworu do konkretnego stadium odgrywa dużą rolę w terapii i rokowaniu.
Dostępne są trzy opcje leczenia. Operacja raka nerki jest jedyną opcją kuratywną (leczącą).
- Operacja raka nerki: Usunięcie nowotworu nerki daje szansę na całkowite wyleczenie. W niektórych przypadkach konieczne może być usunięcie części lub nawet całej nerki (tzw. nefrektomia). Zabiegi wykonywane są metodą otwartą lub techniką laparoskopową przy użyciu laparoskopu lub robota.
- Chemioterapia: Jeśli rak nerki nie dał jeszcze przerzutów, specjaliści od raka nerki nie zalecają obecnie chemioterapii po operacji (chemioterapia uzupełniająca). Wyniki badań klinicznych dotyczących chemioterapii neoadjuwantowej (chemioterapii przedoperacyjnej) nie są jeszcze znane. Jeśli jednak powstały przerzuty, konieczna jest terapia farmakologiczna. W tym celu dostępne są różne leki, które należy podawać zgodnie z określonym schematem.
- Radioterapia: Rak nerkowokomórkowy jest stosunkowo niewrażliwy na radioterapię. Dlatego nie stosuje się jej w celach leczniczych, a najczęściej tylko paliatywnych, na przykład w leczeniu bólu.
W fazie eksperymentalnej znajdują się jeszcze terapia zimnem (krioterapia) i terapia ciepłem (ablacja częstotliwością radiową). Na razie nie ma jeszcze długoterminowych wyników. Ponadto przed zastosowaniem tych form terapii zaleca się pobranie próbki tkanki nowotworowej (biopsja).
Specjalistami w zakresie raka nerki są lekarze specjaliści onkologii. Współpracują oni w ramach interdyscyplinarnego zespołu z lekarzami specjalistami z innych dziedzin, na przykład
Pacjenci z rakiem nerkowokomórkowym powinni leczyć się w specjalistycznych klinikach zajmujących się rakiem nerki. Tam zapewniona jest wysoka jakość leczenia raka nerki. Ponadto często istnieje tam możliwość skorzystania z najnowszych terapii poprzez udział w badaniach klinicznych.
Rokowanie zależy przede wszystkim
- od stopnia zaawansowania (I do IV) stwierdzonego w momencie diagnozy oraz
- od podtypu histologicznego
. Również wiek w momencie zachorowania oraz inne choroby współistniejące (komorbidności) mogą mieć wpływ na rokowanie, poprawiając je lub pogarszając. Im bardziej zaawansowane stadium, tym trudniej jest leczyć raka nerki i tym mniej korzystne jest rokowanie.
W Niemczech 5-letni wskaźnik przeżywalności wynosi od 65 do 75 procent. Jeśli występują już przerzuty, średnia długość życia wynosi od 24 do 30 miesięcy.
Zasadniczo nie ma konkretnych zaleceń dotyczących opieki pooperacyjnej po chirurgicznym usunięciu guza.
Zgodnie z aktualnymi wytycznymi dla każdego pacjenta można sporządzić profil ryzyka (niskie, średnie, wysokie). Opieka pooperacyjna jest wówczas prowadzona w zależności od objawów i prawdopodobieństwa wystąpienia przerzutów.
W regularnych odstępach czasu przeprowadza się ponowne badania fizykalne, badania laboratoryjne oraz wykonuje się nowe zdjęcia kontrolne.
Nowotwór nerki często pozostaje długo niezauważony, dlatego typowe objawy pojawiają się często dopiero w późniejszych stadiach. Ryzyko zachorowania na raka nerki wzrasta między innymi z powodu palenia tytoniu, nadwagi i nadciśnienia tętniczego, przy czym choroba ta częściej dotyka mężczyzn niż kobiety. Najczęstszą postacią raka nerki jest rak nerkowokomórkowy, który u wielu pacjentów i pacjentek jest wykrywany przypadkowo podczas badania ultrasonograficznego lub tomografii komputerowej. W przypadku podejrzenia raka nerki szybka diagnoza i leczenie mają kluczowe znaczenie dla wczesnego wykrycia przerzutów i zwiększenia szans na wyleczenie.
To, czy leczenie raka nerki będzie chirurgiczne czy farmakologiczne, zależy od wielkości guza i tego, czy powstały już przerzuty. W przypadku małych guzów często konieczne jest ich usunięcie, a w niektórych przypadkach usunięcie nerki. W przypadku raka nerki z przerzutami oraz gdy przerzuty występują już w kościach lub innych narządach, dostępne są nowoczesne terapie łagodzące dolegliwości i pozwalające zachować jakość życia. W przypadku pacjentów z rakiem nerki leczenie często ma charakter interdyscyplinarny i jest prowadzone przez onkologów, urologów oraz lekarzy prowadzących.
Również osoby z rakiem nerki korzystają obecnie z ulepszonych metod farmakologicznych oraz nowoczesnych koncepcji doradztwa i leczenia. Niemiecka Organizacja Pomocy w Walce z Rakiem oraz Serwis Informacyjny ds. Raka przy Niemieckim Centrum Badań nad Rakiem udzielają wyczerpujących informacji na temat przyczyn raka nerki, opcji terapeutycznych oraz rehabilitacji po raku nerki. Ponieważ rak nerki może rozwijać się bez wczesnych dolegliwości, typowe objawy należy traktować poważnie. Dla osób, u których zdiagnozowano raka nerki, diagnoza ta stanowi wprawdzie duże obciążenie, jednak indywidualnie dostosowane terapie i wczesne leczenie pacjentów mogą znacznie poprawić rokowania.
Czym jest rak nerki?
Rak nerki to nowotwór złośliwy nerki. Najczęstszą postacią raka nerki jest rak nerkowokomórkowy, który powstaje z określonych komórek tkanki nerkowej. Występują również guzy nerkowe, takie jak guz Wilmsa, jednak znacznie rzadziej.
Jakie objawy występują w przypadku raka nerki?
Typowe objawy raka nerki to krew w moczu, ból w okolicy nerki, utrata masy ciała i ogólne złe samopoczucie. Jednak wiele osób z rakiem nerki przez długi czas nie ma żadnych objawów. Dlatego guz nerki często wykrywa się przypadkowo podczas badania ultrasonograficznego.
Jak leczy się raka nerki?
Leczenie raka nerki zależy od stadium, wielkości i rozprzestrzenienia się guza. Często wykonuje się operację usunięcia guza lub całej nerki. W przypadku raka nerki z przerzutami stosuje się dodatkowo terapię farmakologiczną, immunoterapię i terapię systemową.
Jakie są czynniki ryzyka raka nerki?
Czynnikami ryzyka raka nerki są przede wszystkim palenie tytoniu, nadwaga, nadciśnienie tętnicze i przewlekła niewydolność nerek. Mężczyźni częściej niż kobiety zapadają na raka nerkowokomórkowego. Również zmiany genetyczne mogą zwiększać ryzyko raka nerki.
Jakie są szanse wyleczenia raka nerki?
Szanse na wyleczenie zależą od tego, czy powstały już przerzuty i jak zaawansowana jest choroba. Małe guzy często można całkowicie usunąć. W przypadku zaawansowanego lub z przerzutami raka nerkowokomórkowego terapia może pomóc złagodzić dolegliwości i poprawić jakość życia.
