Upadek podczas uprawiania sportu lub w życiu codziennym zdarza się błyskawicznie. Odruchowo amortyzujemy upadek dłonią – jednak właśnie takie uderzenie o wyciągniętą dłoń może mieć fatalne konsekwencje dla nadgarstka. Złamanie kości łódeczkowatej, zwane medycznie złamaniem kości łódeczkowatej, jest najczęstszym złamaniem kości nadgarstka i niestety często jest błędnie interpretowane jako zwykłe skręcenie. Ponieważ kość łódeczkowata ma słabe ukrwienie, precyzyjna diagnostyka i leczenie mają kluczowe znaczenie dla uniknięcia późnych powikłań, takich jak pseudoartroza (powstanie fałszywego stawu). To, czy wystarczy leczenie zachowawcze z użyciem gipsu, czy też złamanie wymaga operacyjnego zespolenia za pomocą śruby, zależy od rodzaju złamania.
Kość łódeczkowata w nadgarstku
Dłoń składa się z kilku kości o różnym kształcie. Kość łódeczkowata należy do ośmiu kości nadgarstka i stanowi część stawu nadgarstkowego. Swoją dolną krawędzią kość łódeczkowata tworzy powierzchnię stawową w kierunku kości promieniowej.
Ściśle rzecz biorąc, w ludzkim ciele występują dwie różne kości łódeczkowate:
- kość łódeczkowata w nadgarstku oraz
- kość łódeczkowata w kości stępu.
Jednak uraz ten występuje znacznie częściej w dłoni, dlatego utożsamiany jest z pojęciem złamania kości łódeczkowatej. Lekarze mówią również o złamaniu kości łódeczkowatej.
Złamanie kości łódeczkowatej jest najczęstszym złamaniem kości nadgarstka. Około 75% wszystkich złamań kości nadgarstka dotyczy kości łódeczkowatej.
Szczególnie często złamania kości łódeczkowatej dotykają sportowców w wieku od 20 do 30 lat. Około 90% z nich to mężczyźni.
Przyczyny złamania kości łódeczkowatej
Złamanie kości łódeczkowatej dłoni jest spowodowane silnym i bezpośrednim uderzeniem.
Podczas upadku ludzie odruchowo wyciągają ręce do przodu, aby nie upaść na twarz. Przeniesienie siły z przedramienia podczas uderzenia często prowadzi do złamania kości łódeczkowatej lub kości promieniowej.
Miejsce złamania kości łódeczkowatej zależy od
- stopnia nadwyrężenia oraz
- ruchów dłoni podczas uderzenia.
Złamania kości łódeczkowatej występują szczególnie często podczas uprawiania sportu. Za typowe dyscypliny sportowe obarczone ryzykiem uważa się jazdę na rolkach lub snowboardzie, ponieważ często wiążą się one z upadkami.
© yodiyim / Fotolia
Jakie objawy występują?
Typowym objawem złamania kości łódeczkowatej jest ból dłoni. Odczuwalny jest on przede wszystkim z tyłu dłoni oraz po stronie kciuka. Ponadto nadgarstek puchnie i boli, szczególnie podczas ruchów. Często osoba dotknięta tym problemem przyjmuje pozycję oszczędzającą dłoń.
Ponadto występuje zwiększona wrażliwość na ucisk z tyłu dłoni, w okolicy szczeliny nadgarstkowej. W tym miejscu przebiegają dwa ścięgna odpowiedzialne za rozprostowanie kciuka. Jeśli w tym miejscu odczuwa się ból przy ucisku, jest to zazwyczaj wyraźna oznaka złamania kości łódeczkowatej. Dotyczy to nawet sytuacji, gdy złamania nie da się jednoznacznie rozpoznać na zdjęciu rentgenowskim.
Większość pacjentów trzyma dotkniętą rękę blisko ciała, aby nie była narażona na wstrząsy. Pacjent ma trudności z chwytaniem przedmiotów i odczuwa przy tym znaczny ból.
Złamanie kości łódeczkowatej często ma więc znaczący wpływ na codzienne życie.
Jak diagnozuje się złamanie kości łódeczkowatej?
Aby stwierdzić złamanie kości łódeczkowatej, najpierw przeprowadza się badanie fizykalne dotkniętej ręki. Lekarz prosi o dokładne wskazanie miejsca, w którym występuje ból. Obserwuje również, czy pacjent przyjmuje pozycję ochronną dłoni.
Jedną z opcji badania jest test Watsona. W tej procedurze ręka pacjenta jest przesuwana w kierunku kciuka. Jeśli doszło do złamania kości łódeczkowatej, wyczuwalne jest niewielkie kliknięcie nad kością, po którym następuje ostry ból w nadgarstku.
Ważne dla postawienia diagnozy są badania obrazowe, takie jak na przykład prześwietlenie. Jednak nie w każdym przypadku złamanie kości łódeczkowatej można rozpoznać na zdjęciu rentgenowskim. Często świeże złamania są nawet pomijane na zdjęciu rentgenowskim.
Jeśli po wykonaniu zdjęcia rentgenowskiego diagnoza pozostaje niejasna, lekarz wykonuje tomografię komputerową (TK). TK tworzy szczegółowe przekroje nadgarstka. Dzięki temu zazwyczaj można rozpoznać linię złamania.
Jak leczy się złamanie kości łódeczkowatej?
Złamanie kości łódeczkowatej leczy się zachowawczo lub operacyjnie. To, która forma terapii ostatecznie zostanie wybrana, zależy od indywidualnych uwarunkowań. Leczenie zależy od tego, w którym miejscu dłoni znajduje się uraz.
Leczenie zachowawcze trwa zazwyczaj dłużej. Z drugiej strony zabieg chirurgiczny wiąże się z pewnym ryzykiem.
Leczenie zachowawcze: cierpliwość i spokój
Warunkiem powodzenia leczenia zachowawczego jest brak przemieszczenia fragmentów złamanej kości łódeczkowatej.
Leczenie złamania polega wówczas głównie na unieruchomieniu dotkniętej urazem dłoni. Nakłada się na nią gips lub bandaż z tworzywa sztucznego.
Po około dwóch do trzech tygodniach lekarz wykonuje ponownie zdjęcia rentgenowskie, aby sprawdzić przebieg gojenia.
Złamanie kości łódeczkowatej wymaga jednak pewnego czasu, aby się zagoiło. Pacjent musi liczyć się z koniecznością unieruchomienia ręki na dwa do trzech miesięcy.
Po upływie tego czasu leczenie powinno być uzupełnione fizjoterapią.
Operacja
Zabieg chirurgiczny jest konieczny, gdy
- występują oddzielne fragmenty złamania lub
- złamanie kości łódeczkowatej znajduje się w bezpośrednim sąsiedztwie powierzchni stawowej przedramienia.
Powodem tego są złe rokowania dotyczące gojenia w przypadku tych dwóch wariantów złamania.
Podczas operacji chirurg ponownie łączy ze sobą dwa fragmenty złamania za pomocą śrub (śrub Herberta i Bolda).
Operacja złamania kości łódeczkowatej (po lewej) za pomocą śrub Herberta (po prawej) © Hellerhoff | Wikimedia
W niektórych przypadkach zabieg ten można wykonać metodą minimalnie inwazyjną. Ma to tę zaletę, że znacznie skraca czas rekonwalescencji.
Po operacji
Po zabiegu operacyjnym ręka jest unieruchomiona w gipsie przez około cztery tygodnie.
Zasadniczo proces gojenia po operacji przebiega szybciej niż w przypadku leczenia zachowawczego. U większości pacjentów śruba pozostaje w nadgarstku do końca życia.
Czas gojenia i rokowania
To, ile ostatecznie potrwa gojenie złamania kości łódeczkowatej w dłoni, zależy od miejsca złamania. Ważną rolę odgrywa również wiek. Im młodszy pacjent, tym szybciej postępuje proces gojenia.
Nie można jednak podać ogólnego rokowania dotyczącego czasu gojenia ze względu na liczne decydujące czynniki indywidualne.
Jeśli przebieg złamania jest bez powikłań, a pacjent jest młody, rokowanie w przypadku złamania kości łódeczkowatej jest zazwyczaj korzystne. W niektórych przypadkach istnieje jednak ryzyko wystąpienia pseudoartrozy, w której złamanie kości goi się tylko częściowo.
FAQ: 8 najważniejszych pytań dotyczących złamania kości łódeczkowatej
Jak rozpoznać złamanie kości łódeczkowatej?
Złamanie kości łódeczkowatej można podejrzewać, gdy po upadku pojawia się ból w nadgarstku, szczególnie w okolicy kciuka (tabatiere). Często widoczny jest niewielki obrzęk nadgarstka, a ruchy takie jak chwytanie lub opieranie się są bolesne. Ponieważ objawy są często łagodne, złamanie kości łódeczkowatej jest często rozpoznawane dopiero w późnym stadium. Ból przy ucisku w „zagłębieniu tabakierowym” jest klasycznym sygnałem ostrzegawczym.
Jak diagnozuje się złamanie kości łódeczkowatej?
Podstawą jest badanie kliniczne dotkniętej ręki oraz zdjęcie rentgenowskie nadgarstka w kilku płaszczyznach (zdjęcie Stechera). Ponieważ na świeżym zdjęciu rentgenowskim często nie widać drobnej szczeliny złamania, tomografia komputerowa (TK) jest uważana za złoty standard w diagnostyce. W przypadku niejasnych wyników pomocne może być również badanie MRI, które pozwala uwidocznić obrzęk kości.
Kiedy konieczna jest operacja złamania kości łódeczkowatej?
Operacja jest konieczna, gdy złamanie jest niestabilne lub przemieszczone (zwichnięte). Również złamania w jednej trzeciej części kości łódeczkowatej najbliższej tułowia (biegły bliższy) często goją się słabo z powodu słabego ukrwienia i dlatego zazwyczaj są leczone operacyjnie. U młodych, aktywnych pacjentów w wieku od 20 do 30 lat często wykonuje się operację, aby skrócić długi czas unieruchomienia w gipsie.
Jak przebiega operacja?
Podczas zabiegu chirurgicznego przez niewielkie nacięcie skóry wprowadza się do kości specjalną śrubę (śrubę Herberta). Śruba ta ściska fragmenty złamania i stabilizuje kość łódeczkowatą, umożliwiając jej ponowne zrośnięcie się. Ponieważ śruba jest całkowicie osadzona w kości, zazwyczaj nie ma potrzeby jej późniejszego usuwania. Zabieg często można wykonać metodą minimalnie inwazyjną.
Jak długo trwa gojenie?
Gojenie złamania kości łódeczkowatej jest długotrwałe. W przypadku leczenia zachowawczego nadgarstek często musi być unieruchomiony w gipsie przez 8 do 12 tygodni. Jeśli złamanie kości łódeczkowatej jest operowane, zazwyczaj konieczne jest krótsze unieruchomienie trwające kilka tygodni, a następnie fizjoterapia. Jednak do całkowitego wyleczenia i powrotu do uprawiania sportu może minąć kilka miesięcy.
Co się stanie, jeśli złamanie się nie zagoi?
Jeśli złamanie kości łódeczkowatej zostanie przeoczone lub nie zrośnie się prawidłowo, dochodzi do powstania pseudoartrozy (fałszywego stawu). Prowadzi to do przewlekłego bólu, ograniczenia ruchomości, a w dłuższej perspektywie do przedwczesnego zużycia stawu (pseudoartroza kości łódeczkowatej). W takich przypadkach może być konieczna bardziej skomplikowana operacja z przeszczepem kości z grzebienia kości biodrowej.
Dlaczego kość łódeczkowata goi się tak słabo?
Kość łódeczkowata jest zaopatrywana w krew jedynie przez niewielki układ naczyniowy, biegnący od części dystalnej do proksymalnej. W przypadku złamania, zwłaszcza w proksymalnej jednej trzeciej, dopływ krwi do fragmentu złamania może zostać przerwany. Prowadzi to do opóźnionego gojenia się złamania, a nawet do obumarcia fragmentu kości (nekrozy).
Co jest lepsze: gips czy operacja?
To zależy od rodzaju złamania. Stabilne złamania w środkowej jednej trzeciej często dobrze goją się przy leczeniu zachowawczym. Złamania niestabilne, przemieszczone fragmenty lub złamania w bliższym biegunie mają złe rokowania bez operacji. Decyzja jest podejmowana indywidualnie po ocenie obrazów tomografii komputerowej, aby optymalnie ustabilizować kość łódeczkowatą.
Udostępnij artykuł