Wole to patologiczne powiększenie tarczycy. W języku potocznym wole często nazywane jest „guzem”. W większości przypadków jest tak mała, że nie można jej ani zobaczyć, ani wyczuć. Może jednak powiększyć się do rozmiarów piłki tenisowej (lub większej), a nawet stać się jeszcze większa. Wole objawia się również w postaci guzków na tarczycy. Słowo „wole” pochodzi z łaciny i można je przetłumaczyć jako „guz” lub „obrzęk gruczołu na szyi”.
Wole z dużym, wyczuwalnym guzem
Wyróżnienie stopni zaawansowania wola często opiera się na jego wielkości. Normalna objętość płata tarczycy wynosi około 5–15 ml, a cała tarczyca – 15–25 ml. Objętość tę można łatwo określić za pomocą badania ultrasonograficznego.
Klasyfikacja stopni zaawansowania wola opiera się na jego wielkości i obejmuje:
- Stopień 0: widoczny tylko w badaniu ultrasonograficznym
- Stopień I: powiększenie wyczuwalne, ale niewidoczne
- Stopień II: powiększenie widoczne z bliska podczas badania, ale bez dolegliwości
- Stopień III: powiększenie widoczne z daleka (widoczne już przy wejściu do pomieszczenia) z objawami ucisku (duszności, zaburzenia połykania)
Szczególną postacią jest tzw. wole retrosternalne. W tym przypadku dochodzi do powiększenia tarczycy sięgającego za i poniżej mostka. Może ono osiągnąć znaczne rozmiary, nie będąc widocznym z zewnątrz.
Wole guzkowe to powiększenie tarczycy, w którym dodatkowo pojawiają się guzki. Nodus oznacza guzek. Guzki tarczycy są łatwo rozpoznawalne w badaniu ultrasonograficznym. Istnieje jednak również rozlane powiększenie tarczycy bez guzków, które nazywa się wolem rozlanym.
Dokładniejsze rozróżnienie guzków można przeprowadzić na podstawie ich wchłaniania jodu, a tym samym aktywności hormonalnej, dzieląc je na guzki „zimne” i „gorące”. „Gorący” oznacza, że występuje wyraźna aktywność metaboliczna, podczas gdy guzki „zimne” prawie nie wchłaniają jodu lub w ogóle go nie wchłaniają. Rozróżnienie na „zimne” i „gorące” odbywa się zazwyczaj za pomocą scyntygrafii tarczycy.
„Zimne” guzki z reguły wymagają dalszej diagnostyki, ponieważ mogą kryć w sobie nowotwór złośliwy.
Powstawanie wola ma różne przyczyny. Bardzo często u dotkniętych nim pacjentów występuje niedobór jodu. Ten pierwiastek śladowy jest potrzebny do produkcji hormonów tarczycy. Ponieważ organizm nie jest w stanie samodzielnie wytworzyć jodu, musi on być dostarczany w wystarczającej ilości wraz z pożywieniem. Dlatego wole jest schorzeniem występującym zwłaszcza na obszarach o niedoborze jodu. W przypadku braku tego pierwiastka tarczyca powiększa się, aby zrównoważyć ten niedobór. W ramach tego procesu tkanka narządu uwalnia czynniki wzrostu, które prowadzą do namnażania się komórek.
W przypadku długotrwałego niedoboru jodu hormony tarczycy, tyroksyna T3 i T4, nie mogą być wytwarzane w wystarczającej ilości. Z mniej aktywnego hormonu T4, poprzez oddzielenie atomu jodu, powstaje bardziej aktywny hormon T3. T4 występuje w większym stężeniu i służy zatem jako forma zapasowa, podczas gdy T3 występuje wprawdzie w mniejszej ilości, ale za to w postaci aktywnej. Gdy produkcja hormonów tarczycy jest zbyt mała, przysadka mózgowa aktywuje tarczycę poprzez zwiększone wydzielanie TSH (hormonu tyreotropowego), a tym samym produkcję T3 i T4. W rezultacie komórki tarczycy powiększają się i powstaje wole.
Czy istnieją inne przyczyny powstawania wola?
Chociaż wspomniany niedobór jodu jest najczęstszą przyczyną wola, rolę mogą odgrywać również inne czynniki. Na przykład
może to również sprzyjać powstawaniu wola.
Do najbardziej znanych chorób autoimmunologicznych tarczycy należą zapalenie tarczycy Hashimoto, które prowadzi do przewlekłego stanu zapalnego, lub choroba Gravesa-Basedowa, która często wiąże się z nadczynnością tarczycy.
Wole nie jest jednak zawsze takie samo. Pacjenci mogą na przykład rozwinąć wole, przy którym tarczyca nadal funkcjonuje normalnie. Klasyfikuje się je według różnych kryteriów:
- Charakter
- Funkcja
- Wielkość
Wole niekoniecznie musi powodować dolegliwości. W wielu przypadkach osoby dotknięte tą chorobą w ogóle nie zauważają, że rozwinęła się u nich wola. Dlatego często wykrywa się ją dopiero podczas rutynowego badania. Mówi się wtedy o „wole ukrytej”. Niemniej jednak pacjenci cierpiący na wole mogą skarżyć się na dolegliwości wskazujące na tę chorobę. Może na przykład pojawić się uczucie ucisku w gardle. Jeśli wole się powiększa, uczucie to może się nasilać, a pacjenci często skarżą się również na uczucie guzka w gardle.
Gdy tarczyca puchnie, może uciskać na tchawicę, utrudniając pacjentowi oddychanie. Skutkiem tego jest duszność podczas wysiłku lub przy niektórych ruchach głowy. Ponadto w przypadku większego lub niekorzystnie położonego wola mogą pojawić się również problemy z strunami głosowymi lub trudności w połykaniu.
W wielu przypadkach wole nie jest widoczne gołym okiem, dlatego konieczne są dalsze badania. Dzięki dokładnemu badaniu palpacyjnemu tarczycy można częściowo wykryć jej powiększenie lub guzki, nawet jeśli z zewnątrz tarczyca wygląda normalnie i nie wydaje się powiększona.
Ponadto należy wykonać badanie ultrasonograficzne, ponieważ często pozwala ono dobrze rozpoznać i zmierzyć wielkość tarczycy. W większości przypadków można również ustalić, czy chodzi tylko o powiększenie tarczycy (struma diffusa), czy też o dodatkowe tworzenie się guzków (struma nodosa).
Pomocne może być również badanie krwi. W tym przypadku poddaje się szczegółowej analizie poziom TSH. Jeśli jest on znacznie podwyższony, może to wskazywać na niedobór jodu, a tym samym na wole. Ponadto w ramach badania krwi można zbadać wspomniane powyżej poziomy hormonów tarczycy (T3 i T4).
W przypadku podejrzenia wola wskazana jest również scyntygrafia. Jeśli na przykład mamy do czynienia z wolem z guzkami, tak zwane „zimne” guzki mogą być oznaką raka tarczycy. W badaniu scyntygraficznym można odróżnić guzki „zimne” (słabo wchłaniające jod) od guzków „gorących” (silnie wchłaniających jod). Badanie przeprowadza radiolog.
Istnieją różne sposoby leczenia wola. Wybór metody leczenia zależy od przyczyny powstawania wola:
- w przypadku niedoboru jodu pacjentowi można i należy najpierw podać jodek. Pozwala to wyrównać niedobór jodu, który jest najczęstszą przyczyną wola, oraz przywrócić prawidłowy metabolizm tarczycy
- w przypadku choroby autoimmunologicznej lub przewlekłego stanu zapalnego często konieczne jest dodatkowo podawanie hormonów tarczycy. Są one dostępne w postaci tabletek, częściowo również w połączeniu z jodkiem. Jako przykład można tu wymienić preparaty takie jak Thyronajod lub L-tyroksyna
- Operacja również może być metodą z wyboru. Dzieje się tak przede wszystkim w przypadku nowotworowych zmian w tarczycy. Jednak również w przypadku, gdy na przykład oddychanie jest utrudnione, a tarczyca uciska na tchawicę, konieczne może być częściowe lub całkowite usunięcie – resekcja częściowa lub resekcja
Ponieważ wole jest przewlekłym powiększeniem tarczycy, często rozwijającym się przez lata, całkowite cofnięcie się wola jest rzadkie lub niemożliwe. Jednak dzięki odpowiednim środkom, opisanym powyżej, można zapobiec dalszemu wzrostowi.
Po operacyjnym usunięciu powiększonej tarczycy może zaistnieć konieczność przyjmowania preparatów hormonów tarczycy przez całe życie. Zależy to między innymi od tego, jak duża jest pozostała część tarczycy i jak aktywna hormonalnie jest ona po operacji. Dlatego konieczne są regularne kontrole parametrów hormonów tarczycy za pomocą badań laboratoryjnych. Ponadto zaleca się regularne badania lekarskie i kontrolę ultrasonograficzną tarczycy lub pozostałej części tarczycy.
Czym jest wole?
Wole to patologiczne powiększenie tarczycy. Termin „wole” opisuje widoczne lub wyczuwalne powiększenie tarczycy na szyi. Wole może występować jako wole rozlane lub wole guzkowe z guzkami.
Jakie są przyczyny wola?
Najczęstszą przyczyną wola jest niedobór jodu. Inne przyczyny wola to choroba Gravesa-Basedowa, nadczynność tarczycy, niedoczynność tarczycy lub zaburzenia produkcji hormonów przez tarczycę. Również guzki zimne, torbiele w tarczycy lub nowotwór złośliwy mogą powodować powiększenie tarczycy.
Jakie dolegliwości może powodować wole?
Powiększona wola może wywoływać lokalne dolegliwości, takie jak uczucie ucisku, duszności, trudności w oddychaniu lub zaburzenia połykania. Jeśli wola znacznie się powiększa, powiększona tarczyca może uciskać na otaczające narządy. Niektóre wole pozostają jednak przez długi czas bezobjawowe.
Jak stawia się diagnozę?
Diagnostyka obejmuje badanie ultrasonograficzne, badanie ultrasonograficzne, scyntygrafię oraz badanie medycyny nuklearnej. Dodatkowo określa się poziom hormonów tarczycy T3 i T4 oraz TSH. W przypadku guzków – diagnostyka i terapia – sprawdza się, czy guzki tarczycy są łagodne czy złośliwe.
Jakie są możliwości leczenia wola?
Leczenie wola zależy od przyczyny i wielkości powiększenia tarczycy. Możliwe są: leczenie farmakologiczne polegające na przyjmowaniu hormonów tarczycy lub jodu, terapia radiojodowa, a także zabieg chirurgiczny. Celem jest zmniejszenie wola oraz wyrównanie nadczynności lub niedoczynności tarczycy.
