Skóra jest największym organem człowieka i pełni liczne funkcje sensoryczne oraz dotykowe.
Dzięki specjalnym komórkom czuciowym w skórze możemy odczuwać ciepło i ból, a także przekazywać bodźce dotykowe.
Ponadto skóra pełni ważne funkcje ochronne: jako bariera oddziela ciało od środowiska, zapobiega wysychaniu i przedostawaniu się substancji obcych do organizmu.
Skóra rozpoznaje mikroorganizmy jako czynniki chorobotwórcze i zwalcza je. Zapewnia ochronę przed promieniowaniem UV dzięki pigmentacji melaniny i włosom, a także przed obciążeniami mechanicznymi.
Skóra pełni funkcję regulacji temperatury ciała. Regulacja ta odbywa się poprzez krążenie krwi (naczynia krwionośne) i wydzielanie potu.
Skóra, jako bariera zewnętrzna, dzięki swojej budowie i funkcji jest dobrze przygotowana do walki z czynnikami środowiskowymi i patogenami.
Dopiero gdy funkcje ochronne skóry są zaburzone, pojawiają się problemy i choroby, takie jak:
Silniejsze lub dłużej działające promienie UV lub substancje chemiczne mogą prowadzić do niebezpiecznych chorób, takich jak nowotwory skóry.
Mimo że skóra posiada skuteczną funkcję samoobrony, nasz współczesny styl życia ją atakuje.
Należy do tego częste mycie przy użyciu silnych środków powierzchniowo czynnych oraz intensywne lub zbyt długie nasłonecznienie.
Dlatego ważne jest, aby zapewnić skórze ochronę, której potrzebuje, na przykład poprzez:
- noszenie odpowiedniej odzieży (ochronnej)
- stosowanie filtrów UV lub środków chroniących przed słońcem
- zapobieganie urazom
- Unikanie szkodliwych substancji
Skóra składa się z trzech warstw: naskórka, skóry właściwej i tkanki podskórnej @ bilderzwerg /AdobeStock
Z biegiem czasu układ odpornościowy uczy się rozróżniać następujące substancje:
- Substancje obce dla organizmu, które powodują choroby
- Substancje, na które musi rozwinąć tolerancję, jak na przykład pyłki
W przypadku reakcji alergicznej układ odpornościowy reaguje na określoną substancję (alergen). Układ odpornościowy rozpoznaje tę substancję jako obcą na podstawie jej specyficznej struktury powierzchniowej.
Mówiąc prościej, alergeny mogą być substancjami chemicznymi, roślinnymi lub zwierzęcymi. Układ odpornościowy rozpoznaje na podstawie określonych cech, czy należy je zwalczać, czy nie.
W przypadku alergii dochodzi albo do nadmiernej reakcji na substancje obce, które dostały się do organizmu. W tym przypadku układ odpornościowy nie rozwinął prawidłowej tolerancji.
Następujące substancje mogą wywołać reakcję alergiczną:
- Środki czyszczące
- Kosmetyki
- Farby do włosów
- Konserwanty
- Pyłki
- Toksyny zwierzęce i
- Leki
.jpg "Hautallergie")
Czerwone, ciemne lub blade plamy, swędzenie i obrzęk mogą wskazywać na alergię skórną @ Pormezz /AdobeStock
W zależności od reakcji immunologicznej reakcje alergiczne można podzielić na 4 typy alergii.
Istotne typy alergii skórnych to:
- alergia natychmiastowa (typ I) oraz
- alergia typu opóźnionego (typ IV) w przypadku alergii kontaktowej
Jeśli w wyniku kontaktu z takimi substancjami na skórze pojawiają się zmiany chorobowe, eksperci mówią o alergii skórnej.
Reakcja alergiczna nie musi jednak ograniczać się do skóry. W zależności od tego, w jaki sposób antygen dostaje się do organizmu (skóra, krwiobieg, płuca, oczy), reakcje mogą mieć charakter lokalny. Wówczas eksperci mówią o alergii kontaktowej.
W skrajnych przypadkach mogą one również dotyczyć całego ciała i wywoływać reakcje zagrażające życiu (wstrząs anafilaktyczny po użądleniu przez pszczołę).
Alergie kontaktowe przebiegają w dwóch fazach: podczas fazy uczulenia następuje pierwszy kontakt z alergenem w celu uczulenia określonych komórek odpornościowych na tę substancję.
Przy ponownym kontakcie z tym samym alergenem aktywowane są wcześniej uczulone komórki, które wywołują reakcję zapalną.
W przypadku tego kontaktowego zapalenia skóry występują typowe reakcje skórne, takie jak zaczerwienienie, swędzenie, obrzęk lub łuszczenie się skóry.
Do substancji, które najczęściej wywołują alergie kontaktowe (tzw. alergeny kontaktowe), należą:
- siarczan niklu (występuje w: zamknięciach, sztućcach, narzędziach medycznych, meblach, wybielaczach, szkliwach do farb, biżuterii, odzieży)
- Chlorek kobaltu (występuje w: podobnie jak siarczan niklu)
- Składniki kosmetyków, środków czyszczących, żywności i płynów technicznych
- kalafonia (występuje w: papierze, plastrach, pastach do polerowania, środkach do depilacji, woskach sportowych)
Alergie kontaktowe występują w każdej grupie wiekowej i są bardzo powszechne w Niemczech.
Podczas testu alergicznego na skórę na przedramię nakłada się krople z określonymi roztworami alergenów @ Pixel-Shot /AdobeStock
W przypadku podejrzenia alergii skórnej należy skontaktować się z dermatologiem (lekarzem specjalizującym się w chorobach skóry), który ukończył dodatkowe szkolenie z zakresu alergologii.
Jednak również lekarze laryngolodzy, pulmonolodzy, pediatrzy oraz inni specjaliści mogą ukończyć to dodatkowe szkolenie z zakresu „alergologii”.
Specjalizują się oni w diagnostyce i terapii chorób alergologicznych.
Po pomyślnym ukończeniu szkolenia lekarze są między innymi w stanie:
- przeprowadzać testy alergiczne i rzetelnie je oceniać
- Wydawać zalecenia dotyczące odżywiania i profilaktyki alergii itp.
- Przeprowadzać specyficzną immunoterapię (odczulanie)
- udzielać pomocy w nagłych przypadkach wstrząsu anafilaktycznego
Na początku diagnostyki przeprowadza się szczegółowy wywiad: podczas rozmowy z pacjentem alergolog zbiera wywiad medyczny.
Obejmuje ona:
- Wcześniejsze choroby
- Dolegliwości i kiedy się pojawiają
- Przyjmowane leki
- Kontakt z określonymi substancjami
W ramach badania fizykalnego lekarz dokładnie ogląda ewentualne zmiany skórne. W razie potrzeby pobiera również próbkę do badania histologicznego, którą bada laboratorium. Często pozwala to już wstępnie przypuszczać, co wywołuje reakcję alergiczną (kontaktową).
Istnieją różne testy skórne, które pozwalają dokładniej zidentyfikować substancję wywołującą alergię (test alergiczny).
W tym przypadku rozróżnia się, czy mamy do czynienia z alergią kontaktową (uczulenie typu IV), czy też z uczuleniem typu I.
W zależności od wywiadu lekarz wybiera konkretną metodę badania. Alergię kontaktową lekarz diagnozuje za pomocą testu płatkowego.
W tym celu nakłada on podejrzane alergeny w standardowych warunkach na niewielkie obszary skóry, aby obserwować reakcję skórną.
Uczulenia typu I można wykryć za pomocą innych metod, takich jak:
- testu tarcia
- test punktowy lub
- testy śródskórne z odczytem natychmiastowym i opóźnionym (alergia typu natychmiastowego a alergia typu opóźnionego)
- Test płatkowy na atopię („test płatkowy”) oraz
- Określenie specyficznych przeciwciał IgE przeciwko alergenom w surowicy (badanie laboratoryjne)
Jeśli niektóre wstępne badania nie są wystarczająco miarodajne, przeprowadza się test prowokacyjny.
Podczas testu prowokacyjnego pacjent wdycha podejrzany alergen (test prowokacyjny oskrzelowy lub inhalacyjny). Możliwe jest również nałożenie alergenu na błonę śluzową nosa (test prowokacyjny donosowy) lub na spojówkę (test prowokacyjny spojówkowy) (test prowokacyjny doustny).
Test przeprowadza się również w standardowych warunkach, a w zależności od objawów – w pogotowiu ratunkowym, a w razie potrzeby również w specjalistycznych klinikach. Reakcja fizyczna dostarcza informacji, czy występuje alergia na określoną substancję, czy też nie.
Testy skórne są dość wiarygodne w wykrywaniu uczulenia na pyłki lub roztocza kurzu domowego.
Atopowe zapalenie skóry, zwane również wypryskiem atopowym lub atopowym zapaleniem skóry, nie jest alergią w rozumieniu opisanym powyżej.
Podobnie jak astma i alergiczny nieżyt nosa, zapalenie spojówek (w tym katar sienny i alergia na roztocza kurzu domowego) należy do trzech chorób z grupy atopii.
Reagują one na substancje wywołujące objawy reakcją fizyczną. Te trzy choroby mogą występować kolejno lub jednocześnie.
Neurodermitis objawia się wysypką, wypryskami i silnym swędzeniem. Przyczyny do dziś nie są dokładnie wyjaśnione. Można przypuszczać, że istnieje predyspozycja genetyczna.
W wyniku defektu enzymatycznego dochodzi do zaburzenia bariery ochronnej skóry, co wiąże się z utratą wody. W ten sposób substancje wywołujące alergie i podrażnienia mogą łatwiej wnikać w skórę i ją uszkadzać.
Neurodermia jest najczęstszą przewlekłą chorobą skóry, dotyka od 0 do 15% dzieci i od 2,5 do 3,5% dorosłych @ isavira /AdobeStock
W okresie od późnej ciąży do pierwszych miesięcy życia dziecka można zmniejszyć ryzyko wystąpienia alergii.
Już we wczesnym dzieciństwie ważną rolę odgrywa odżywianie. Eksperci ds. żywienia zalecają zróżnicowaną dietę i regularne spożywanie tłustych ryb, ponieważ zawarte w nich nienasycone kwasy tłuszczowe działają profilaktycznie przeciw alergii.
Wytyczne dotyczące profilaktyki alergii zawierają na przykład następujące zalecenia:
- Niemowlęta powyżej 4 miesiąca życia powinny być karmione wyłącznie mlekiem matki.
- Unikanie nadwagi
- Regularne spożywanie ryb w czasie ciąży i karmienia piersią, a także jako pokarm uzupełniający
- Unikanie zanieczyszczeń powietrza i dymu tytoniowego
- Unikanie warunków w pomieszczeniach sprzyjających rozwojowi pleśni
- Szczepienia zgodnie z zaleceniami Stałej Komisji ds. Szczepień (STIKO)
- Wprowadzanie pokarmów uzupełniających nie powinno nastąpić zbyt późno.
- Brak kotów w przypadku dzieci z grupy ryzyka, natomiast posiadanie psów w gospodarstwie domowym nie stanowi problemu
Prebiotyki wydają się mieć działanie zapobiegawcze w przypadku wyprysku atopowego. Również spożywanie warzyw, owoców (dieta śródziemnomorska) oraz tłuszczu mlecznego wydaje się mieć działanie zapobiegawcze w przypadku chorób atopowych
Najlepszym sposobem zapobiegania alergiom jest intensywna edukacja prowadzona przez wykwalifikowanych lekarzy. Profilaktyka zdrowotna obejmuje również wyposażenie mieszkania.
Należy w miarę możliwości unikać narażenia na zanieczyszczenia powietrza i pleśń. Zróżnicowana dieta z dużą ilością świeżych owoców i warzyw zmniejsza ryzyko wystąpienia alergii już w czasie ciąży.
