Skolioza: kiedy kręgosłup „wychodzi z rzędu”

W przypadku zdrowego kręgosłupa, patrząc od tyłu, kręgosłup przebiega prosto. W przypadku skoliozy kręgosłup trwale odchyla się w bok i jednocześnie ulega skręceniu. W ten sposób może powstać skrzywienie w kształcie litery C lub S. W zależności od stopnia zaawansowania zmienia się nie tylko pozycja kręgosłupa. Również ramiona, miednica lub klatka piersiowa mogą znajdować się na różnej wysokości lub sprawiać wrażenie asymetrycznych. Aby określić stopień zaawansowania, lekarze ustalają tzw. kąt Cobba na podstawie zdjęcia rentgenowskiego. 

W większości przypadków nie można ustalić jednoznacznej przyczyny. Specjaliści mówią wówczas o skoliozie idiopatycznej. Występuje ona zazwyczaj w okresie wzrostu w dzieciństwie i w wieku młodzieńczym i częściej dotyka dziewcząt niż chłopców. Istnieją również postacie wrodzone, które wynikają z wad rozwojowych kręgosłupa. Również choroby układu nerwowego lub mięśni mogą sprzyjać skoliozie, gdy mięśnie stabilizujące nie spełniają już w wystarczającym stopniu swojej funkcji.

W starszym wieku u niektórych osób rozwija się tzw. skolioza zwyrodnieniowa. W tym przypadku objawy zużycia krążków międzykręgowych i stawów kręgowych powodują, że kręgosłup stopniowo traci stabilność. 

Skolioza rozwija się zazwyczaj stopniowo. Ponieważ na początku często nie występuje ból, zwykle wykrywa się ją dopiero wtedy, gdy widoczne stają się zmiany w postawie ciała.

Typowe objawy to:

• różna wysokość ramion
• przechylona miednica
• wystająca łopatka
• nierówna talia
• garb żebrowy przy pochylaniu się
• bóle pleców
• napięcia mięśniowe
• ograniczona ruchomość

W przypadku bardziej wyraźnych skrzywień może również dojść do zmian w klatce piersiowej. W rzadkich przypadkach utrudnia to oddychanie i zmniejsza wytrzymałość fizyczną. 

Pierwsze oznaki skoliozy można wykryć podczas badania fizykalnego. Lekarze zwracają przy tym uwagę na postawę ciała, przebieg kręgosłupa oraz ewentualne asymetrie.

Ważnym elementem badania jest test pochylenia się do przodu według Adamsa. Podczas powolnego pochylenia się do przodu skręcenia kręgosłupa często ujawniają się w postaci garbu żebrowego. W celu potwierdzenia diagnozy wykonuje się następnie zdjęcie rentgenowskie całego kręgosłupa. Na podstawie tych zdjęć można określić kąt Cobba i dokładnie ocenić stopień skrzywienia. W razie potrzeby można dodatkowo zastosować inne metody obrazowania. 

Leczenie zależy od wieku pacjenta, stopnia zaawansowania skoliozy oraz ryzyka dalszego postępu choroby. Łagodne skrzywienia często wymagają jedynie regularnych kontroli. Dodatkowo fizjoterapia pomaga wzmocnić mięśnie pleców, zachować ruchomość oraz skorygować nieprawidłową postawę.

W przypadku dzieci i młodzieży, przy przekroczeniu określonego stopnia skrzywienia, konieczne może być zastosowanie indywidualnie dopasowanego gorsetu. Ma on zapobiegać dalszemu odkształcaniu się kręgosłupa w trakcie wzrostu. Jeśli skolioza jest bardzo wyraźna lub dolegliwości nasilają się pomimo leczenia zachowawczego, konieczna może być operacja. Celem zabiegu jest wyprostowanie kręgosłupa i jego trwała stabilizacja. 

Również w życiu codziennym osoby dotknięte tą dolegliwością mogą same wiele zrobić dla zdrowia swojego kręgosłupa. Regularna aktywność fizyczna wzmacnia mięśnie i wspiera kręgosłup. Szczególnie odpowiednie są takie dyscypliny sportowe jak pływanie, jazda na rowerze lub ukierunkowane ćwiczenia fizjoterapeutyczne. Jednocześnie należy w miarę możliwości unikać długotrwałego siedzenia i jednostronnego obciążania kręgosłupa.

Ważne jest również przestrzeganie terminów wizyt kontrolnych u lekarza oraz konsekwentne stosowanie zaleconych terapii. 

Rokowanie zależy przede wszystkim od tego, kiedy skolioza zostanie wykryta i jak silne jest skrzywienie. Jeśli choroba zostanie wcześnie leczona w okresie wzrostu, często można skutecznie spowolnić jej postęp.

Również dorośli odnoszą korzyści z terapii dostosowanej do indywidualnych potrzeb. Chociaż istniejące skrzywienie zazwyczaj nie da się całkowicie wyprostować, można jednak zmniejszyć ból i zachować ruchomość w dłuższej perspektywie. 

Skolioza to trwałe skrzywienie kręgosłupa, które może dotknąć osoby w każdym wieku. Podczas gdy łagodne postacie często nie powodują prawie żadnych dolegliwości, wyraźne przypadki mogą wiązać się z bólem i ograniczeniami w codziennym funkcjonowaniu. Kluczowe znaczenie mają wczesna diagnoza, regularne badania kontrolne oraz leczenie dostosowane do indywidualnych potrzeb. Dzięki fizjoterapii, odpowiedniej aktywności fizycznej i innym środkom terapeutycznym w wielu przypadkach można pozytywnie wpłynąć na przebieg choroby i utrzymać jakość życia w dłuższej perspektywie.