Skolioza idiopatyczna jest jedną z postaci skoliozy. Skolioza to nieprawidłowe skrzywienie kręgosłupa, któremu zawsze towarzyszy jego skręcenie. Słowo „skolioza” pochodzi ze starożytnej greki i oznacza „skrzywienie”.
W przypadku skoliozy przebieg kręgosłupa odbiega na bok od jego naturalnej osi podłużnej. Najczęściej to boczne skrzywienie kręgosłupa ma kilka łuków skierowanych w przeciwnych kierunkach.
Aby utrzymać równowagę fizyczną, organizm próbuje temu przeciwdziałać. Nieuchronnie prowadzi to do
- skręty,
- tarcie oraz
- odkształceń
poszczególnych kręgów, ponieważ wyrównanie nie jest już możliwe wyłącznie za pomocą mięśni.
Deformacja kręgosłupa w postaci skoliozy rozwija się już w dzieciństwie lub w okresie młodzieńczym. Szczególnie w fazach intensywnego wzrostu, np. w okresie dojrzewania, dochodzi do dalszych skrzywień.
W miarę możliwości określenie poszczególnych typów skoliozy opiera się na
- ich przyczyny,
- czasu ich powstania,
- położenia i rodzaju skrzywienia,
- odpowiednim stopniu skrzywienia oraz
- stopnia zachowanej elastyczności (ruchomości) poszczególnych skrzywień.
W ramach tzw. wzorca skrzywienia lekarze dzielą
- skoliozy w kształcie litery C,
- skoliozy w kształcie litery S oraz
- skoliozy w kształcie podwójnego S.
Przedstawienie różnych form skoliozy © sumaki | AdobeStock
Przyczynami skoliozy wrodzonej są przede wszystkim wady rozwojowe trzonów kręgowych i ich fragmentów. Również zaburzenia nerwowo-mięśniowe, które utrudniają przekazywanie sygnałów odpowiedzialnych za pracę mięśni, mogą powodować skoliozę. Poza tym czasami przyczyną skoliozy są nieleczone różnice w długości nóg. To ostatnie może też wpływać na postęp choroby.
W ramach diagnozy lekarze próbują ustalić przyczynę danego przypadku. Wykorzystują przy tym metody badań klinicznych i radiologicznych. Jeśli nie uda się zidentyfikować przyczyny skoliozy, lekarz mówi o skoliozie idiopatycznej. Termin „idiopatia”, podobnie jak „skolioza”, pochodzi ze starożytnej greki i oznacza w języku niemieckim „choroba z nieznanej przyczyny”. Skolioza idiopatyczna jest zatem samodzielnym stanem chorobowym bez znanej przyczyny wywołującej.
W zależności od momentu wystąpienia skoliozy idiopatycznej (IS) lekarze rozróżniają trzy formy:
- Skolioza idiopatyczna niemowlęca (IIS): występuje do 3. roku życia
- Młodzieńcza skolioza idiopatyczna (JIS): występuje między 4. a 10. rokiem życia
- Idiopatyczna skolioza młodzieńcza (AIS): pojawia się od 11. roku życia
Szczyt występowania skoliozy idiopatycznej przypada na wiek od 10 do 12 lat. Skoliozy niemowlęce i młodzieńcze są również klasyfikowane jako skoliozy o wczesnym początku.
Skolioza zdiagnozowana dopiero w wieku dorosłym może być nieodkrytą dotąd, ale utrzymującą się skoliozą idiopatyczną młodzieńczą. Może to być jednak również skolioza zwyrodnieniowa dorosłych (skolioza de novo). Ta forma skoliozy jest spowodowana zmianami zwyrodnieniowymi kręgosłupa lub trzonów kręgowych.
Skolioza idiopatyczna wykazuje te same objawy, co skolioza konwencjonalna. Są one widoczne na pierwszy rzut oka:
- krzywe plecy
- asymetria miednicy
- różna wysokość ramion
- wystająca łopatka
- przechylona głowa
- Asymetryczna talia lub sutki
Objawy nie muszą występować jednocześnie i nie muszą występować wszystkie.
Na początku skolioza idiopatyczna często nie powoduje bólu i pozostaje niezauważona. Po zakończeniu wzrostu ciała zdeformowany kręgosłup z czasem prowadzi do dalszych deformacji lub procesów destrukcyjnych. Wówczas pacjenci skarżą się czasami na
- napięcia i bóle w górnej i dolnej części pleców, a także
- ograniczenia ruchowe.
Pacjentom coraz trudniej jest utrzymać wyprostowaną postawę pleców. W zaawansowanych przypadkach utrudnione jest dłuższe stanie i chodzenie, a funkcjonalność pacjentów jest znacznie ograniczona.
W przypadku silniejszej skrzywienia kręgosłupa klatka piersiowa może ulec deformacji lub zwężeniu. Może to prowadzić do zaburzeń czynności serca i płuc. Ponadto w przypadku silnej skoliozy dolne żebra i grzebień miednicy mogą boleśnie stykać się ze sobą.
Skolioza idiopatyczna – trójwymiarowe skrzywienie kręgosłupa, jego diagnostyka i leczenie
Skolioza idiopatyczna niekoniecznie musi powodować dolegliwości, jeśli nie jest bardzo wyraźna. Diagnoza jest wówczas często stawiana jako przypadkowe odkrycie, tj. w ramach badań przeprowadzonych z innego powodu.
W przypadku podejrzenia skoliozy idiopatycznej lekarz bada plecy pacjenta w pozycji stojącej. Sprawdza również, czy nogi mają różną długość. Różnice w długości nóg analizuje się w pozycji leżącej i stojącej.
Kolejnym ważnym narzędziem badawczym jest test pochylenia Adamsa: pacjent nadal stoi plecami do lekarza i pochyla się do przodu w pozycji stojącej. Nieprawidłowości w przebiegu kręgosłupa oraz odchodzących od niego żeber są w tym teście wyraźniej widoczne.
Badanie rentgenowskie kręgosłupa w płaszczyźnie czołowej i bocznej potwierdza wynik diagnostyczny.
Zdjęcia całego kręgosłupa, dzięki uwidocznieniu grzbietów kości miednicy, umożliwiają również ocenę tzw. stopnia dojrzałości kostnej pacjenta. Analizowane są przy tym różne rodzaje skrzywień:
- skrzywienie główne: największe odchylenie kręgosłupa
- skrzywienie poboczne: odchylenie korygujące powyżej i poniżej skrzywienia głównego
- kręg neutralny: zmiana kierunku skrzywienia = punkt zwrotny skrzywienia
Ocenia się również
- równowaga kręgosłupa w obu płaszczyznach,
- obrót kręgosłupa w płaszczyźnie czołowej oraz
- kształt kręgosłupa w płaszczyźnie bocznej.
Podczas oceny zdjęcia rentgenowskiego lekarz mierzy stopień skrzywienia kręgosłupa za pomocą kąta Cobba. Kąt Cobba obejmuje zakres pomiarowy od 10° dla niewielkich odchyleń do 30° – a w pojedynczych przypadkach nawet więcej – dla poważnych skrzywień.
Warto zauważyć, że im wyższy jest kąt Cobba, tym częściej dotyka on dziewczęta i kobiety. Pacjentki płci żeńskiej około siedem razy częściej mają kąt Cobba wynoszący 30°.
Łagodne skoliozy idiopatyczne z kątem Cobba poniżej 10° nie wymagają jeszcze leczenia. Warto jednak regularnie kontrolować rozpoznaną skoliozę. Osobami kontaktowymi w sprawie leczenia skoliozy są ortopedzi, najlepiej specjaliści od skrzywień kręgosłupa.
W przypadku skoliozy o kącie maksymalnie 20° wystarczy kontrola lekarska co 6 miesięcy. W razie potrzeby wykonuje się również zdjęcia rentgenowskie.
W przypadku skoliozy o kącie od 20 do 30° lekarz nadal zaleca regularne badania kontrolne. Ponadto może zalecić stosowanie gorsetu. W tym przypadku obowiązuje zasada: im konsekwentniej noszony jest gorset, tym skuteczniejsze jest jego działanie!
Dobre wyniki w przypadku silnie wyrażonej skoliozy idiopatycznej zapewnia korekcja operacyjna.
W tym przypadku chirurg kręgosłupa wykonuje usztywnienie odpowiednich odcinków kręgosłupa.
Oznacza to, że pozycję dotkniętych kręgów koryguje się, a następnie unieruchamia. Dzięki temu kręgosłup zostaje wyprostowany. Wadą jest jednak to, że unieruchomione kręgi nie są już ruchome. Pacjenci muszą więc liczyć się z pewnym ograniczeniem ruchomości. Dlatego obowiązuje zasada: zawsze tak krótko, jak to możliwe, i tylko tak długo, jak to konieczne.
Zesztywnienie dotkniętych odcinków kręgosłupa © stockdevil | AdobeStock
Tak zwana dynamiczna korekcja skoliozy jest stosowana u dzieci z wyraźną skoliozą (40-60°). Lekarz stosuje w tym przypadku tzw. pręty wzrostowe, które mogą dostosowywać się do wzrostu dziecka. Wybrany chirurg powinien wykazać się szczególną specjalizacją i doświadczeniem w zakresie chirurgii skoliozy. Najlepiej poszukać specjalisty w dziedzinie chirurgii skoliozy. Wyraźna skolioza idiopatyczna stanowi obciążenie psychiczne dla wielu osób dotkniętych tą chorobą. Psychoterapia jako leczenie uzupełniające wzmacnia pacjenta i pomaga w dalszym radzeniu sobie z chorobą.
Obecnie zarówno dzięki terapii zachowawczej, jak i operacyjnej można osiągnąć doskonałe wyniki. Funkcjonalność, edukacja i życie zawodowe rzadko powinny być znacząco ograniczone.
Ważnym czynnikiem wpływającym na dobre wyniki w leczeniu skoliozy i po zakończeniu terapii jest budowa silnej muskulatury. Jest ona niezbędna dla sprawnego funkcjonowania układu mięśniowo-szkieletowego. Pomocne są tu
- fizjoterapia,
- odpowiednia aktywność fizyczna oraz
- siłownie,
w zapobieganiu niekorzystnemu przebiegowi choroby i dolegliwościom wraz z wiekiem.
Skolioza idiopatyczna występuje w różnym stopniu skrzywienia kręgosłupa. Początkowo często nie powoduje dolegliwości i jest raczej przypadkowym odkryciem. Późniejsze dolegliwości objawiają się zwłaszcza bólem w dolnej części pleców oraz podczas dłuższego stania i chodzenia.
Współczesna medycyna oferuje pacjentom skuteczne metody leczenia. Specjalistyczne terapie pozwalają osobom dotkniętym skoliozą idiopatyczną cieszyć się wysoką jakością życia również w dłuższej perspektywie.
Kluczowe znaczenie ma wczesne rozpoznanie skoliozy idiopatycznej, ponieważ już przy skrzywieniu wynoszącym co najmniej 10 stopni (10°) mówi się o skrzywieniu kręgosłupa wymagającym leczenia, przy czym diagnostyka odbywa się zazwyczaj za pomocą badania rentgenowskiego całego kręgosłupa w dwóch płaszczyznach. Stopień skoliozy z bocznym skrzywieniem kręgosłupa, rotacją trzonów kręgowych i ewentualnym zajęciem miednicy oraz odcinka lędźwiowego kręgosłupa ma decydujący wpływ na rokowanie oraz na to, czy możliwe jest leczenie zachowawcze, czy też konieczne będzie leczenie operacyjne w ramach chirurgii kręgosłupa.
Szczególnie w przypadku skoliozy u nastolatków, a także u dzieci i młodzieży, kluczową rolę w zapobieganiu pogłębianiu się skrzywienia odgrywają: pozostały wzrost, czas noszenia ortezy oraz konsekwentna terapia gorsetowa zgodnie z koncepcjami takimi jak metoda Kathariny Schroth. Skolioza to trójwymiarowe odchylenie osi kręgosłupa, którego nasilenie może wynosić od mniej niż 20° do ponad 40° lub 50°, przy czym postęp skoliozy zależy od czynników indywidualnych oraz przebiegu życia pacjenta.
W przypadku stwierdzenia skoliozy ważne są regularne kontrole u ortopedy, ponieważ podczas pochylania się do przodu mogą pojawić się objawy skoliozy idiopatycznej, takie jak garb żebrowy lub wybrzuszenie lędźwiowe, a wczesne leczenie skoliozy znacznie poprawia jakość życia w perspektywie długoterminowej.
Czym jest skolioza idiopatyczna?
Skolioza idiopatyczna to boczne, trójwymiarowe skrzywienie kręgosłupa, którego jednoznacznej przyczyny nie udało się ustalić. Często pojawia się w dzieciństwie i w okresie dojrzewania i jest diagnozowana metodą wykluczenia.
Jak diagnozuje się skoliozę idiopatyczną?
Diagnoza jest stawiana na podstawie objawów klinicznych i wyników badań radiologicznych, czyli zdjęć rentgenowskich całego kręgosłupa w dwóch płaszczyznach. Kluczowe znaczenie ma pomiar kąta Cobba – od co najmniej 10 stopni mówi się o skoliozie.
Jakie są możliwości leczenia?
Leczenie skoliozy idiopatycznej zależy od stopnia zaawansowania, pozostałego wzrostu i nasilenia skrzywienia. Możliwe są terapie zachowawcze, takie jak fizjoterapia według Kathariny Schroth, terapia gorsetowa lub leczenie operacyjne w chirurgii kręgosłupa.
Kiedy konieczny jest gorset?
Terapia gorsetowa jest zazwyczaj zalecana u dzieci i młodzieży z skrzywieniem między 20° a 40 stopni, o ile nadal trwa wzrost. Celem jest zapobieganie pogłębianiu się skrzywienia.
Kiedy konieczna jest operacja?
Leczenie operacyjne rozważa się zazwyczaj w przypadku skoliozy idiopatycznej o kącie Cobba większym niż 40–50 stopni, zwłaszcza w przypadku postępującej skoliozy lub ograniczeń funkcjonalnych kręgosłupa.
