Krążki międzykręgowe pełnią rolę swego rodzaju poduszek amortyzujących między trzonami kręgów kręgosłupa. Amortyzują one między innymi wstrząsy, które codziennie obciążają kręgosłup.
W swoim wnętrzu krążki międzykręgowe zawierają galaretowate jądro, które z upływem dziesięcioleci traci wilgotność i elastyczność. Ten proces zużycia nazywa się zwyrodnieniem krążków międzykręgowych. Krążki międzykręgowe kręgosłupa szyjnego (HWS) i lędźwiowego (LWS) zużywają się szczególnie często. W większości przypadków pozostaje jedynie objawowe leczenie bólu, jednak w niektórych przypadkach konieczna może być operacja.
Degeneracja krążków międzykręgowych – co oznacza degeneracja krążków międzykręgowych, jak powstają bóle pleców i kiedy wskazane jest leczenie zachowawcze lub operacyjne kręgosłupa szyjnego i lędźwiowego
Naturalne starzenie się jest główną przyczyną zwyrodnienia krążków międzykręgowych. Wraz z wiekiem krążki międzykręgowe tracą zdolność do zatrzymywania wody. W rezultacie tracą elastyczność i spłaszczają się. Może to również prowadzić do pęknięć w krążku międzykręgowym.
Różne czynniki ryzyka mogą jednak dodatkowo sprzyjać procesowi zwyrodnienia krążków międzykręgowych, na przykład
Równie szkodliwe jest długotrwałe obciążenie kręgosłupa, na przykład podczas podnoszenia ciężarów lub nieprawidłowego przenoszenia ciężkich przedmiotów.
W większości przypadków zwyrodnienie krążków międzykręgowych przebiega powoli, więc na początku nie występują żadne objawy. W zależności od lokalizacji i stopnia zużycia krążków międzykręgowych w dalszym przebiegu choroby mogą pojawić się bardzo różne objawy.
W większości przypadków zwyrodnienie krążków międzykręgowych powoduje ból, który może promieniować do brzucha lub klatki piersiowej. Ponadto ból często pojawia się podczas kaszlu, kichania lub parcia. Bardzo częstą postacią zużycia krążków międzykręgowych jest przepuklina krążka międzykręgowego. W tym przypadku część galaretowatego jądra krążka międzykręgowego wysuwa się z przestrzeni międzykręgowej i uciska korzenie nerwowe. Lekarze mówią wtedy o tzw. protrusji, czyli wybrzuszeniu danego krążka międzykręgowego.
W konsekwencji, oprócz bólu, pojawiają się również wahania nastroju. Z powodu bólu pacjent często przyjmuje postawę ochronną. Może to prowadzić do ograniczenia ruchomości i nieprawidłowego obciążenia, co z kolei może uszkodzić inne stawy.
W zależności od stopnia zwyrodnienia krążka międzykręgowego dochodzi czasami do uszkodzenia nerwów i naczyń krwionośnych. W wyniku tego mogą wystąpić
.
Przepuklina dysku lędźwiowego jest możliwym następstwem zwyrodnienia krążka międzykręgowego © Henrie | AdobeStock
Po zebraniu wywiadu dotyczącego bólu ortopeda zazwyczaj przeprowadza badanie fizykalne. W przypadku zaburzeń czucia może być konieczne skonsultowanie się ze specjalistą neurologiem.
W przypadku podejrzenia np. przepukliny dysku konieczne jest wykonanie badań obrazowych. Na zdjęciu rentgenowskim widoczna jest struktura trzonu kręgowego. Lekarz może w ten sposób pośrednio rozpoznać zmiany w krążkach międzykręgowych na podstawie odległości między kręgami.
Rezonans magnetyczny (MRI) pozwala na uwidocznienie tkanek miękkich dotkniętych zwyrodnieniem krążków międzykręgowych. Obejmuje to na przykład sam krążek międzykręgowy, sąsiadujące nerwy i naczynia krwionośne, a także szczegółowy obraz kanału kręgowego.
Uszkodzeń krążków międzykręgowych nie da się naprawić konwencjonalnymi metodami. Dlatego leczenie zwyrodnienia krążków międzykręgowych ogranicza się do terapii przeciwbólowej.
Nie chodzi tu jednak wyłącznie o przyjmowanie leków przeciwbólowych. Terapia przeciwbólowa ma na celu zapobieganie postępowi choroby poprzez równoczesną zmianę zachowań oraz fizjoterapię i gimnastykę leczniczą. To konwencjonalne leczenie nie zawsze jednak łagodzi objawy. W takim przypadku, a także w przypadku przewlekłego bólu, można rozważyć operację krążka międzykręgowego. Operacja jest jednak zawsze ostatecznością, gdy nic innego nie pomaga.
Operacja kręgosłupa jest również konieczna w przypadku przepukliny dysku lędźwiowego (prolaps), która występuje głównie w młodszym wieku – między 30. a 50. rokiem życia.
Operacja oferuje wówczas dwa różne sposoby leczenia objawów:
- wymianę krążka międzykręgowego za pomocą protezy oraz
- usztywnienie sąsiednich kręgów, polegające na usunięciu krążka międzykręgowego (spondylodeza).
Wymiana krążka międzykręgowego
Proteza krążka międzykręgowego służy przede wszystkim zapobieganiu usztywnieniu kręgosłupa. Dzięki temu pacjent może zachować pewien stopień ruchomości.
Obecnie operacja wymiany krążka międzykręgowego może być przeprowadzona metodą minimalnie inwazyjną, dzięki czemu nie są konieczne duże nacięcia.
Podczas zabiegu naturalny krążek międzykręgowy zastępuje się sztucznym. Dzięki swoim właściwościom materiałowym naśladuje on działanie naturalnego krążka. Nie pozwala to jednak na przywrócenie naturalnej ruchomości w 100%.
Bez zmiany stylu życia istnieje również ryzyko, że
- sztuczny krążek międzykręgowy się przesunie lub
- w innym miejscu kręgosłupa dojdzie do dalszej degeneracji krążka międzykręgowego.
Zalety mikrochirurgii w przypadku wymiany krążka międzykręgowego to na przykład:
- małe nacięcia dostępowe (1,5–2 cm),
- dobre wyniki operacji,
- niewielkie ryzyko infekcji,
- niski odsetek powikłań,
- szybsza mobilizacja pacjentów po operacji.
Wadą jest to, że po operacji pacjent musi przez pewien czas stosować profilaktykę przeciwzakaźną i przeciwzakrzepową. Ma to na celu zapobieganie powikłaniom spowodowanym przez patogeny lub zaburzenia krążenia.
Operacja w zaawansowanych przypadkach nie jest w stanie przywrócić naturalnej ruchomości kręgosłupa, nawet przy zastosowaniu protezy dysku. Jednak u pacjentów z przewlekłymi bólami pleców spowodowanymi zwyrodnieniem krążków międzykręgowych pozwala ona na poprawę jakości życia. W 75–90% przypadków operacja pozwala na zmniejszenie objawów, a nawet ich całkowite ustąpienie.
Należy dbać o utrzymanie prawidłowej masy ciała. Pomaga to zapobiegać uszkodzeniom krążków międzykręgowych lub może spowolnić postęp istniejącej degeneracji krążków międzykręgowych. Natomiast nadwaga i brak ruchu sprzyjają degeneracji krążków międzykręgowych.
Ponadto łagodne dyscypliny sportowe, takie jak
- pływanie,
- jazda na rowerze czy
- marsz nordic
są odpowiednie, aby ponownie stać się nieco bardziej aktywnym i odciążyć plecy od codziennych obciążeń.
W przypadku leczenia zwyrodnienia krążków międzykręgowych właściwym specjalistą jest ortopeda.
W przypadku znacznego zużycia krążków międzykręgowych, przepukliny krążka lub uszkodzenia nerwów i naczyń krwionośnych można również skonsultować się z neurologiem.
Zwyrodnienie krążków międzykręgowych obejmuje różne rodzaje zmian, w których dochodzi do degeneracyjnych i związanych ze zużyciem zmian w tkance krążków w ramach normalnego procesu starzenia się, przy czym za możliwe przyczyny i przyczyny zwyrodnienia krążków międzykręgowych uważa się czynniki genetyczne, obciążenia mechaniczne, nadmierne lub nieprawidłowe obciążenia, nieprawidłowa postawa i procesy zużycia są uważane za możliwe przyczyny i źródło zwyrodnienia krążków międzykręgowych.
W tym procesie pierścień włóknisty (anulus fibrosus) traci elastyczność, powstają małe pęknięcia, tkanka krążka międzykręgowego staje się popękana, zmniejsza się zawartość wody, komórki krążka międzykręgowego ulegają zmianom, jądro miażdżyste przemieszcza się i może dojść do wysunięcia krążka, wypadnięcia lub przepukliny, co sprzyja rozwojowi późniejszego wypadnięcia krążka.
W przypadku wystąpienia przepukliny dysku może dojść do ostrych przypadków przepuklin dyskowych z zwężeniem kanału kręgowego lub kanału rdzeniowego, przy czym korzenie nerwowe są podrażniane przez ucisk, co może powodować ból nóg, zaburzenia czucia, a w ciężkich przypadkach nawet paraliż, szczególnie u pacjentów z przepukliną dysku.
Często dotyczy to kręgosłupa szyjnego, lędźwiowego oraz odcinka piersiowego, ponieważ w tych miejscach kręgi, trzonów kręgowych, stawów kręgowych, więzadła podłużnego i struktur kostnych w wyniku artrozy, spondyloartrozy, skoliozy lub innych zmian zwyrodnieniowych.
W diagnostyce na pierwszym planie znajdują się badania obrazowe, które pozwalają na pewne rozpoznanie zwyrodnionych krążków międzykręgowych, zmniejszonej elastyczności, uszkodzonych struktur, zwężenia lub zmian spowodowanych zużyciem oraz na rozróżnienie między leczeniem zachowawczym a operacyjnym.
Leczenie zachowawcze z zastosowaniem środków takich jak terapia przeciwbólowa, zastrzyki, aktywacja mięśni pleców, zmniejszenie napięcia mięśniowego i utrzymanie ruchomości może złagodzić dolegliwości i ból, o ile nie występuje zaawansowany proces zużycia lub nie dochodzi do przepukliny dysku.
Jeśli konieczna jest operacja, w zależności od wyników badań stosuje się zabiegi minimalnie inwazyjne, protezę dysku lub sztuczny dysk, sztuczne dyski lub, jako ostatnią opcję, usztywnienie lub spondylodezę w celu stabilizacji kręgosłupa, zwłaszcza w przypadku przepuklin dyskowych, wypadnięcie dysku lub poważne zmiany w krążku międzykręgowym i tkankach.
Czym jest zwyrodnienie krążka międzykręgowego?
Degeneracja krążków międzykręgowych to proces zużycia krążków, w którym zmniejsza się ich zawartość wody, elastyczność i wytrzymałość. Jest to część normalnego procesu starzenia się, ale może być przyspieszona przez obciążenia mechaniczne lub nieprawidłową postawę.
Jakie objawy powoduje zwyrodnienie krążków międzykręgowych?
Typowe objawy to bóle pleców, napięcie mięśniowe i ograniczona ruchomość kręgosłupa. W zaawansowanym stadium zwyrodnienia mogą wystąpić zaburzenia czucia lub bóle nóg, zwłaszcza gdy ucisk w kanale kręgowym wpływa na korzenie nerwowe.
Czym różni się zwyrodnienie krążka międzykręgowego od przepukliny krążka międzykręgowego?
Degeneracja krążków międzykręgowych stanowi podstawę strukturalną, z której może później rozwinąć się przepuklina krążka międzykręgowego. Podczas gdy w przypadku degeneracji najpierw dochodzi do osłabienia pierścienia włóknistego, w przypadku wypadnięcia lub przepukliny dochodzi do wysunięcia się tkanki krążka międzykręgowego.
Jak diagnozuje się zwyrodnienie krążka międzykręgowego?
Diagnoza jest zazwyczaj stawiana na podstawie badania MRI, ponieważ pozwala ono dobrze zobrazować zwyrodnione krążki międzykręgowe, niewielkie pęknięcia w pierścieniu włóknistym oraz zmiany w jądrach miażdżystych. Dodatkowo przeprowadza się badanie kliniczne i zbiera wywiad.
Jak leczy się zwyrodnienie krążka międzykręgowego?
W większości przypadków stosuje się leczenie zachowawcze, takie jak fizjoterapia, terapia przeciwbólowa, zastrzyki i ukierunkowane wzmacnianie mięśni pleców. Zabiegi operacyjne, takie jak wszczepienie protezy dysku lub spondylodeza, stosuje się tylko w przypadku poważnych dolegliwości, które nie reagują na leczenie.
