Staw barkowy łączy kość ramienną z łopatką. Miejsce połączenia tych dwóch struktur tworzy głowa kości ramiennej oraz panewka łopatki. Duża ruchomość stawu barkowego wymaga szczególnie dobrego wzmocnienia przez
- mięśni,
- więzadeł i
- ścięgien
: gwarantują one, że głowa kości ramiennej pozostaje stabilna w panewce stawowej nawet przy dużych ruchach.
Struktury ochronne i stabilizujące stawu barkowego są podatne na objawy zużycia ze względu na duże obciążenia. Dochodzi do tzw. zużycia stawowego.
Ponadto upadki na ramię, pomimo dobrego zabezpieczenia przez mięśnie i więzadła, często prowadzą do zwichnięć stawu. Staw barkowy jest szczególnie podatny na zwichnięcia. W przeciwieństwie do stawu kolanowego stabilizacja odbywa się głównie za pomocą mięśni i więzadeł, a w mniejszym stopniu dzięki prowadzeniu kostnemu.
Więzadła i mięśnie wokół stawu barkowego © bilderzwerg | AdobeStock
Wypadki lub objawy zużycia są najczęstszymi przyczynami problemów w okolicy barku. Dzięki dokładnemu badaniu klinicznemu i odpowiedniej diagnostyce obrazowej zazwyczaj można ustalić przyczynę dolegliwości.
W diagnostyce obrazowej stosuje się różne metody. Konieczne jest wykonanie serii zdjęć rentgenowskich. W zależności od zmian ważne wskazówki dostarczają również obrazy przekrojowe, takie jak rezonans magnetyczny i/lub tomografia komputerowa (MR lub CT).
Duże znaczenie ma również doświadczenie lekarza w tej dziedzinie. Tylko w ten sposób można postawić optymalną diagnozę.
Zazwyczaj pierwszą opcją leczenia jest zachowawcza terapia fizjoterapeutyczna. Jeśli nie przynosi ona oczekiwanych rezultatów lub nie można jej zastosować, często wykonuje się artroskopię stawu barkowego (artroskopię barku). Dzięki temu lekarz może potwierdzić diagnozę i od razu odpowiednio leczyć przyczynę.
Zazwyczaj wymaga to znieczulenia ogólnego. Poprzez niewielkie nacięcia w okolicy barku chirurg wprowadza małą kamerę i miniaturowe narzędzia. Dzięki nim uzyskuje on ogólny obraz stanu stawu i może wykonać różne zabiegi.
Klasyczne wskazania do zabiegów artroskopowych w obrębie stawu barkowego to na przykład:
- Niestabilność stawu barkowego spowodowana urazem sportowym lub zużyciem struktur stabilizujących, takich jak torebka stawowa, więzadła i mięśnie (na przykład: zwichnięcie barku, wywichnięcie stawu barkowego, przemieszczenie barku)
- zerwanie ważnych mięśni stabilizujących i niezbędnych do funkcjonowania stawu barkowego (zerwanie pierścienia rotatorów)
- Zwapnienia stawu barkowego (bark wapniowy) oraz różne bolesne schorzenia w okolicy barku: sztywność barku („bark zamrożony”), uciskanie ścięgien i/lub mięśni w stawie barkowym (zespół uciskowy), choroba zwyrodnieniowa stawu barkowo-obojczykowego (artroza stawu AC)
- Martwica głowy kości ramiennej, w której dochodzi do rozkładu tkanki kostnej w wyniku spowolnionego przekształcania tkanki chrzęstnej w tkankę kostną. W konsekwencji cząsteczki kości ulegają odrywaniu i zmieniają strukturę powierzchni stawowych
- Omartrosis (artroza barku): choroba zwyrodnieniowa stawu barkowego
Schematyczna ilustracja minimalnie inwazyjnej artroskopii barku © bilderzwerg | AdobeStock
Jeśli operacja barku jest nieunikniona, istnieją różne możliwości interwencji chirurgicznej:
Szczególnie po urazowych zwichnięciach często nie da się uniknąć operacji mającej na celu odbudowę uszkodzonej, oderwanej i przemieszczonej obrąbki stawowej (labrum) oraz chirurgiczne napięcie torebki stawowej (kapsuloplastyka).
Zerwane ścięgna można naprawić chirurgicznie poprzez mocne zakotwiczenie, zszywanie ścięgna z kością (zszywanie ścięgna).
W przypadku zwapnień ścięgien chirurg otwiera torebkę wapniową i usuwa zwapniały materiał. W podobny sposób można również leczyć zrosty torebki stawowej.
W przypadku dekompresji chirurg poprzez
tworzy przestrzeń w celu odciążenia ścięgien. W ostatnich latach zabieg ten był zbyt często wykonywany bez zastanowienia w przypadku wszelkiego rodzaju bólów barku. Z powodu niewłaściwego stosowania zabieg ten zyskał złą sławę w prasie brukowej.
Prawdziwy zespół uciskowy spowodowany zmianami kostnymi (impingement kostny) jest wyjątkiem. Zasadniczo należy go najpierw leczyć zachowawczo za pomocą fizjoterapii i terapii manualnej. Obejmuje to
- rozciąganie torebki stawowej oraz
- wzmocnienie i wyrównanie mięśni stożka rotatorów, stabilizatorów łopatki oraz mięśnia naramiennego.
W związku z tym sama dekompresja podakromialna stanowi obecnie rzadkie, wyjątkowe wskazanie. Najczęściej stosuje się ją w połączeniu z innymi zabiegami (np. zszyciem pierścienia rotatorów).
Wygładzanie chrząstki (chondroplastyka) to zabieg stosowany w leczeniu uszkodzeń chrząstki, wykonywany podczas artroskopii. W zależności od stopnia uszkodzenia można wygładzić powierzchnię tkanki chrzęstnej lub wykonać zabieg sięgający głębiej. W ten sposób tkanka kostna jest stymulowana do odbudowy chrząstki (mikrozłamania).
W ramach tzw. kompleksowego postępowania artroskopowego (CAM) w leczeniu wczesnych stadiów artrozy stawu barkowego wykonuje się również
- usunięcie zapalnej błony maziowej i kaletki,
- zabieg na długim ścięgnie mięśnia dwugłowego oraz
- ewentualnie resekcję (usunięcie) stawu barkowo-łopatkowego.
W przypadku niemal wszystkich rodzajów zerwań ścięgien pierścienia rotatorów (RM) długie ścięgno mięśnia dwugłowego ramienia (LBS) powoduje znaczny ból poprzez swoją destabilizację. Dlatego przesunięcie lub usunięcie długiego ścięgna mięśnia dwugłowego ramienia jest wówczas prawie zawsze konieczne.
Specjaliści z dziedzin
decydują indywidualnie dla każdego przypadku, która metoda operacyjna wydaje się najbardziej sensowna.
Minimalnie inwazyjna operacja barku nie wiąże się z żadnym szczególnym ryzykiem. Przebiega zazwyczaj bez powikłań. Jednak, podobnie jak w przypadku wszystkich zabiegów chirurgicznych, istnieje niewielkie ryzyko
- uszkodzenia kości lub nerwów, a także
- krwawień i siniaków w operowanym obszarze.
Po operacji obrzęk w okolicy nacięcia jest normalny i stopniowo ustępuje. Ból i ograniczenia ruchowe również należą do możliwych następstw operacji w okolicy barku. Dlatego lekarz przepisze leki przeciwbólowe, które należy przyjmować zgodnie z zaleceniami.
Szczególnym zjawiskiem jest pooperacyjne sztywnienie stawu. Z powodu nadmiernego stanu zapalnego i tworzenia się blizn pacjenci odczuwają zwiększony ból i długotrwałe ograniczenia ruchowe. Można to dobrze zrównoważyć, stosując terapię kortyzonową przez 3–4 tygodnie.
Po zabiegu w stawie barkowym zazwyczaj konieczne jest unieruchomienie stawu na okres od trzech do sześciu tygodni. W tym czasie należy oszczędzać się i unikać ruchów obciążających staw. Należy zatem unikać podpierania się, podnoszenia cięższych przedmiotów i podobnych czynności.
Natychmiastowa rehabilitacja jest natomiast wskazana już wkrótce po operacji i służy rozluźnieniu mięśni. W przypadku pomyślnego przebiegu gojenia i gdy tylko będą Państwo w stanie fizycznie, należy rozpocząć ukierunkowany program rehabilitacji. Zostanie on opracowany dla Państwa zgodnie z kryteriami fizjoterapeutycznymi.
W zależności od schorzenia i techniki operacyjnej czas unieruchomienia może się różnić, a mobilizacja jest odpowiednio dostosowywana. Należy zawsze poprosić chirurga o szczegółowy i indywidualny plan dalszego leczenia.
Wczesna diagnoza ułatwia przeprowadzenie delikatnej operacji, zazwyczaj minimalnie inwazyjnej, mającej na celu przywrócenie naturalnego stanu stawu. Chirurgia zachowująca staw barkowy jest oferowana przez wyspecjalizowanych lekarzy, którzy poświęcają czas na indywidualne planowanie terapii i służą pomocą w przypadku wszelkich pytań dotyczących tego tematu.
