Leczenie nowotworów – wyspecjalizowani lekarze i informacje

Jakie są metody leczenia nowotworów?

Oprócz rodzaju, czyli składu genetycznego guza, przy wyborze terapii nowotworowej ważną rolę odgrywają stadium choroby, stopień złośliwości guza, a także ogólny stan pacjenta.

W przypadku wszystkich etapów leczenia onkologicznego, oprócz wyboru najbardziej odpowiedniej terapii, ważne jest również skuteczne radzenie sobie z działaniami niepożądanymi. Wiele stosowanych metod leczenia nowotworów – np. chemioterapia i radioterapia – niszczy komórki nowotworowe, ale także część zdrowych komórek. Dlatego w przypadku tych terapii nowotworowych nierzadko występują skutki uboczne, takie jak zmęczenie, niedokrwistość lub nudności, a nawet wymioty.

Ponieważ jednak leczenie nowotworów może w dużym stopniu zależeć od czynników związanych z nowotworem i pacjentem, obecnie coraz częściej podejmuje się próby indywidualizacji leczenia nowotworów. W tym celu stosuje się różne metody leczenia nowotworów:

• chirurgia nowotworowa, w tym chirurgia przerzutów,
• chemioterapia (adjuwantowa, neoadjuwantowa, kuratywna, paliatywna),
• radioterapia,
• terapia celowana nowotworów,
• immunoterapie oraz
• terapie hormonalne.

Kiedy operacja jest metodą leczenia nowotworów z wyboru?

Szczególnie w przypadku raka piersi i różnych rodzajów raka skóry zazwyczaj sensowne jest chirurgiczne usunięcie nowotworów. Jednak rak nie może być jeszcze w zaawansowanym stadium, a także nie mogą powstać jeszcze przerzuty. W przypadku guza zlokalizowanego w ograniczonej przestrzeni szanse powodzenia operacji onkologicznej są często duże. W miarę możliwości wykonuje się operację metodą „keyhole”, tzn. chirurg wykonuje jedynie niewielkie nacięcie, przez które ostatecznie operuje i usuwa nowotwór. W przypadku skóry często osiąga się to poprzez wycięcie za pomocą wykrojnika.

W przypadku nowotworów we wczesnym stadium leczenie onkologiczne może zakończyć się już na etapie operacji, dzięki czemu nie są konieczne żadne dalsze zabiegi. W pozostałych przypadkach leczenie jest zazwyczaj kontynuowane za pomocą chemioterapii lub radioterapii. Po upływie około 5 lat bez nawrotu nowotworu (recydywy) pacjenci są uznawani za wyleczonych.

Terapie nowotworowe o działaniu uszkadzającym komórki

W innych przypadkach nie jest możliwe wyleczenie nowotworu wyłącznie za pomocą zabiegów operacyjnych. Na przykład nowotwór może być nieoperacyjny, rozprzestrzenił się już na inne narządy lub jest to nowotwór krwi (białaczka). W takich przypadkach często stosuje się terapie przeciwnowotworowe, w których za pomocą promieniowania lub leków chemioterapeutycznych (np. docetakselu, cisplatyny i innych) można wpływać na wzrost komórek nowotworowych. Radioterapia i chemioterapia oddziałują jednak nie tylko na nowotwory, ale uszkadzają również zdrowe komórki organizmu. Często terapie te stosuje się również po operacji nowotworowej w celu zniszczenia resztek tkanki nowotworowej lub zapobiegania ewentualnemu tworzeniu się przerzutów.

Ponieważ zarówno radioterapia, jak i chemioterapia powodują uszkodzenia komórek, szczególnie w przypadku młodych pacjentów z nowotworami należy wziąć pod uwagę możliwe uszkodzenie komórek rozrodczych. W takich okolicznościach późniejsze pragnienie posiadania potomstwa może nie być możliwe do zrealizowania w sposób naturalny po zakończeniu terapii. Obecnie system opieki zdrowotnej oferuje jednak pacjentom poddawanym terapiom onkologicznym, które mogą potencjalnie uszkodzić komórki rozrodcze, możliwość kriokonserwacji nasienia i komórek jajowych. Oczywiście przed rozpoczęciem terapii należy przeprowadzić konsultację na ten temat.

Jak działają ukierunkowane terapie przeciwnowotworowe?

Ponieważ zwłaszcza chemioterapia działa ogólnoustrojowo i zasadniczo oddziałuje na wszystkie komórki organizmu, w związku z tą terapią nowotworową występują czasami poważne skutki uboczne. Radioterapia działa wprawdzie bardziej punktowo i jest ograniczona do niewielkiego obszaru, ale może również wywoływać poważniejsze skutki uboczne.

Aby zmniejszyć ryzyko wystąpienia skutków ubocznych, w ostatnich latach badano i udoskonalano tzw. terapie celowane. Dzięki lekom lub inhibitorom oddziałują one bezpośrednio na metabolizm komórek nowotworowych, przekazywanie sygnałów, ich wzrost oraz ukrwienie. W ten sposób blokowane są szlaki sygnałowe ważne dla wzrostu lub podziału komórek, co prowadzi do ich śmierci. Również blokada określonych szlaków sygnałowych hormonów – np. w przypadku raka piersi lub raka prostaty – zalicza się w szerszym sensie do terapii celowanych.

Immunoonkologia – terapia nowotworowa z wykorzystaniem układu odpornościowego

Stosunkowo nową formą terapii nowotworowej jest metoda tzw. immunoonkologii. Jej celem jest umożliwienie własnemu układowi odpornościowemu rozpoznawania komórek nowotworowych i (ponownego) zwalczania ich.

Komórki nowotworowe często znajdują sposoby, aby ukryć się przed układem odpornościowym i stać się praktycznie „niewidzialne”. Tworzą one na przykład receptory na powierzchni komórkowej, które sygnalizują komórkom odpornościowym, że wszystko jest w porządku, i wyłączają je. Jeśli taki receptor zostanie zablokowany z zewnątrz za pomocą przeciwciała, komórka odpornościowa pozostaje aktywna po związaniu się z komórką nowotworową i ją zabija. W medycynie ten mechanizm działania terapii przeciwnowotworowej nazywany jest hamowaniem punktów kontrolnych. Znane przeciwciała to m.in. niwolumab, pembrolizumab lub atezolizumab. Niektóre z nich są już z dużym powodzeniem stosowane w leczeniu czerniaka, raka płuc lub nowotworów urologicznych.

Ponadto do immunologicznych terapii onkologicznych należą różne metody oparte na komórkach – np. komórki CAR-T, które są skuteczne w przypadku wybranych rodzajów białaczki. Są to zazwyczaj komórki T pochodzące z organizmu pacjenta, które są pobierane, a ich receptory są genetycznie modyfikowane poza organizmem, aby po ponownym wprowadzeniu do krwi mogły celowo atakować komórki nowotworowe. 

Podsumowanie dotyczące współczesnych terapii nowotworowych

Obecnie trend w dziedzinie terapii nowotworowych zmierza w kierunku indywidualnego leczenia z zastosowaniem metod terapeutycznych o mniejszych skutkach ubocznych. Coraz częściej odchodzi się od zasady „jedno rozwiązanie dla wszystkich”. Molekularna charakterystyka nowotworu i analizy genetyczne umożliwiają nowe, spersonalizowane metody leczenia.

Chociaż chirurgia nowotworowa oraz radioterapia i/lub chemioterapia nadal odgrywają ważną rolę w terapii nowotworowej, to jednak dzięki terapiom celowanym oraz immunoonkologii dostępne są dodatkowe, często charakteryzujące się mniejszymi skutkami ubocznymi alternatywy.

Jednocześnie rozszerza się spektrum specjalizacji medycznych w centrach onkologicznych. Oprócz radiologii, chirurgii i onkologii zaangażowane są również genetyka człowieka, biologia molekularna, patologia, immunologia, a także medycyna żywieniowa i psycho-onkologia. W wielu przypadkach terapie nowotworowe są już obecnie prowadzone w prywatnych gabinetach onkologicznych, które ściśle współpracują z lokalnymi placówkami szpitalnymi.