Nefrostomia (zwana również nefrostomią przezskórną, w skrócie PCN) to zabieg chirurgiczny, podczas którego przez skórę (przezskórnie) tworzy się sztuczne ujście umożliwiające odprowadzanie moczu z nerki (tzw. przetoka nerkowa). W tym celu do miedniczki nerkowej wprowadza się silikonowy cewnik, przez który mocz może spływać do worka na mocz noszonego przy ciele.
Autor artykułu specjalistycznego
Leading Medicine Guide Redaktion
Krótki przegląd:
Nefrostomia przezskórna to zabieg służący do odprowadzenia moczu, stosowany w przypadku ostrych lub przewlekłych niedrożności dróg moczowych dróg moczowych. Zabieg ten wykonuje się zazwyczaj w znieczuleniu miejscowym i polega on na nakłuciu miedniczki nerkowej, a następnie założeniu cewnika. Pod kontroli ultrasonograficznej lub rentgenowskiej dostęp jest umieszczany w sposób bezpieczny, tak aby mocz mógł niezawodnie odpływać. Metoda ta jest stosowana szczególnie w przypadku zakażonej nerki z zastojem moczu lub przewlekłej niedrożności, aby chronić nerkę przed trwałymi uszkodzeniami.
Przegląd artykułów
nefrostomia - Więcej informacji
Wskazania do wykonania nefrostomii
Nefrostomia jest zazwyczaj rozwiązaniem tymczasowym mającym na celu ochronę nerki lub odciążenie dróg moczowych. W dłuższej perspektywie stosuje się ją głównie w medycynie paliatywnej, czyli gdy ogólny zły stan zdrowia nie pozwala na terapeutyczne zabiegi chirurgiczne na nerkach, moczowodach lub pęcherzu moczowym.
Nefrostomia jest często środkiem ratunkowym w przypadku zablokowania dróg odprowadzających mocz. Zapobiega ona cofaniu się moczu, które prowadzi do podwyższonego ciśnienia płynów w miedniczce nerkowej i może nieodwracalnie uszkodzić tkankę nerkową.
Możliwe przyczyny takiego zablokowania dróg moczowych to:
- duże kamienie nerkowe, które utknęły w cewce moczowej
- blizny lub wrodzone wady moczowodu
- łagodne powiększenie prostaty lub nowotwory (rak jelita grubego, jajnika lub szyjki macicy), o ile zwężają one moczowód
Nefrostomia może być również wskazana w celu tymczasowego odciążenia dróg odprowadzających mocz po operacjach. Kolejnym powodem planowanej nefrostomii jest grożąca lub początkowa utrata funkcji pęcherza moczowego spowodowana rakiem pęcherza lub innymi poważnymi chorobami.
Schematyczne przedstawienie kamieni nerkowych
Przeprowadzenie nefrostomii
Nefrostomię wykonuje się na oddziale radiologii lub urologii szpitala albo ambulatoryjnie w gabinecie urologicznym. Zabieg chirurgiczny przeprowadza się w znieczuleniu miejscowym, dodatkowo podaje się środek uspokajający i relaksujący.
Podczas operacji pacjent leży płasko na brzuchu lub na boku. Poprzez niewielkie nacięcie wprowadza się najpierw kaniulę punkcyjną z podłączoną plastikową rurką od strony pleców do miedniczki nerkowej.
Drogi moczowe. 1: Nerka. 2: Miedniczka nerkowa. 3: Moczowód. 4: Pęcherz moczowy. 5: Cewka moczowa
Technika wykonania nefrostomii
Nefrostomię wykonuje się na oddziale radiologii lub urologii szpitala albo ambulatoryjnie w gabinecie urologicznym. Zabieg chirurgiczny przeprowadza się w znieczuleniu miejscowym, dodatkowo podaje się środek uspokajający i relaksujący.
Podczas operacji pacjent leży płasko na brzuchu lub na boku. Poprzez niewielkie nacięcie wprowadza się najpierw kaniulę punkcyjną z podłączoną plastikową rurką od strony pleców do miedniczki nerkowej.
Drogi moczowe. 1: Nerka. 2: Miedniczka nerkowa. 3: Moczowód. 4: Pęcherz moczowy. 5: Cewka moczowa
Przebieg operacji jest monitorowany w czasie rzeczywistym za pomocą dynamicznej techniki obrazowania – najczęściej ultrasonografii, ewentualnie tomografii komputerowej lub fluoroskopii 3D. W przypadku zastosowania jednej z dwóch ostatnich metod najpierw wprowadza się środek kontrastowy lub fluorescencyjny przez cewnik do dróg moczowych.
Następnie wprowadza się tzw. prowadnik. Rurkę i kaniulę nakłuwającą usuwa się, a cewnik przesuwa się za pomocą prowadnika aż do miedniczki nerkowej. Na powierzchni ciała cewnik mocuje się do skóry za pomocą małego szwu chirurgicznego. Na końcu cewnika można podłączyć worek na mocz.
Cała procedura trwa około godziny. Bezpośrednio po nefrostomii lub później zwykle wykonuje się kolejne zabiegi chirurgiczne, na przykład w celu usunięcia niedrożności moczowodu.
Jeśli cewnik nerkowy ma służyć jako rozwiązanie długoterminowe, silikonowy rurkę należy regularnie wymieniać, aby zminimalizować ryzyko infekcji i zapobiec zatkaniu cewnika. Zabieg ten można wykonać ambulatoryjnie i jest on konieczny w odstępach od czterech tygodni do maksymalnie trzech miesięcy.
Codzienne życie z cewnikiem nefrostomijnym
Miejsce wyjścia cewnika znajduje się na wysokości dotkniętej nerki, z boku pleców. Pacjent musi utrzymywać je w czystości, nawet jeśli rana już się zagoiła, regularnie dezynfekować i zakrywać sterylnymi kompresami oraz specjalnym plastrem, który jednocześnie utrzymuje rurkę cewnika na miejscu. Niezbędny worek na mocz nosi się za pomocą opatrunków z rzepami lub w torbie mocowanej za pomocą zapięć na rzepy na udzie lub podudziu. Worek można opróżnić za pomocą zaworu.
Nowoczesne worki na mocz, dzięki systemowi wielokomorowemu, są stosunkowo płaskie nawet po napełnieniu, a tym samym nie rzucają się w oczy. Dzięki temu zdolność do uczestniczenia w normalnym życiu codziennym, a także sprawność ruchowa i zdolność do pracy pozostają niemal nieograniczone. Jednak pacjenci, dopóki noszą cewnik nefrostomijny, powinni raczej unikać uprawiania sportu. Do potencjalnych wad należy również to, że niektóre ruchy lub aktywność fizyczna mogą być ograniczone.
Schemat cewnika nerkowego i prawidłowy sposób noszenia worka na mocz
Długoterminowe rozwiązania jako alternatywa dla stałej nefrostomii
Zatory w drogach moczowych spowodowane kamieniami nerkowymi można zazwyczaj usunąć w stosunkowo krótkim czasie. W takim przypadku idealnym rozwiązaniem jest tymczasowa nefrostomia. Jeśli jednak występuje długotrwały problem z nerką, moczowodem lub pęcherzem, po ustabilizowaniu sytuacji zaleca się rozwiązanie stałe. Cewnik nefrostomijny nie jest wystarczająco wytrzymały, aby służyć jako stały zamiennik pęcherza.
Problematyczne zwężenia moczowodu utrzymuje się w stanie drożności poprzez wewnętrzne podparcie przekroju moczowodu za pomocą plastikowej konstrukcji, tzw. stentu. Jeśli konieczne było usunięcie części moczowodu, obecnie możliwe jest jego odtworzenie przy użyciu niewielkich pasków ściany pęcherza.
W przypadku utraty funkcji i usunięcia pęcherza moczowego alternatywą dla trwałej nefrostomii jest wykonanie sztucznego ujścia moczowego (urostomii). W tym celu końce jednego lub obu moczowodów można zszyć bezpośrednio (odprowadzenie moczowodu przez skórę) lub poprzez wyłączony odcinek jelita (przewód) z powłoką brzuszną. W takich przypadkach nadal konieczny jest worek na mocz, jednak urostoma jest bardziej wytrzymała mechanicznie niż cewnik nefrostomijny. Alternatywnie pewne ilości moczu mogą być gromadzone w tzw. neopęcherzu, skonstruowanym z fragmentu jelita.
Jeśli nerka jest już bardzo poważnie uszkodzona z powodu zastoju lub choroby, można rozważyć usunięcie narządu wraz z moczowodem, o ile druga nerka jest nadal nienaruszona.
FAQ
Czym jest przezskórna nefrostomia?
Nefrostomia przezskórna to minimalnie inwazyjna metoda, w której cewnik wprowadza się przez skórę do miedniczki nerkowej, aby zapewnić bezpieczne odprowadzanie moczu.
Kiedy wykonuje się nefrostomię?Jest ona konieczna w przypadku ostrych zaburzeń odpływu, takich jak zakażona nerkowa zastój moczu lub przewlekła niedrożność, w celu szybkiego odciążenia nerki.
Jak przebiega zakładanie cewnika?Dostęp uzyskuje się poprzez precyzyjny nakłucie, a cewnik umieszcza się pod kontrolą USG lub rentgenowską.
Czy do wykonania nefrostomii konieczne jest znieczulenie?Z reguły wystarcza znieczulenie miejscowe; znieczulenie ogólne rozważa się tylko w określonych przypadkach medycznych.
