Chirurgia mózgu należy do dziedziny neurochirurgii i jako specjalizacja medyczna zajmuje się operacjami mózgu. Zabiegi neurochirurgiczne w leczeniu mózgu mogą być konieczne z różnych powodów. Należą do nich wypadki i urazy, choroby naczyniowe lub nowotwory. Jako metody leczenia stosuje się zabiegi mikrochirurgiczne lub endoskopowe, ale także chirurgię otwartą. O tym, która terapia jest odpowiednia dla pacjenta, decyduje lekarz w zależności od rodzaju i stopnia zaawansowania choroby.
Poniżej znajdą Państwo dalsze informacje oraz specjalistów w dziedzinie chirurgii mózgu.
Czym jest neurochirurgia?
Lekarz specjalizujący się w chirurgii mózgu należy do specjalizacji neurochirurgii. Zabiegi neurochirurgiczne są konieczne w przypadku chorób układu nerwowego, gdy leczenie zachowawcze lub radioterapia nie wchodzą w grę. Nawet jeśli te formy terapii nie przyniosły oczekiwanych rezultatów.
Układ nerwowy składa się z części centralnej i obwodowej.
Do ośrodkowego układu nerwowego (OUN) należą:
- Mózg oraz
- rdzeń kręgowy
Obwodowy układ nerwowy zaczyna się od ścieżek nerwowych wychodzących z rdzenia kręgowego. W miarę przebiegu te gałęzie nerwowe rozgałęziają się dalej, aż do zasilania wszystkich części ciała. Neurochirurgia obejmuje wyłącznie leczenie operacyjne chorób mózgu.
Neurochirurgia zajmuje się chorobami ośrodkowego i obwodowego układu nerwowego, które wymagają operacji @ romaset /AdobeStock
Jakie choroby leczy chirurgia mózgu?
Podobnie jak większość innych części ciała, mózg składa się z wielu różnych tkanek. Dlatego też możliwe schorzenia mózgu są różnorodne i mają różne przyczyny.
W przypadku nowotworów tkanki mózgowej, uszkodzeń nerwów, chorób mięśni lub metabolicznych, a także złamań kości lub schorzeń naczyniowych konieczna jest operacja mózgu.
Częstymi schorzeniami, które prowadzą do operacji mózgu, są:
- guzy mózgu
- Przerzuty do tkanki mózgowej
- Tętniaki (rozszerzenie naczyń mózgowych)
- Urazy mózgu lub uszkodzenia nerwów spowodowane wypadkiem lub urazem
- Krwotoki mózgowe
- Zaburzenia cyrkulacji płynu mózgowo-rdzeniowego (liquoru)
- Problemy z przysadką mózgową (choroba przysadki mózgowej)
- Padaczka
- Wrodzone wady rozwojowe
Metody leczenia w chirurgii mózgu
Aby przeprowadzić operację mózgu, neurochirurg otwiera czaszkę pacjenta (kraniotomia). Otwór nie zawsze musi być duży.
Czasami wystarczy niewielki otwór w okolicy zatok, przez który lekarz wprowadza narzędzia (endoskop). Możliwa jest również operacja na otwartym mózgu.
Jest to konieczne na przykład w celu całkowitego usunięcia rozległego guza. W przypadku obrzęku mózgu po urazie lekarz usuwa również część sklepienia czaszki (kraniektomia). W ten sposób może zminimalizować ciśnienie w przypadku stanu zapalnego.
Metoda leczenia w chirurgii mózgu zależy od rodzaju choroby. Niezależnie od tego, czy chodzi o guz, zaburzenia odpływu płynu mózgowo-rdzeniowego czy padaczkę – dla każdej choroby istnieją specyficzne procedury.
W chirurgii padaczki i leczeniu nowotworów neurochirurg musi usunąć fragmenty tkanki mózgowej.
W przypadku zaburzeń odpływu płynu mózgowego wystarczy nakłucie komory mózgowej. Dzięki temu płyn może swobodnie odpływać.
Tętniaki można zamknąć, wprowadzając do danego naczynia małą spiralę (coil).
Metody leczenia w chirurgii mózgu są różnorodne.
Inne specyficzne metody to:
- zakładanie zastawek (na przykład zastawka mózgowa w przypadku wodogłowia)
- Odkrycie lub przecięcie nerwów
- przecięcie obszarów mózgu lub połączeń mózgowych (na przykład w przypadku ciężkich chorób psychicznych)
- Stymulacja mózgu impulsami elektrycznymi
- Wszczepianie cewników
W neurochirurgii stosuje się najnowocześniejsze techniki medyczne. Każdy zabieg operacyjny wiąże się z urazem tkankowym.
Jednak zabiegi mikrochirurgiczne i intensywne monitorowanie gwarantują, że najmniejsze naczynia i wrażliwe struktury mózgowe pozostają nienaruszone.
Większość zabiegów odbywa się przy wsparciu komputerowym. Neurochirurg operuje, korzystając z precyzyjnego obrazu 3D. Obecnie w przypadku niektórych zabiegów możliwe jest nawet komputerowe sterowanie instrumentami.
Głęboka stymulacja mózgu to forma leczenia np. choroby Parkinsona, w której lekarze chirurgicznie umieszczają cienkie elektrody w mózgu pacjenta @ Silver Place /AdobeStock
Jak lekarz stawia diagnozę? – Badania i przebieg
Aby zdiagnozować chorobę wymagającą leczenia neurochirurgicznego, lekarz stosuje różne metody.
Obejmują one:
- Wywiad
- Szczegółową rozmowę z pacjentem oraz
- Badanie fizykalne
Po ocenie ogólnego stanu zdrowia i funkcji organizmu lekarz rozszerza badanie o testy neurologiczne. Pozwalają one wykryć uszkodzenia lub zaburzenia funkcji nerwów.
Aby poddać się operacji mózgu, pacjent musi nadawać się do znieczulenia. Większość zabiegów neurochirurgicznych wymaga znieczulenia ogólnego.
Aby znieczulenie było dostosowane do pacjenta, lekarz kontroluje ciśnienie krwi i wyniki badań krwi. Pomiar parametrów narządów, takich jak wskaźniki czynności nerek i wątroby, pomaga anestezjologowi w zaplanowaniu infuzji stabilizującej krążenie.
Przed operacją neurochirurg musi dokładnie wiedzieć, jak daleko zaszła choroba. Na przykład w przypadku nowotworu złośliwego kluczowe znaczenie ma to, które części mózgu są zajęte.
Aby określić stopień zaawansowania choroby i zaplanować operację, lekarz stosuje techniki obrazowania.
Najczęściej są to:
- tomografię komputerową (CT) lub
- rezonans magnetyczny (MR)
Obraz mózgu jest widoczny na wszystkich płaszczyznach. Widoczne są nawet najmniejsze zmiany, które można dokładnie zmierzyć.
Inne metody diagnostyczne stosowane w przypadku chorób mózgu to:
- EEG (elektroencefalogram)
- Punkcja komór mózgowych i badanie płynu mózgowo-rdzeniowego
- Angiografia (obrazowanie naczyń)
- Metody oparte na ultrasonografii
- Tomografia emisyjna pozytonowa (PET)
Rodzaj choroby i zakres zmian wskazują neurochirurgowi, jak duże musi być pole operacyjne. To decyduje o tym, która metoda (chirurgia minimalnie inwazyjna czy otwarta) zostanie zastosowana.
Dla pacjentów każdy zabieg na mózgu wiąże się z pewnym okresem rehabilitacji. Po operacji pacjenci muszą liczyć się z pobytem w szpitalu trwającym co najmniej dziesięć do dwudziestu dni. W przypadku zastosowania zabiegu minimalnie inwazyjnego czas powrotu do zdrowia jest zazwyczaj krótszy.
Tomografia komputerowa (CT) to badanie rentgenowskie, które dostarcza szczegółowych przekrojów mózgu @ Yakobchuk Olena /AdobeStock
Gdzie można znaleźć specjalistów w dziedzinie chirurgii mózgu?
Neurochirurgia, jako dziedzina neurochirurgii, zajmuje się leczeniem operacyjnym różnych schorzeń. Specjalistów w dziedzinie neurochirurgii można znaleźć w wyspecjalizowanych klinikach. Często lekarze koncentrują się na konkretnym obszarze w ramach chirurgii głowy i mózgu.
Można na przykład szukać lekarzy zajmujących się technikami minimalnie inwazyjnymi. Inni specjalizują się na przykład w neurotraumatologii lub chirurgii dziecięcej.
Specjaliści od mózgu otrzymują pełne uprawnienia do wykonywania zawodu lekarza wraz z uzyskaniem licencji. Rozpoczęcie pracy jako lekarz asystent umożliwia dalsze kształcenie w celu uzyskania tytułu specjalisty neurologii. Tytuł „specjalisty neurologii” mogą nosić wyłącznie lekarze, którzy ukończyli wieloletnie szkolenie specjalizacyjne.
Kształcenie specjalizacyjne trwa od pięciu do sześciu lat. W trakcie kształcenia lekarz musi przez co najmniej 24 miesiące pracować w szpitalnej opiece neurologicznej.
Ponadto musi pracować przez dwanaście miesięcy w następujących placówkach:
- psychiatrii dziecięcej i młodzieżowej oraz psychoterapii
- psychiatrii i psychoterapii oraz/lub
- Medycyna psychosomatyczna i psychoterapia
W trakcie szkolenia specjalizacyjnego musi on również przez sześć miesięcy pracować w intensywnej opiece medycznej nad pacjentami neurologicznymi.