W przypadku przepukliny dysku dolegliwości często leczy się początkowo metodami zachowawczymi. Jeśli jednak terapia nie przynosi oczekiwanych rezultatów i pojawiają się silne bóle, a nawet zaburzenia neurologiczne, konieczna może być operacja kręgosłupa. W przypadku tego zabiegu na kręgosłupie dostępne są obecnie różne techniki operacyjne – od mikrochirurgicznej po endoskopową. Celem jest złagodzenie bólu, zachowanie ruchomości i znaczna poprawa jakości życia.
Autor artykułu specjalistycznego
Leading Medicine Guide Redaktion
Przegląd artykułów
Operacja krążków międzykręgowych - Więcej informacji
W Niemczech co roku wykonuje się około 150 000 operacji przepuklin dyskowych. Tym samym operacja przepukliny dyskowej należy do najczęstszych zabiegów na kręgosłupie.
Przepuklina dysku rozwija się zazwyczaj stopniowo, a kluczową rolę odgrywają tu czynniki związane ze stylem życia, takie jak brak ruchu, nadwaga lub osłabienie mięśni pleców. Szczególnie narażone są osoby wykonujące pracę siedzącą. Konsekwencje sięgają od bólu pleców po zaburzenia neurologiczne.
Rzadziej dochodzi do ostrego przepukliny, na przykład podczas podnoszenia ciężarów. W takich przypadkach dotknięty dysk powoduje natychmiastowy silny ból, który często wymaga szybkiego leczenia operacyjnego.
Ponieważ wiele przypadków przepuklin dyskowych wynika z długotrwałego przeciążenia, pacjenci mogą celowo przygotować się do ewentualnej operacji kręgosłupa. Wczesna konsultacja i wybór specjalisty chirurga pomagają złagodzić dolegliwości i zachować ruchomość kręgosłupa w dłuższej perspektywie.
W przypadku przepukliny dysku osoby dotknięte tą dolegliwością cierpią na silny ból pleców, który czasami promieniuje do rąk i nóg @ Microgen /AdobeStock
Terapie zachowawcze przed operacją
Zanim rozważy się operację krążka międzykręgowego, zazwyczaj najpierw stosuje się leczenie zachowawcze. Wielu pacjentów cierpi już od dłuższego czasu na dolegliwości, silne bóle pleców lub nawracające zaburzenia funkcji, zanim podejmowana jest decyzja o zabiegu operacyjnym.
Do terapii zachowawczych zaliczają się między innymi:
- fizjoterapia wzmacniająca mięśnie pleców
- Masaże rozluźniające napięte mięśnie
- Leczenie bólu za pomocą leków lub ukierunkowanych zastrzyków w dotknięty korzeń nerwowy
Środki te często mogą tymczasowo złagodzić ból, ale nie zawsze prowadzą do trwałej poprawy. Dlatego właśnie po długotrwałym leczeniu zachowawczym bez wystarczających rezultatów często jedynym kolejnym krokiem jest leczenie operacyjne. Jeśli leczenie zachowawcze nie przynosi rezultatów, często konieczne jest leczenie operacyjne. Polega ono na usunięciu wysuniętej części krążka międzykręgowego w celu odciążenia uciskanej korzeni nerwowych i trwałego wyeliminowania dolegliwości.
Źródło: Ortenau Klinikum – Ortenau Klinikum, CC BY 3.0, link
Badania przedoperacyjne przed operacją przepukliny dysku
Przed operacją krążka międzykręgowego konieczne są kompleksowe badania wstępne w celu jednoznacznego potwierdzenia przepukliny krążka międzykręgowego i zaplanowania odpowiedniej techniki operacyjnej.
Na początku odbywa się szczegółowa rozmowa dotycząca wywiadu medycznego, a następnie dokładne badanie fizykalne. Lekarz sprawdza między innymi, czy występują już zaburzenia neurologiczne, takie jak zaburzenia czucia lub objawy porażenia, oraz który krążek międzykręgowy jest dotknięty chorobą.
Następnie stosuje się badania obrazowe, które pozwalają określić położenie i zakres przepukliny w kręgosłupie. Typowe metody badawcze to:
Wyniki tych badań pozwalają specjalistom ortopedii lub neurochirurgii dokładnie ocenić sytuację. W ten sposób można zlokalizować dotknięty dysk międzykręgowy i indywidualnie ustalić dalsze leczenie – zachowawcze lub operacyjne.
Operacja krążka międzykręgowego na różnych poziomach
Zasadniczo problem może dotyczyć wszystkich krążków międzykręgowych kręgosłupa. Lekarze rozróżniają przede wszystkim przepukliny krążków szyjnych w odcinku szyjnym kręgosłupa oraz przepukliny lędźwiowe w odcinku lędźwiowym kręgosłupa. Wypadnięcie krążka międzykręgowego w odcinku lędźwiowym występuje szczególnie często i jest jedną z typowych przyczyn silnego bólu w dolnej części pleców.
Znacznie rzadziej dochodzi do przepuklin w odcinku piersiowym kręgosłupa, ponieważ jest on mechanicznie silniej stabilizowany przez żebra. W praktyce dotyczy to więc przede wszystkim odcinka lędźwiowego (LWS) i szyjnego kręgosłupa.
Wysokość przepukliny dysku ma duży wpływ na wybór techniki operacyjnej. W zależności od dotkniętego obszaru operacja dysku musi być indywidualnie dostosowana, aby jak najdelikatniej odciążyć dotknięte korzenie nerwowe i zachować ruchomość kręgosłupa.
U około 9 na 10 osób przepuklina dysku występuje w okolicy kręgosłupa lędźwiowego @ FGWDesign /AdobeStock
Różne metody dla różnych przypadków
Jeśli podjęto decyzję o operacyjnym leczeniu przepukliny dysku, zespół medyczny decyduje o odpowiedniej technice operacyjnej. Ważną rolę odgrywają tu zarówno lokalizacja przepukliny, jak i indywidualne dolegliwości pacjentów.
W przeszłości przepuklinę dysku często usuwano poprzez dostęp od przodu ciała, na przykład poprzez nacięcie szyi w przypadku przepukliny dysku szyjnego. Ta operacja otwarta wiąże się jednak z ryzykiem uszkodzenia ważnych struktur więzadłowych kręgosłupa i pozostawia widoczne blizny.
Obecnie dostępne są znacznie bardziej zaawansowane techniki operacyjne. W zależności od wyników badań można rozważyć zabiegi mikrochirurgiczne i endoskopowe, metody minimalnie inwazyjne lub – w szczególnych przypadkach – klasyczną operację. Wysoce wyspecjalizowani chirurdzy mogą w ten sposób przeprowadzić operację krążka międzykręgowego w sposób szczególnie delikatny.
W niektórych sytuacjach zabieg można wykonać nawet w znieczuleniu miejscowym, dzięki czemu nie jest konieczne stosowanie znieczulenia ogólnego. Zmniejsza to obciążenie dla pacjentów i w niektórych przypadkach umożliwia szybszy powrót do zdrowia.
Minimalnie inwazyjne operacje krążków międzykręgowych są zazwyczaj korzystniejsze
W ostatnich latach minimalnie inwazyjna operacja krążka międzykręgowego stała się standardową procedurą. W zależności od lokalizacji przepukliny krążka międzykręgowego – czy to w odcinku szyjnym, czy lędźwiowym kręgosłupa – stosuje się różne techniki operacyjne.
Do najczęstszych procedur należą mikrochirurgiczna i endoskopowa operacja krążka międzykręgowego. W przypadku operacji endoskopowej stosuje się specjalny endoskop, który w połączeniu z mikroskopem operacyjnym lub mikroskopem zapewnia szczególnie precyzyjny widok na dotknięte tkanki. Za pomocą mikroskopu operacyjnego lub endoskopu chirurg może dotrzeć do dotkniętego miejsca poprzez niewielkie nacięcie skóry i usunąć wypadniętą część krążka międzykręgowego. Możliwe są również metody wspomagane laserem, w których zbędna tkanka krążka międzykręgowego jest celowo niszczona w celu odciążenia korzeni nerwowych.
Zalety tych technik minimalnie inwazyjnych są oczywiste: mniejsze nacięcia, mniejsze uszkodzenie tkanek, szybsze gojenie i znacznie mniejsze blizny. Ponadto wiele zabiegów można wykonać bez znieczulenia ogólnego, co zmniejsza obciążenie dla pacjentów.
Ponieważ są to zabiegi złożone, zabiegi minimalnie inwazyjne i endoskopowe powinny być wykonywane wyłącznie przez doświadczonych chirurgów. Specjalistyczny, interdyscyplinarny zespół oraz nowoczesna sala operacyjna mają kluczowe znaczenie dla uniknięcia powikłań i zapewnienia wysokiego wskaźnika powodzenia.
Po operacji krążka międzykręgowego: unikać przeciążenia
Opieka pooperacyjna odgrywa kluczową rolę w procesie gojenia po operacji krążka międzykręgowego. W pierwszych tygodniach po operacji pacjenci powinni bezwzględnie unikać przeciążenia i jednostronnego obciążania kręgosłupa. Ważne jest również zachowanie oszczędzające kręgosłup w życiu codziennym oraz podczas stosunku płciowego po operacji krążka międzykręgowego.
Szczególnie podczas podnoszenia ciężkich przedmiotów należy unikać pochylania się do przodu i zamiast tego wykorzystywać siłę nóg. Już kilka nieprawidłowych ruchów może ponownie silnie obciążyć kręgosłup i opóźnić proces gojenia.
Również w codziennym życiu należy dbać o urozmaicenie: regularnie zmieniaj pozycję siedzącą, częściej wstawaj lub od czasu do czasu podnieś nogi. Krążek międzykręgowy „żyje” bowiem dzięki ruchowi. Należy natomiast unikać jednostronnych obciążeń, takich jak długie siedzenie podczas podróży lub monotonne oglądanie telewizji.
W pierwszych 4 do 6 tygodniach po operacji szczególnie ważne jest oszczędzanie kręgosłupa. Następnie zazwyczaj rozpoczyna się faza rehabilitacji, podczas której ukierunkowane ćwiczenia wzmacniają mięśnie, poprawiają ruchomość i długotrwale łagodzą dolegliwości.
Ponadto należy ograniczyć czynniki ryzyka, takie jak nadwaga, ponieważ masa ciała wywiera stały nacisk na kręgosłup. Zrównoważona terapia ruchowa nie tylko wspomaga powrót do zdrowia, ale także zapobiega przewlekłym bólom.
Jeśli pomimo wszystkich środków pojawią się ponownie dolegliwości, konieczne może być zastosowanie dodatkowych metod, takich jak terapia przeciwbólowa lub zabiegi fizjoterapeutyczne, aby uniknąć powikłań. Wielu pacjentów po skutecznej opiece pooperacyjnej może wkrótce powrócić do życia bez dolegliwości i zazwyczaj zostaje wypisanych ze szpitala do domu już kilka dni po zabiegu.
Wykorzystanie snu po operacji krążka międzykręgowego
Sen jest również ważnym elementem opieki pooperacyjnej po operacji krążka międzykręgowego. Należy uważać, aby nie leżeć na zbyt miękkim materacu – zwłaszcza w okolicy pośladków powinien on być twardy, aby odciążyć kręgosłup. W miarę możliwości należy unikać pozycji na brzuchu, ponieważ wywiera ona dodatkowy nacisk na krążek międzykręgowy. Najbardziej delikatne są pozycje na plecach lub na boku, które zarówno łagodzą dolegliwości, jak i sprzyjają rozluźnieniu mięśni. W ten sposób wspomagają Państwo proces gojenia i przyczyniają się do zachowania ruchomości.
Wiele zabiegów wykonywanych jest obecnie w trybie ambulatoryjnym, dzięki czemu pacjenci mogą wrócić do domu po krótkiej obserwacji. Nowoczesne, delikatne metody pozwalają szybko i wyraźnie złagodzić ból oraz przywrócić ruchomość kręgosłupa.
Sport po operacji krążka międzykręgowego
Ruch jest istotnym elementem opieki pooperacyjnej i rehabilitacji po operacji krążka międzykręgowego. Pacjenci powinni jednak zachować ostrożność w pierwszych tygodniach po operacji: zarówno całkowity odpoczynek, jak i zbyt intensywne obciążenie mogą opóźnić proces gojenia. Celem jest złagodzenie dolegliwości i stopniowe odzyskanie ruchomości kręgosłupa.
Szczególnie odpowiednie są sporty nieobciążające stawów, takie jak pływanie lub lekka jazda na rowerze. Należy przy tym uważać, aby nie pozostawać zbyt długo w chłodnej wodzie, ponieważ może to prowadzić do napięć. Wiele krytych basenów oferuje specjalne dni z ciepłą wodą, które dodatkowo odciążają plecy i zapewniają kojące ciepło.
Należy natomiast unikać sportów wymagających silnych ruchów obrotowych lub obciążających kręgosłup. W ciągu pierwszych 6 miesięcy po zabiegu należy zrezygnować z takich aktywności jak tenis, squash, boks, narciarstwo alpejskie czy skoki, aby zapobiec powikłaniom.
Po około 4–6 tygodniach można rozpocząć indywidualny plan treningowy pod okiem doświadczonego fizjoterapeuty. W ten sposób mięśnie pleców są celowo wzmacniane, a kręgosłup w delikatny sposób odzyskuje wytrzymałość. Ważne jest, aby nowe dyscypliny sportowe zawsze uzgadniać z lekarzem prowadzącym.
Seks po operacji krążka międzykręgowego
Powrót do życia seksualnego jest również częścią opieki pooperacyjnej po operacji krążka międzykręgowego. Wielu pacjentów zastanawia się, od kiedy można ponownie uprawiać seks i jakie pozycje są łagodne dla kręgosłupa.
Zasadniczo obowiązuje zasada: w ciągu pierwszych trzech tygodni po operacji należy unikać aktywności seksualnej. Od 4. tygodnia można wykonywać ostrożne ruchy, natomiast aktywne pozycje są zazwyczaj zalecane dopiero po 6 tygodniach od operacji. Kluczowe znaczenie ma unikanie obciążeń, które wywierają nacisk na operowany krążek międzykręgowy.
Najważniejsze są delikatne, powolne ruchy i współżycie bez obciążania pleców. W ten sposób można złagodzić dolegliwości bez narażania procesu gojenia. Luźne ruchy miednicy mogą nawet poprawić ruchomość i działać jak lekka gimnastyka.
Ważna jest również otwarta komunikacja z partnerką lub partnerem. Porozmawiajcie o ewentualnych bólach pleców i wspólnie znajdźcie delikatne sposoby na przywrócenie bliskości. W ten sposób intymność staje się częścią procesu gojenia po operacji krążka międzykręgowego.
Więcej informacji na temat powikłań i możliwości leczenia
Jak w przypadku każdego zabiegu operacyjnego, również po operacji krążka międzykręgowego mogą wystąpić powikłania. Należą do nich krwawienia pooperacyjne, infekcje, zaburzenia gojenia się ran lub, w rzadkich przypadkach, zaburzenia neurologiczne. Jednak dzięki nowoczesnym technikom operacyjnym i doświadczeniu wyspecjalizowanych lekarzy ortopedów i chirurgów ryzyko to występuje stosunkowo rzadko.
W niektórych sytuacjach zamiast usunięcia tkanki krążka międzykręgowego można wszczepić sztuczny krążek lub wykonać zespolenie dotkniętych kręgów. Obie procedury należą do uznanych technik operacyjnych w chirurgii kręgosłupa i są dobierane indywidualnie w zależności od wyników badań.
Po samym zabiegu często następuje faza rehabilitacji. Rehabilitacja po operacji krążka międzykręgowego ma kluczowe znaczenie dla wzmocnienia mięśni pleców, poprawy ruchomości i długotrwałego złagodzenia dolegliwości. Ustrukturyzowana opieka pooperacyjna oraz ścisła współpraca w ramach interdyscyplinarnego zespołu znacznie zwiększają wskaźnik powodzenia leczenia.
W Niemczech wszystkie zabiegi są dokumentowane zgodnie z jednolitymi kodami OPS. Zapewnia to przejrzystość, ułatwia wymianę informacji między klinikami i gwarantuje, że pacjenci otrzymują leczenie operacyjne zgodne z wytycznymi.
Wytyczne i specjalizacje
To, czy przepuklina dysku będzie leczona zachowawczo, czy operacyjnie, zależy zawsze od indywidualnego przebiegu choroby. Badania pokazują, że część osób dotkniętych tą dolegliwością nadal odczuwa dolegliwości nawet po długotrwałym leczeniu zachowawczym, co powoduje konieczność operacji. Podczas zabiegu chirurdzy usuwają uwięzioną tkankę lub stabilizują kręgi. W niektórych przypadkach otwiera się nawet zewnętrzny pierścień krążka międzykręgowego, aby zmniejszyć nacisk na korzenie nerwowe.
Jeśli przepuklina dysku wymaga operacji, pacjenci odnoszą szczególne korzyści z leczenia w klinikach specjalizujących się w leczeniu przepuklin dysków. Najwyższą jakość gwarantuje interdyscyplinarny zespół specjalizujący się w kręgosłupie. Wskazówek w tym zakresie dostarczają zalecenia Niemieckiego Towarzystwa Ortopedycznego i Chirurgii Urazowej.
Współczesna chirurgia kręgosłupa coraz częściej opiera się na technikach endoskopowych, które chronią otaczające tkanki i umożliwiają szybsze wyleczenie. Dzięki temu ból można szybko i znacznie zmniejszyć, a ruchomość przywrócić.
