Radiochemioterapia to nieoperacyjna metoda leczenia niektórych rodzajów nowotworów. Łączy w sobie radioterapię i chemioterapię.
Zasada działania radioterapii polega na skierowaniu promieniowania o wysokiej energii bezpośrednio na guz. Komórki nowotworowe są bardziej wrażliwe na takie promieniowanie niż komórki zdrowe. Promieniowanie uszkadza tkankę nowotworową, która następnie obumiera. Dzięki temu guz może się zmniejszyć.
W chemioterapii stosuje się leki (tzw. cytostatyki). Powstrzymują one szybko dzielące się komórki nowotworowe w całym organizmie przed dalszym podziałem. W ten sposób komórki nowotworowe obumierają.

Radiochemioterapia łączy chemioterapię, jak widać tutaj, z radioterapią © Monkey Business | AdobeStock
Niektóre nowotwory nadają się do łącznego zastosowania obu metod. Okazało się, że w przypadku tych nowotworów radiochemioterapia jest skuteczniejsza niż oddzielne stosowanie tych dwóch metod leczenia.
Często w walce z nowotworem stosuje się zarówno radioterapię, jak i chemioterapię. Jednak nie jednocześnie, lecz w odstępach czasowych, jeden po drugim, czyli sekwencyjnie.
W przypadku radiochemioterapii równoczesnej pacjent jest leczony jednocześnie za pomocą skoordynowanej radioterapii i chemioterapii. Często w tym celu zgłasza się do kliniki zajmującej się radiochemioterapią.
Komórki nowotworowe, które mogą być niewrażliwe na chemioterapię, mogą zostać zabite przez napromieniowanie – i odwrotnie. Istnieją również leki chemioterapeutyczne, które zwiększają wrażliwość komórek nowotworowych na promieniowanie.
Dzięki tym wszystkim efektom szanse wyleczenia niektórych nowotworów znacznie wzrastają. Jednocześnie zmniejsza się ryzyko powstania przerzutów w innych narządach oraz nawrotów. Nawrót to ponowne pojawienie się nowotworu, który był już wcześniej leczony.
Radiochemioterapia jest odpowiednia w przypadku nowotworów wrażliwych na promieniowanie i leki cytostatyczne. Należą do nich na przykład
Radiochemioterapia może zwiększyć szanse na wyleczenie lub przynajmniej przedłużyć życie.
Kolejną zaletą radiochemioterapii równoczesnej jest to, że leczenie kończy się po sześciu do ośmiu tygodniach. W przypadku radiochemioterapii sekwencyjnej leczenie może trwać nawet pół roku.
Pacjent jest więc mniej obciążony czasowo i fizycznie.
Specjalistami w zakresie radiochemioterapii są zazwyczaj lekarze specjaliści w dziedzinie radioonkologii. Współpracują oni interdyscyplinarnie z ekspertami z innych dziedzin (np. onkologii) w wyspecjalizowanych klinikach radiochemioterapii (klinikach radioterapii).
Zamiast w klinice radioterapii leczenie może być również prowadzone pod kierownictwem specjalisty radiochemioterapii/radioonkologii w klinice chemioterapii.
Radiochemioterapia równoczesna przebiega według określonego harmonogramu. Może się on różnić w zależności od nowotworu i stopnia zaawansowania choroby. Jednym z możliwych planów leczenia jest na przykład naświetlanie przez pięć dni w tygodniu przez sześć tygodni. W pierwszym i piątym tygodniu pacjent może dodatkowo otrzymać chemioterapię we wszystkich pięciu dniach naświetlania.
Często radiochemioterapia służy jako leczenie przed- lub pooperacyjne. Ma ona wówczas na celu albo
- zmniejszyć guz przed operacją (radiochemioterapia neoadjuwantowa), albo
- po operacyjnym usunięciu zabić pozostałe komórki nowotworowe i zmniejszyć prawdopodobieństwo nawrotu (radiochemioterapia adjuwantowa).
Rzadziej radiochemioterapia jest stosowana samodzielnie, tj. bez operacji przed lub po niej. Mówi się wówczas o radiochemioterapii ostatecznej.
Możliwe skutki uboczne są takie same, jak w przypadku samej chemioterapii i radioterapii. Różnią się one indywidualnie i zależą od
- dawki promieniowania,
- głębokości wnikania,
- liczby naświetleń i napromieniowanej tkanki, a także
- rodzaju i czasu stosowania leku chemioterapeutycznego.
Chemioterapia może powodować m.in.
. W radioterapii stosunkowo często dochodzi do powstawania blizn (zwłóknienia popromiennego).