Sistol – Kalp faaliyetinin döngüsü (sistol ve diyastol)

Tıp, iyi işleyen bir kalpte iki kalp sesini ayırt eder:

1. Kalp atışı evresi (sistol) sırasında kalp odacıklarının kasılmasıyla.
2. İkinci kalp sesi, kalp atış evresinin sonunda, kapakçıkların kapanmasıyla (diyastol) oluşur.

Kalp hastalıklı olduğunda, doktorlar kalp üfürümlerinden bahseder. Kalp üfürümleri, kalp kapakçıkları artık düzgün bir şekilde açılıp kapanmadığında ortaya çıkar. Bunlar stetoskopla dinlendiğinde duyulur. Böylece doktorlar, stetoskopla dinleyerek kalp kapakçıklarının ve kalbin sağlıklı olup olmadığını ve en iyi şekilde çalışıp çalışmadığını tespit edebilirler.

Kalbin anatomisi © designua | AdobeStock

Kalp, aralıklı kas kasılmalarıyla kanı dolaşıma pompalayan bir basınç oluşturur. Kan damarlarının içindeki bu basınca kan basıncı denir. Tüm damarlara kan sağlanabilmesi için belirli bir basınç gereklidir.

Kan basıncını belirlemek için iki değer gereklidir:

• Diyastolik ve
• sistolik kan basıncı.

Sistolik basınç, ölçüm değerlerinin üstündeki değerdir. Bu değer, kasılma ve kan atma aşaması sırasında sol ventrikülde ulaşılan maksimum basıncı gösterir. Bu kasılma ve kan atma aşamasına sistol denir. Sağlıklı bir insanda sistolik basınç 110 ile 130 mmHg arasındadır.

Diyastolik kan basıncı ise alt ölçüm değeridir. Bu değer, kalp kasının gevşeme ve genişleme aşaması sırasında ulaşılan en düşük basınca karşılık gelir. En büyük basınç düşüşü olan diyastolik basınç ile en yüksek basınç oluşumu olan sistolik basınç arasındaki süreye tıpta diyastol denir. Kalp odacıkları diyastol sırasında yeni kanla dolar. Sağlıklı bir insanda diyastolik basınç 80 ile 89 mmHg arasındadır.

Temel olarak, kan basıncı kişiden kişiye farklılık gösterir. Ayrıca duruma ve anatomiye, örneğin

• damarların esnekliği,
• kalbin pompalama ve basınç performansı, yani kalp faaliyetinin gücü gibi faktörlere bağlıdır. Efor altında organlar, dinlenme durumuna göre daha fazla kana ihtiyaç duyar. Bu nedenle, kan basıncının ve kalp atış hızının artması gerekir.
• damar genişliği ve buna bağlı direnç. Akış direnci ne kadar büyükse, basınç da o kadar yüksek olmalıdır.
• vücut pozisyonuna ve
• belirli sinir ve hormonların sinyallerine de bağlıdır.

Dinlenme durumunda 120/80 mmHg'ye kadar olan kan basıncı değeri optimal kabul edilir. 129/84 mmHg'yi aşmayan değerler normal olarak kabul edilir. 139/89 mmHg'ye kadar olan kan basıncı, yüksek normal değer olarak kabul edilir.

• Hafif yüksek tansiyon: 140 ile 159 arasında ve 90 ile 99 mmHg arasındaki değerler
• Orta derecede yüksek tansiyon: 160 ile 179 arasında ve 100 ile 109 mmHg arasındaki değerler
• Şiddetli yüksek tansiyon: 180/110 mmHg'nin üzerindeki değerler

Dijital veya analog tansiyon ölçüm cihazları ile tansiyon ölçülebilir © Photo Sesaon | AdobeStock

Kan basıncı normal değerlerden az ya da çok belirgin bir şekilde saparsa, kalp muayenesi yapılması gerekir. Bu muayene, diğer yöntemlerin yanı sıra bir elektrokardiyogram (EKG) ile gerçekleştirilir.

Ayrıca, doktor hastaya sürekli kan basıncı manşeti takabilir (uzun süreli EKG). Bu manşet, 24 saatlik bir süre boyunca hastanın kan basıncını ölçer. Bu sayede, kan basıncının sürekli olarak yüksek veya düşük olup olmadığı ya da bunun tek seferlik bir durum olup olmadığı anlaşılabilir.

Sistol ve diyastol, birlikte kalp faaliyetinin temel sürecini oluşturur ve sürekli bir kan akışını sağlar. Kasılma aşaması, yani sistol sırasında kan vücut dolaşımına pompalanırken, gevşeme aşamasında kalp yeniden kan alabilir. Kalp kasının kasılma aşaması, gerilme ve atım aşamalarına ayrılır; bu aşamalarda yelken kapakçıkları kapalı, kese kapakçıkları ise açıktır.

Bu aşamada kan, özellikle pulmoner arter ve aort yoluyla vücut dolaşımına ve akciğerlere pompalanır. Kalp atış hızı, bir kalp atışının süresini belirler ve kalp kasının maruz kaldığı toplam yükü etkiler. Kalp atışı evresinin sonunda, kapakçıklar kapandığında ikinci kalp sesi oluşur.

Dolum aşamasında mitral kapakçıklar tekrar açılır ve böylece biriken kan ventriküle akabilir. Bu sürecin sorunsuz bir şekilde gerçekleşmesi çok önemlidir; aksi takdirde kalp üfürümleri veya işlev bozuklukları ortaya çıkabilir. Kalp hastalandığında veya kalp kapakçıkları artık düzgün kapanmadığında kan akışı bozulabilir.

Sonuç olarak, sistol ve diyastol, vücuda kan temini için vazgeçilmez olan, mükemmel bir şekilde uyumlu bir sistemdir.

Sistol nedir?

Sistol, kalbin kasılma aşamasıdır. Bu aşamada kalp kası kasılır ve kan kalp odacıklarından dışarı pompalanır.

Diyastol sırasında ne olur?

Diyastol, kalp odacıklarının kanla dolduğu gevşeme aşamasıdır. Bu sırada, kanatçık kapakçıkları açılır ve kan, kalp kulakçığından kalp odacığına akar.

Sistol ve diyastol birbiriyle nasıl ilişkilidir?

Sistol ve diyastol birlikte kalp döngüsünü oluşturur. Sistol sırasında kan dışarı atılırken, diyastol sırasında kalp yeniden dolar.

Kalp kapakçıkları hangi rolü oynar?

Sistol sırasında kapakçıklar açık, yelken kapakçıkları ise kapalıdır. Bu sayede kanın geri akması önlenir.

Kalp fonksiyon bozuklukları nasıl anlaşılır?

Bozukluklar, EKG ile veya stetoskopla dinleme yoluyla tespit edilebilir. Kalp üfürümleri, kalp kapakçıklarında sorunlara işaret edebilir.