Divertikül oluşumu – istenmeyen çıkıntılar: Prof. Ehehalt ile uzman röportajı

Prof. Dr. med. Robert Ehehalt, tanınmış bir gastroenterolog ve mide-bağırsak hastalıkları alanında uzman bir hekimdir. Heidelberg’deki gastroenteroloji muayenehanesinde, kanser taramasından karmaşık mide-bağırsak hastalıklarının tedavisine kadar geniş bir hizmet yelpazesi sunmaktadır. Heidelberg’deki gastroenteroloji muayenehanesi, Almanya’daki Serbest Çalışan Gastroenterologlar Meslek Birliği tarafından kronik inflamatuar bağırsak hastalıkları (CED) alanında uzmanlık muayenehanesi olarak sertifikalandırılmıştır.

Muayenehanedeki faaliyetlerinin yanı sıra Prof. Dr. Ehehalt, tıp eğitimine de aktif olarak katkıda bulunmaktadır. Heidelberg Üniversitesi’nde İç Hastalıkları dalında misafir profesör olarak görev yapan Prof. Dr. Ehehalt, bilgilerini tıp öğrencilerine aktarmaktadır. Ayrıca uluslararası bir ağa sahip olup, kendi uzmanlık alanındaki deneyimli meslektaşlarına konferanslar vermektedir.

Prof. Dr. Ehehalt’ın özel bir uzmanlık alanı, mide-bağırsak sisteminin incelenmesinde önemli bir yöntem olan endoskopidir. Bu non-invaziv teknik, tüm sindirim sistemini gerçek zamanlı olarak incelemesine ve dikkat çeken değişiklikleri erken aşamada tespit etmesine olanak tanır. Bu yöntemle polipleri de çıkarabiliyor ve bu sayede kötü huylu tümörlerin gelişmesini önleyebiliyor. Çalışmalarının bir diğer odak noktası ise tıbbi tedaviye ek destek sağlayan beslenme tıbbı ve danışmanlığıdır.

Leading Medicine Guide editörleri, Prof. Dr. Ehehalt ile divertikül oluşumu hakkında konuşma fırsatı buldu.

Divertiküller, sindirim sisteminin duvarında, özellikle kalın bağırsakta oluşabilen küçük, kese benzeri çıkıntılar veya şişliklerdir. Sık görülürler ve genellikle ileri yaşlarda ortaya çıkarlar. “Bağırsakta divertiküllerin artan oluşumu, diğer adıyla divertiküloz, çoğu durumda belirti göstermez ve genellikle kolonoskopi gibi muayeneler sırasında tesadüfen keşfedilir. Divertikülü olan çoğu kişi herhangi bir sorun ya da belirti yaşamaz. Ancak bazı vakalarda (yaklaşık %20) şikayetler ortaya çıkabilir,” diyor Prof. Dr. Ehehalt, görüşmemizin başında. 

Divertiküllerden biri iltihaplandığında veya enfekte olduğunda divertikülit denir. Bu durum karın ağrısı, ateş, mide bulantısı ve dışkılamada değişiklikler gibi semptomlara yol açabilir. Ağır vakalarda apse, bağırsak tıkanıklığı veya perforasyonlar ortaya çıkabilir ve bunlar acil tıbbi müdahale gerektirir. “Divertikül oluşumunun kesin nedeni tam olarak bilinmemektedir, ancak bağırsak içindeki basınç nedeniyle, doğuştan biraz daha ince olan bağırsak duvarındaki bölgelerin dışarı doğru itildiği düşünülmektedir. Temelde bu, bir tür kıvrılma gibidir. Divertiküllerin yol açtığı komplikasyonları önlemek veya azaltmak için genellikle lif açısından zengin bir beslenme ve yeterli sıvı alımı önerilir. Eskiden, örneğin domates çekirdekleri, fındık veya acı biberin komplikasyonlara yol açabileceği düşünülürdü. Ancak bu görüş artık geçerliliğini yitirmiştir. Bunun yerine, tam tahıl ürünleri, meyve ve sebzeler gibi gıdaları içeren sağlıklı ve dengeli bir beslenme önerilmektedir; bu beslenme şekline baklagiller ve kuruyemişler de dahil edilebilir. Prof. Dr. Ehehalt, “Çeşitlilik içeren bir mikrobiyom ve normal kıvamda, nispeten yumuşak dışkı önemlidir” diye açıklıyor. Bazı durumlarda doktor, semptomları hafifletmek veya iltihapları tedavi etmek için ilaç da yazabilir. Daha ciddi vakalarda ameliyat gerekebilir.

Lif içeriği düşük bir beslenme, kabızlığa ve bağırsakta basınç artışına yol açabileceğinden divertikül oluşumunu teşvik edebilir. “Sağlıklı ve lif açısından zengin, dengeli bir beslenme önerilir. Ancak somut bir iltihaplanma söz konusuysa, beslenme daha çok liften yoksun olmalıdır,” diyor Prof. Dr. Ehehalt.

---

Hareketsizlik ve aşırı kilo, divertikülit için risk faktörleridir. Hareketsiz bir yaşam tarzı, sindirim sorunlarına ve kabızlığa yol açabilir; bu da divertikülit riskini artırabilir. Düzenli fiziksel aktivite ve sağlıklı kilo kontrolü, bu risk faktörünü en aza indirmeye yardımcı olabilir. Ayrıca, bazı ailelerde diğerlerine göre daha sık ve erken divertikül oluşumu görüldüğünden, genetik faktörler de rol oynayabilir.

---

Akut divertikülit, genellikle diğer karın şikayetlerinden ayırt edilmesi zor olan çeşitli semptom ve bulgularla kendini gösterir. 

• Karın ağrısı: Ağrılar genellikle sol alt karın bölgesinde, yani divertiküllerin çoğunlukla bulunduğu yerde lokalize olur ve çok şiddetli olabilir. Aniden ortaya çıkabilir ve saatler veya günler boyunca devam edebilir.
• Ateş: Divertikülitte ateş (vücut ısısı > 38,5°C), ciddi bir iltihaplanmanın belirtisidir. 
• Dışkılamada değişiklikler: Divertikülitli hastalar, ishal veya kabızlık gibi dışkılama değişiklikleri fark edebilir.
• Mide bulantısı ve kusma: Akut divertiküliti olan bazı kişiler, özellikle iltihaplanma daha şiddetli olduğunda mide bulantısı ve kusma şikayetleri yaşayabilir.
• Karın hassasiyeti: Karın, özellikle sol alt karın bölgesinde, dokunulduğunda hassas veya ağrılı olabilir. 
• Şişkinlik: Şişkinlik ve genel bir rahatsızlık hissi de divertikülitin olası belirtileridir.

Divertikülit belirtilerinin, akut apandezit, gastrointestinal enfeksiyon veya irritabl bağırsak sendromu gibi diğer karın rahatsızlıklarının belirtilerine benzeyebileceğini unutmamak önemlidir. Prof. Dr. Ehehalt, “Şiddetli karın ağrısı, ateş veya diğer ciddi belirtiler durumunda, bu durum ciddi bir hastalığa işaret edebileceğinden derhal tıbbi yardım alınmalıdır” diye tavsiyede bulunuyor.

Divertikülit tanısı genellikle klinik muayene ile çeşitli tanı yöntemlerinin birleşimiyle konur. 

Doktor genellikle hastanın tıbbi geçmişi ve ortaya çıkan belirtiler hakkında kapsamlı bir öykü alarak işe başlar. Fizik muayene sırasında, özellikle sol alt karın bölgesinde ağrı veya hassasiyet olup olmadığını belirlemek için karnı elle muayene edebilir. Kan tahlili, C-reaktif protein (CRP) gibi iltihap belirteçlerinde artış ve beyaz kan hücrelerinde artış (lökositoz) gösterebilir; bu da iltihaplanmaya işaret eder.

Teşhisi doğrulamak ve divertikülitin ciddiyet derecesini değerlendirmek için görüntüleme yöntemleri kullanılabilir. 

• Bilgisayarlı tomografi (BT): Bir BT taraması, karın boşluğundaki iltihapları, apseleri, bağırsak delinmelerini ve diğer değişiklikleri ayrıntılı bir şekilde gösterebilir.
• Ultrason: Ultrason, karın boşluğunu incelemek için kullanılabilir ve özellikle hamile hastalar ile genç hastalar için bir seçenektir. Ultrason ile iltihaplı bağırsak kıvrımları çok iyi bir şekilde tespit edilebilir.
• Endoskopi: Bazı durumlarda, diğer hastalıkları dışlamak ve divertikül hastalığı tanısını doğrulamak amacıyla kolonoskopi veya esnek sigmoidoskopi gibi bir endoskopi yapılabilir. Ancak, aktif divertikülit döneminde endoskopi yapılmamalıdır, çünkü bu durumda bağırsakta ciddi yaralanma riski vardır.

“Daha ağır vakalarda, özellikle apse veya bağırsak perforasyonu gibi komplikasyonlar ortaya çıktığında, hastaneye yatış ve daha yoğun bir tedavi gerekebilir. ‘En kötü senaryo’, spontan perforasyon veya bağırsak yırtılması meydana geldiği durumdur. Bağırsak duvarı incedir ve en kötü durumda bağırsak duvarında bir delik oluşur. Ciddi vakalarda cerrahi müdahale gerekir,” diye açıklıyor Prof. Dr. Ehehalt.

Divertikülit tedavisinde antibiyotiklerin rolü tartışmasızdır. 

“Hafif vakalarda bile iltihabı erken aşamada kontrol altında tutmak için antibiyotik reçete edilebilir. Ancak bu her zaman gerekli değildir ve her vaka için dikkatlice değerlendirilmelidir. Daha ağır vakalarda, özellikle de komplikasyonlar ortaya çıktığında, hayati tehlike arz eden komplikasyonları önlemek için antibiyotikler vazgeçilmezdir. Kesin tedavi, hastanın bireysel durumuna ve tedaviyi yürüten hekimin kararına bağlıdır. Prof. Dr. Ehehalt, “Bazı vakalarda antibiyotik vermek yerine, diyet değişiklikleri, şişkinlik önleyici maddeler veya kompleks şeker molekülleriyle dışkı düzenlemesi ve gerekirse ağrı kesiciler veya spazmolitikler ile tedavi yeterli olabilir” diye değerlendiriyor.

---

Divertikül Önleme

Yağlı ve et ağırlıklı yemeklerin fazla tüketilmesi, divertikül hastalığı riskini artırabilir. Sebze, yağsız et ve sağlıklı yağlar içeren dengeli bir beslenme tavsiye edilir. 

Alkol ve kafeinli içeceklerin tüketimi, bağırsak hareketlerini etkileyebileceğinden makul sınırlarda tutulmalıdır.

Stres de sindirimi olumsuz etkileyebilir. Gevşeme egzersizleri, meditasyon veya yoga gibi stresle başa çıkma teknikleri faydalı olabilir. 

Sigara içmek, divertikülit riskini artırabilir. Bu nedenle sigara içenler, sigarayı bırakmayı da düşünmelidir. 

Aşırı kilo, divertikülit riskini artırabilir. Sağlıklı bir şekilde kilo vermek ve kiloyu korumak faydalı olabilir.

---

“Bazı durumlarda iltihap, bir divertikülün yakınında yayılır ve iltihaplı dokuda irin birikimi olan bir apse oluşumuna yol açar. Bu durumda tedavide antibiyotik tedavisinin yanı sıra cerrahi müdahale de gerekebilir. Divertiküller ayrıca fistül oluşumuna da neden olabilir; bunlar, bağırsak ile mesane veya deri gibi diğer organlar veya dokular arasında oluşan olağandışı bağlantılardır ve cerrahi düzeltme gerektirir,” diyor gastroenterolog Prof. Dr. Ehehalt. Ciddi vakalarda divertikülit, geçici bir bağırsak tıkanıklığına bile yol açabilir ve bu da kusma, karın ağrısı ve şişkinlik gibi şiddetli semptomlara neden olur. Bağırsak tıkanıklığı, acil tıbbi müdahale gerektiren bir tıbbi acil durumdur.

“Divertikülitte komplikasyonların önlenmesi, her şeyden önce zamanında teşhis ve uygun tedavi gerektirir. Divertikülit teşhisi konulur konulmaz, önerilen tedaviye de uyulmalıdır,” diyor Prof. Dr. Ehehalt ve sözlerini bu şekilde bitiriyor.

Prof. Dr. Ehehalt, “Divertikül” konusundaki değerli bilgileriniz için çok teşekkür ederiz!