El kemiklerinin kırılması: El cerrahisinde el kemiklerinin kırılmasının tanı ve tedavisi

İnsan eli, mekanik açıdan bir mucizedir. El kökü ile parmaklar arasında beş metakarpal kemik bulunur. Bu kemiklerin kırılmasına metakarpal kırığı veya metakarpal kemik kırığı denir. Bu kemiklerin her biri bir tabandan (el köküne yakın), bir gövdeden ve bir baş kısmından (parmaklara yakın) oluşur.

Kırığın en sık nedeni doğrudan şiddet etkisidir. Metakarpal kırığı genellikle elin üzerine düşme veya sert engellere yumruk atma sonucu oluşur. Özellikle 5. metakarpal kemik (küçük parmak) risk altındadır. Kemik başının yana doğru kaymasıyla ortaya çıkan tipik bir kırık, burada “boksör kırığı” olarak adlandırılır. Ancak diğer metakarp kemiklerinde görülen gövde kırıkları da nadir değildir. Etkileyen kuvvetin şiddetine bağlı olarak, kırıklar basit kırıklar veya karmaşık parçalı kırıklar şeklinde olabilir.

El kemikleri kırığı ağrılıdır ve neredeyse her zaman anında işlev kısıtlılığına yol açar. Bir travma sonrasında aşağıdaki belirtiler ortaya çıkarsa, el kemikleri kırığı şüphesi akla gelir:

• Şişlik: Doku (yumuşak dokular) şiddetli tepki verdiği için elin sırtında neredeyse her zaman belirgin bir şişlik görülür.

• Ağrı: Metakarpal kemiğe baskı uygulanması veya parmağın gerilmesi ağrıya neden olur.

• Yanlış pozisyon: Genellikle etkilenen parmak kısalmış veya dönmüş durumdadır. Yumruk yapıldığında parmaklar birbirinin üzerine çaprazlanır (parmak makası olarak adlandırılır), bu da orta el kemiği kırığına işaret edebilir.

• Hareketlilik: Elin hareketliliği ciddi şekilde kısıtlanır, yumruk kapatılamaz.

Kırığın ek yaralanmalarla komplike hale gelebileceği için, tendon, sinir veya damarlardaki eşlik eden yaralanmaların her zaman dışlanması gerekir. Kemik parçalarının deriyi deldiği veya deri-yumuşak doku tabakasındaki ek yaralanmaların açıkta olduğu açık kırıklar acil durumlardır.

El cerrahisinde, 1. metakarpal kemiğin (başparmak) tabanındaki kırıklara özel dikkat gösterilmesi gerekir.

• Bennett kırığı: Bu, 1. metakarpal kemiğin tabanında eklem tutulumunun eşlik ettiği bir çıkık kırığıdır. Uzun başparmak ayırıcı tendonun çekmesi sonucu bir deformite meydana gelir. Eklem yüzeyi etkilendiği için neredeyse her zaman cerrahi tedavi gereklidir.

• Rolando kırığı: Bennett kırığına benzer, ancak genellikle taban kısmında T veya Y şeklinde bir parçalı kırıktır. Burada da, artroz riski bulunduğundan, kesin bir rekonstrüksiyon yapılmazsa prognoz daha kötüdür.

Tanı, klinik muayene ve görüntüleme yöntemleriyle kesinleştirilir. Hekim, damar veya sinir hasarını dışlamak için kan akışını, motor fonksiyonları ve duyusallığı (DMS kontrolü) inceler.

Röntgen muayenesi altın standarttır. İki düzlemde çekilen bir röntgen filmi, kırığın yerini (taban, gövde, baş) ve kırık hatlarının seyrini gösterir. Röntgen görüntüsü, el kökündeki çıkıkları da dışlamaya yardımcı olur. El kökünde karmaşık kırıklar veya taban kırıkları durumunda bilgisayarlı tomografi (BT) gerekebilir.

Uzmanlar, metakarpal kemiklerdeki kırıkları genellikle “boksör kırıkları” olarak adlandırır, çünkü bu kırıklar sıklıkla sert bir nesneye alınan darbe sonucu oluşur @ bilderzwerg /AdobeStock

Her kırık ameliyat gerektirmez. Konservatif mi yoksa cerrahi tedavi mi uygulanacağı, kemik parçalarının yer değiştirme derecesine bağlıdır. Kırık stabilse ve rotasyonel deformasyon yoksa, konservatif tedavi yeterlidir.

Bu tedavide el, alçı atel veya alçı ile sabitlenir. Sabitleme, bağların kısalmasını önlemek için genellikle “Intrinsic-Plus” pozisyonunda yapılır. Konservatif tedavi çoğu durumda ayakta tedavi kapsamında gerçekleştirilebilir. Kayma (ikincil dislokasyon) olup olmadığını tespit etmek için düzenli röntgen kontrolleri önemlidir. Atel genellikle 3 ila 5 hafta boyunca kalır.

Metakarpal kırık instabilse, açık kırık ise veya eklem tutulumu varsa (Bennett kırığı gibi), ameliyat gereklidir. Metakarpal kemik kırığında da, yanlış yönlendirilmiş bir yumruk darbesinde sıklıkla şiddetli bir eğrilik (boksör kırığı) oluşur; bu durum, kavrama işlevini engelliyorsa cerrahi olarak düzeltilmelidir.

Cerrahi tedavi genellikle el cerrahisi bölümünde gerçekleştirilir. Ameliyatın ağrısız bir şekilde yapılabilmesi için hastaya genel anestezi veya pleksus anestezisi (kol sinir demetinin uyuşturulması) uygulanır.

Yaygın olarak kullanılan yöntemler şunlardır:

• Kirschner teli osteosentezi: Kırık parçasını sabitlemek için kemiğe bir tel yerleştirilir. Bu işlem genellikle röntgen kontrolü altında minimal invaziv (perkütan) olarak yapılır.

• Plak osteosentezi: Şaft kırıklarında, kemiğin üzerine mini titanyum plaklar vidalanır. Bu, hareket stabilitesi sağlayan bir tedavi sağlar, böylece elin uzun süre sabit tutulması gerekmez.

• Vidalar: Uzun spiral kırıklar genellikle sadece vidalarla sabitlenebilir.

Metakarpal kırığı ameliyat edilirse, genellikle ameliyattan sonraki gün dikkatli hareket egzersizlerine başlanabilir. Bu, elin dinlendirilmesine rağmen hareket ettirilmesi açısından konservatif tedaviye kıyasla büyük bir avantajdır.

İlgili yaralanmalar hakkında daha fazla bilgi için parmak kırığı ve el bileği kırığı hakkındaki makalelerimizi de okuyabilirsiniz.

Kayma olmayan kırıklarda, eli bir atelle sabitlemek yeterlidir @ Katja /AdobeStock

Metakarpal kırıkların prognozu genellikle iyidir. Kemik iyileşmesi yaklaşık 6 hafta sürer. Ancak şişlik ve hareket kısıtlılığı daha uzun sürebilir. Parmakların ve avuç içinin hareket kabiliyetini geri kazanmak için düzenli fizyoterapi hayati önem taşır.

Komplikasyonlar nadirdir, ancak ortaya çıkabilir. Bunlar arasında yanlış pozisyonda iyileşme (malunion), psödoartroz (yanlış eklem oluşumu) veya kompleks bölgesel ağrı sendromu (CRPS) sayılabilir. Orta el kemiği kırığı, gerekli olmasına rağmen ameliyat edilmezse, kavrama konusunda kalıcı sorunlara yol açabilir.

Metakarpal kırığının iyileşmesi ne kadar sürer?

Bir metakarpal kırığın kemiğin stabil bir şekilde iyileşmesi genellikle 4 ila 6 hafta sürer. Tam yük taşıma kapasitesinin (örneğin spor veya ağır işler için) geri kazanılması ise 8 ila 12 hafta sürebilir. İyileşme süreci, konservatif mi yoksa cerrahi tedavi mi uygulandığına büyük ölçüde bağlıdır.

Orta el kırığı ne zaman ameliyat edilmelidir?

Kırık instabil ise, kemik parçaları yer değiştirmişse veya parmaklarda rotasyonel deformasyon varsa ameliyat gereklidir. Eklemleri etkileyen kırıklarda (örn. Bennett kırığı veya Rolando kırığı) ve açık kırıklarda da cerrahi tedavi uygulanır.

Boksör kırığı nedir?

Boksör kırığı, genellikle baş kısmında görülen, 5. metakarpal kemiğin (küçük parmak) tipik bir kırığıdır. Klasik olarak, sert bir nesneye yumruk atılması sonucu oluşur. Bu durumda baş kısmı sıklıkla yana doğru eğilir ve bu durum el sırtında (parmak eklemi) gözle görülür bir çöküntü olarak fark edilir.

Ameliyat ağrısız mıdır?

Evet, ameliyat sırasında hiçbir şey hissetmezsiniz. İşlem, genel anestezi veya lokal anestezi (pleksus anestezisi) altında gerçekleştirilir. Ameliyatın ağrısız bir şekilde yapılabilmesi için güçlü anestezikler kullanılır. Ameliyat sonrası, yara ağrılarını gidermek için ağrı kesiciler verilir.

Konservatif tedavi nasıl yapılır?

Konservatif tedavide, kırık gerekirse düzeltilir ve ardından alçı atel veya alçı ile sabitlenir. Sabitleme genellikle parmak eklemlerinin hareket kabiliyetini koruyacak şekilde yapılır (Intrinsic-Plus pozisyonu). Düzenli röntgen kontrolleri önemlidir.

Ameliyattan sonra elimi hareket ettirebilir miyim?

Evet, bu genellikle ameliyatın amacıdır. Plakalar veya vidalarla yapılan stabilizasyon sayesinde kırık “egzersiz stabilitesine” kavuşur. Yani, tendonların birbirine yapışmasını önlemek için genellikle ameliyattan sonraki gün parmaklarınızı hareket ettirebilirsiniz. Ancak elinize henüz yük bindirmemelisiniz.

Kırığın belirtileri nelerdir?

Elin sırtında şiddetli şişlik, hareket sırasında ağrı, morluklar ve parmaklarda yanlış pozisyon (örneğin, yumruk yaparken parmakların çaprazlanması) orta el kemiği kırığına işaret edebilir. Röntgen filmi kesin tanıyı sağlar.

Ne tür komplikasyonlar olabilir?

Olası komplikasyonlar arasında enfeksiyonlar (özellikle açık kırıklarda veya ameliyat sonrası), sinir hasarları, tendon yapışıklıkları veya yanlış pozisyonda iyileşme sayılabilir. Kemik iyileşmesinin gecikmesi de mümkündür. Tedavi yönteminin seçiminde bu riskler değerlendirme sürecinde dikkate alınır.