Οι «κηλίδες χρωματισμού» του δέρματος αποτελούν μια αισθητική αλλοίωση που συχνά θεωρείται ενοχλητική. Στη Λατινική Αμερική και την Ασία αποτελούν μάλιστα έναν από τους συχνότερους λόγους για επίσκεψη σε δερματολόγο.
Αυτές οι σκούρες κηλίδες ονομάζονται υπερχρωματισμός και τείνουν να αυξάνονται με την ηλικία. Γι’ αυτό είναι επίσης γνωστές ως κηλίδες γήρατος. Ο ιατρικός όρος είναι γεροντικές και/ή ακτινικές κηλίδες (γεροντικές = λόγω γήρατος· ακτινικές = που έχουν υποστεί βλάβη από το φως). Οι κηλίδες εμφανίζονται κυρίως σε περιοχές του σώματος που εκτίθενται συχνά στην ηλιακή ακτινοβολία.
Σε πολλές περιπτώσεις, οι κηλίδες γήρατος είναι ακίνδυνες. Ωστόσο, για τα άτομα που είναι κατά τα άλλα υγιή, υπάρχει επιθυμία για θεραπεία λόγω της αισθητικής ενόχλησης.
Οι χρωστικές κηλίδες άλλης αιτιολογίας, ιδίως οι κακοήθεις δερματικές αλλοιώσεις, μπορεί να συνοδεύονται από αυξανόμενη χρώση. Γι’ αυτό, πριν από οποιαδήποτε αισθητική-ιατρική θεραπεία, είναι απαραίτητη η συμβουλή ενός δερματολόγου. Ο γιατρός διαπιστώνει αν πρόκειται για κηλίδα γήρατος ή για σύμπτωμα άλλης πάθησης.
Οι κηλίδες γήρατος είναι σκούρες χρωματικές αλλοιώσεις του δέρματος που αυξάνονται με την ηλικία © Symfonia | AdobeStock
Οι ευρέως διαδεδομένες κηλίδες γήρατος πρέπει να διακρίνονται, μεταξύ άλλων, από τις ακόλουθες παθήσεις:
Μελάσμα (χλόασμα)
Το μελάσμα εμφανίζεται ως κηλίδες ακανόνιστου σχήματος, γκρι-καφέ χρώματος, στο πρόσωπο, ιδίως στα
- τα μάγουλα,
- τη μύτη,
- το μέτωπο,
- στο πηγούνι και
- στο άνω χείλος.
Προσβάλλει κυρίως γυναίκες των φωτοτύπων IV–VI. Το μελάσμα είναι μια επίκτητη, συμμετρική υπερμελάγχρωση.
Ως σημαντικότερες αιτίες αναφέρονται η γενετική προδιάθεση και η έκθεση στην υπεριώδη ακτινοβολία, καθώς και
Κατά την ιστολογική εξέταση ενός μελάσματος, παρατηρείται σε κυτταρικό επίπεδο ότι τα μελανοκύτταρα δεν είναι αυξημένα σε αριθμό, αλλά είναι διευρυμένα. Επιπλέον, παρουσιάζουν εμφανείς δενδρίτες.
Μεταφλεγμονώδεις υπερχρωματισμοί
Οι μεταφλεγμονώδεις υπερχρωματισμοί μπορούν να εμφανιστούν σε οποιοδήποτε σημείο του σώματος. Προκύπτουν μετά την επούλωση διαφόρων φλεγμονωδών δερματικών αλλοιώσεων, πιο συχνά π.χ. μετά από
- την ακμή vulgaris,
- έκζεμα,
- τραυματισμών,
- ψωρίασης,
- του λεικήν ρουμπέρ πλανός (οζώδης λεικήν) ή
- φαρμακευτικά εξανθήματα.
Όσο πιο σκούρος είναι ο τύπος δέρματος του πάσχοντος, τόσο πιο πιθανό είναι να εμφανιστούν μεταφλεγμονώδεις υπερχρωματισμοί.
Σε μικροσκοπικό επίπεδο, η μεταφλεγμονώδης υπερχρωματισμός χαρακτηρίζεται από την ανώμαλη κατανομή της μελανίνης που παράγεται σε υπερβολική ποσότητα. Μπορεί να εναποτίθεται τόσο αποκλειστικά στα επιφανειακά στρώματα των κυττάρων, όσο και σε βαθύτερα στρώματα. Ο αριθμός των μελανοκυττάρων δεν μεταβάλλεται.
Νεύρωδεις σπίλοι
Οι σπίλοι από κύτταρα σπίλου είναι καλοήθεις σπίλοι, στους οποίους, από ιστοπαθολογική άποψη και ανάλογα με τον τύπο του σπίλου, τα μελανοκύτταρα
- αποκλειστικά στο ανώτερο στρώμα (επιδερμικά),
- αποκλειστικά στο δερματικό στρώμα (δερματικά) ή
- σε συνδυασμό σε όλα τα στρώματα (επιδερμικά και δερματικά)
.
Κακοήθη μελανώματα, κακοήθης λεντίγκο
Το κακοήθες μελάνωμα και η κακοήθης λεντίγκο είναι μορφές κακοήθους μαύρου καρκίνου του δέρματος. Σε αυτές τις περιπτώσεις, τα μελανοκύτταρα μεταλλάσσονται, αναπτύσσονται ανεξέλεγκτα και μπορούν να σχηματίσουν μεταστάσεις (αποικίες) σε άλλα σημεία του σώματος.
Πριν από τη θεραπεία των κηλίδων γήρατος, πρέπει να αποκλειστεί με βεβαιότητα η ύπαρξη κακοήθους μελανώματος και κακοήθους λεντίγκο.
Άλλοι τύποι υπερχρωματισμών
Επιπλέον, στο πλαίσιο της διαφορικής διάγνωσης της υπερχρωματισμού λαμβάνονται υπόψη (σπανιότερα):
- μελάνωση Riehl (πρόσωπο),
- Ποικιλόδερμα Civatte,
- φωτοτοξικές υπερχρωματισμοί, δερματίτιδα Berloque,
- Naevus fuscocoeruleus (Ito),
- οφθαλμοδερματική μελάγχρωση (Ota),
- Κηλίδες της Μογγολίας.
Θεραπεία των κηλίδων γήρατος με λευκαντικά σκευάσματα
Τα αποχρωματιστικά σκευάσματα (τα λεγόμενα λευκαντικά) κατηγοριοποιούνται σε τρεις ομάδες:
- Παράγωγα φαινόλης,
- Μη φαινολικές ουσίες,
- συνδυαστικά σκευάσματα.
Η πιο αποτελεσματική είναι η τριπλή συνδυαστική θεραπεία, η οποία αποτελείται από υδροκινόνη, ένα ρετινοειδές και ένα κορτικοστεροειδές:
- Η υδροκινόνη είναι μια φαινολική ουσία, ένας αναστολέας της τυροσινάσης, που αναστέλλει τη δημιουργία μελανίνης. Το λευκαντικό αποτέλεσμα εμφανίζεται μετά από αρκετές εβδομάδες καθημερινής τοπικής εφαρμογής.
- Η τρετινοΐνη (ρετινοειδές) επιταχύνει την επιφανειακή κυτταρική ανανέωση και διευκολύνει έτσι τη διείσδυση της υδροκινόνης στο δέρμα. Με αυτόν τον τρόπο αντισταθμίζει την «στεροειδή ατροφία».
- Το κορτικοστεροειδές ελαχιστοποιεί τον ερεθισμό του δέρματος που προκαλείται από την υδροκινόνη και την τρετινοΐνη.
Υπάρχουν εμπορικά παρασκευάσματα για το σκοπό αυτό στην Ευρώπη, αλλά και «ιδιαίτερες συνταγές» που συντάσσονται από δερματολόγους.
Η χρήση της υδροκινόνης πρέπει να περιορίζεται σε δύο έως τρεις μήνες και να συνδυάζεται με αντηλιακή προστασία! Σε περίπτωση παρατεταμένης χρήσης, μπορεί να εμφανιστεί γκριζωπός αποχρωματισμός του δέρματος και/ή των νυχιών (οχρονία). Ο αποχρωματισμός των νυχιών έχει παρατηρηθεί μέχρι στιγμής κυρίως σε ασθενείς με σκούρο δέρμα.
Ως περαιτέρω πιθανή παρενέργεια έχουν περιγραφεί αλλεργίες εξ επαφής στην υδροκινόνη.
Άλλες ουσίες που χρησιμοποιούνται για την εξωτερική θεραπεία των κηλίδων γήρατος:
- παράγωγα της υδροκινόνης, όπως η μεκινόλη και η αρβουτίνη,
- Διάφορα ρετινοειδή,
- κοϊκικό οξύ (5-υδροξυ-2-υδροξυμεθυλ-4-H-πυραν-4-όνη),
- L-ασκορβικό οξύ (βιταμίνη C),
- Γλυκόριζα,
- εκχύλισμα σόγιας,
- N-ακετυλο-γλυκοζαμίνη,
- νιασιναμίδη.
Τα περισσότερα από αυτά τα σκευάσματα οδηγούν σε προσωρινή λεύκανση της ανεπιθύμητης μελάγχρωσης. Ωστόσο, η μελάγχρωση επανέρχεται μετά τη διακοπή της χρήσης του εκάστοτε σκευάσματος.
Συχνά, τα λευκαντικά χρησιμοποιούνται επίσης ως προετοιμασία και μετεπεξεργασία πριν και μετά από άλλες θεραπευτικές μεθόδους. Με αυτόν τον τρόπο ενισχύουν το λευκαντικό τους αποτέλεσμα.
Θεραπεία των κηλίδων γήρανσης με χημικό peeling
Με τις μεθόδους απολέπισης μπορούν να αφαιρεθούν οι χρωστικές ουσίες που βρίσκονται στην κερατική στιβάδα του δέρματος. Υπάρχουν επιφανειακά, μεσαίου βάθους και βαθιά απολέπιση. Για την εφαρμογή τους χρησιμοποιείται γλυκολικό οξύ 70% ή τριχλωροξικό οξύ σε συγκεντρώσεις από 10 έως 35%.
Οι διάφορες παραλλαγές του peeling διαφέρουν κυρίως ως προς το βάθος διείσδυσης. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα διαφορετικές επιδράσεις στα επιμέρους στρώματα του δέρματος.
Τα λεγόμενα «ελαφρά» απολεπιστικά δρουν χαλαρώνοντας και στη συνέχεια αποκολλώντας τα επιφανειακά κερατινοποιημένα κύτταρα της επιδερμίδας (απολεπιστική δράση).
Με τα απολεπιστικά μέτριου βάθους μπορούν επίσης να αντιμετωπιστούν βαθύτερες διαταραχές της χρώσης και να αποκατασταθούν οι βλάβες από τον ήλιο.
Θεραπεία των κηλίδων γήρατος με συστήματα λέιζερ και φωτός
Επιπλέον, για τη θεραπεία των κηλίδων γήρατος μπορούν να χρησιμοποιηθούν συστήματα λέιζερ και φωτός, των οποίων το μήκος κύματος απορροφάται από τη μελανίνη. Οι χρόνοι παλμού τους κυμαίνονται στην περιοχή των νανοδευτερολέπτων, σύμφωνα με την αρχή της επιλεκτικής φωτοθερμόλυσης.
Παραδόξως, σε όλες τις μεθόδους απολέπισης και λέιζερ υπάρχει επίσης ο κίνδυνος μεταφλεγμονώδους υπερχρωματισμού. Για τον λόγο αυτό, οι μέθοδοι αυτές πρέπει να εφαρμόζονται μόνο από έμπειρους θεραπευτές. Ο θεραπευτικός στόχος και οι πιθανές παρενέργειες πρέπει να σταθμίζονται για κάθε μεμονωμένη περίπτωση.
Για να επιτευχθεί ικανοποιητικό αποτέλεσμα μακροπρόθεσμα, η περιοχή του δέρματος που έχει υποβληθεί σε απολέπιση ή θεραπεία με λέιζερ/φως πρέπει να προστατεύεται από τον ήλιο. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για το διάστημα αμέσως μετά τη θεραπεία, όταν η περιοχή του δέρματος είναι ακόμη ερυθρή.
Η προστασία επιτυγχάνεται με την αποφυγή της έκθεσης στην υπεριώδη ακτινοβολία και με την χρήση αντηλιακού με υψηλό δείκτη προστασίας (π.χ. δείκτη 50). Διαφορετικά, ενδέχεται να εμφανιστούν εκ νέου ανεπιθύμητες μεταβολές στη χρώση.
Η ερυθρότητα μπορεί να διαρκέσει από λίγες ημέρες έως μερικές εβδομάδες, ανάλογα με την ένταση της θεραπείας. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, επιτρέπεται η κάλυψη του δέρματος με καλλυντικά που προσδίδουν χρώμα.
