Οι πέτρες στα νεφρά (νεφρολίθοι, νεφρικά συσσωματώματα) σχηματίζονται όταν ουσίες που βρίσκονται σε διαλυμένη μορφή στα ούρα κατακρημνίζονται στα νεφρά και σχηματίζουν κρυστάλλους καθώς και μικρότερα και μεγαλύτερα αποθέματα. Πολλές μικρές πέτρες στα νεφρά ονομάζονται νεφρική άμμος. Αυτές οι σχηματισμοί μπορούν να αποκολληθούν και να αποβληθούν με τα ούρα μέσω του ουρητήρα. Ωστόσο, εάν είναι μεγαλύτερες, μπορούν να εγκλωβιστούν στον ουρητήρα ως πέτρα ουρητήρα και να προκαλέσουν νεφρική κολικό. Η νεφρολιθίαση είναι μία από τις συχνότερες παθήσεις των νεφρών και ονομάζεται επίσης νεφρολιθίαση. Οι νεφρολιθοί μπορούν να διακριθούν ανάλογα με την εξωτερική τους μορφή και τη χημική τους σύνθεση. Συνήθως αποτελούνται από οξαλικό ασβέστιο, ένα άλας ασβεστίου.
Από Monster4711 - Δικό έργο, CC0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=22096282
Όταν αυξάνεται η συγκέντρωση των αλάτων στα ούρα, οι διαλυμένες ουσίες κατακρημνίζονται. Αυτό μπορεί να συμβεί ήδη λόγω απώλειας νερού από έντονη εφίδρωση ή χρόνιες εντερικές παθήσεις, ή λόγω ανεπαρκούς πρόσληψης υγρών. Έτσι, όλες οι καταστάσεις που αυξάνουν τη συγκέντρωση των αλάτων στα ούρα θεωρούνται πιθανές αιτίες. Σε αυτές περιλαμβάνονται, για παράδειγμα, οι διαταραχές της ροής των ούρων (π.χ. λόγω νεφρικών δυσπλασιών), αλλά και η διατροφή. Η υπερβολική κατανάλωση κρέατος και αλλαντικών, καθώς και τροφίμων με αυξημένη περιεκτικότητα σε οξαλικό οξύ (όπως π.χ. το σπανάκι και η σοκολάτα), θεωρούνται παράγοντες κινδύνου.
Εάν λόγω ασθένειας παρατηρηθεί αυξημένη απελευθέρωση ασβεστίου από τα οστά, αυξάνεται επίσης ο κίνδυνος εμφάνισης νεφρικών λίθων. Επίσης, το φύλο παίζει κάποιο ρόλο. Οι άνδρες πάσχουν περίπου τρεις φορές πιο συχνά από νεφρολιθίαση σε σύγκριση με τις γυναίκες. Επιπλέον, ασθένειες όπως η ουρική αρθρίτιδα, οι επαναλαμβανόμενες λοιμώξεις του ουροποιητικού συστήματος και οι παθήσεις των παραθυρεοειδών αδένων θεωρούνται υπεύθυνες για τη δημιουργία νεφρικών λίθων.
Οι μικρές πέτρες στα νεφρά συνήθως δεν προκαλούν ενοχλήσεις. Ωστόσο, όταν μεγαλύτερες πέτρες εμποδίζουν την εκροή των ούρων, μπορούν να προκαλέσουν πόνο στα νεφρά. Ο νεφρικός κολικός εμφανίζεται όταν η πέτρα εισέλθει στον ουρητήρα, κολλήσει εκεί και αποβάλλεται μόνο αργά. Η νεφρική κολική χαρακτηρίζεται, μεταξύ άλλων, από τα ακόλουθα συμπτώματα: έντονος πόνος στην περιοχή των νεφρών, ναυτία και έμετος, αίμα στα ούρα, φούσκωμα στην κοιλιά και πυρετός. Ο πόνος κατά τη νεφρική κολική συγκαταλέγεται στις πιο έντονες μορφές πόνου. Ο πόνος υποχωρεί όταν οι πέτρες φτάσουν στην ουροδόχο κύστη· μπορεί να διαρκέσει λίγα λεπτά στην περίπτωση μικρών πετρών, αλλά και αρκετές ημέρες στην περίπτωση μεγάλων πετρών που έχουν κολλήσει. Αυτά τα συμπτώματα μπορεί επίσης να εμφανιστούν σε ηπιότερη μορφή κατά την ούρηση.
Συχνά, το ιστορικό και η περιγραφή των συμπτωμάτων παρέχουν τις πρώτες ενδείξεις για πιθανή ύπαρξη νεφρικών λίθων. Ο γιατρός προσπαθεί, μέσω φυσικής εξέτασης καθώς και εξετάσεων αίματος και ούρων, αφενός να αποκλείσει άλλες παθήσεις και, αφετέρου, να βρει περαιτέρω ενδείξεις για την ύπαρξη λίθων στα νεφρά. Μέσω απεικονιστικών μεθόδων (υπερηχογράφημα, ουρογραφία απέκκρισης, μαγνητική τομογραφία, αξονική τομογραφία) μπορούν να ανιχνευθούν οι πέτρες και μια ενδεχόμενη ουροστασία.
Οι περισσότερες πέτρες στα νεφρά αποβάλλονται από μόνες τους μέσω των ούρων, οπότε σε αυτές τις περιπτώσεις δεν απαιτείται θεραπεία. Η αποβολή μπορεί να υποβοηθηθεί με συντηρητικά ή ενεργητικά μέτρα. Σε αυτά περιλαμβάνονται:
- Στη συντηρητική θεραπεία των νεφρικών λίθων περιλαμβάνονται η αντιμετώπιση του πόνου, η εφαρμογή θερμότητας, η σωματική άσκηση και η άφθονη πρόσληψη υγρών. Σε περίπτωση νεφρικού κολικού, η θεραπεία πρέπει να διακοπεί και ο νεφρικός λίθος να αφαιρεθεί ενεργά.
- Στη φαρμακευτική θεραπεία (λιθόλυση) χορηγούνται ουσίες που διαλύουν τις πέτρες.
- Στην εξωσωματική λιθοτριψία με κρουστικά κύματα (ESWL), οι πέτρες θρυμματίζονται με κύματα πίεσης (κρουστικά κύματα). Τα θραύσματα στη συνέχεια αποβάλλονται αυθόρμητα με τα ούρα.
- Στην διαδερμική νεφρολιθολαξία (PCNL), μια κοίλη βελόνα εισάγεται διαμέσου του δέρματος μέχρι τον νεφρό. Στη συνέχεια, η νεφρική πέτρα θρυμματίζεται και αφαιρείται με τη βοήθεια ενός ειδικού εργαλείου.
- Η χειρουργική αφαίρεση των λίθων εφαρμόζεται σε περιπτώσεις λίθων που έχουν εγκλωβιστεί στον ουρητήρα. Κατά τη διαδικασία αυτή, ένας καθετήρας εισάγεται μέσω της ουρήθρας και της ουροδόχου κύστης μέχρι τον ουρητήρα. Μέσω του καθετήρα εισάγονται με τη σειρά τους εργαλεία για τη θρυμματισμό ή, σπανιότερα, για την εξαγωγή του λίθου.
Με τα ακόλουθα μέτρα μπορεί κανείς να προλάβει αποτελεσματικά τον σχηματισμό νέων νεφρικών λίθων:
- Επαρκής πρόσληψη υγρών (περίπου 2 έως 3 λίτρα την ημέρα)
- Πρόσθετη πρόσληψη υγρών σε περίπτωση υπερβολικής απώλειας νερού λόγω εφίδρωσης και σε περίπτωση χρόνιων εντερικών παθήσεων
- Διατροφή χαμηλή σε αλάτι
- Αλλαγή διατροφής: Μείωση της κατανάλωσης ζωικών πρωτεϊνών, καθώς και τροφίμων που περιέχουν οξαλικό οξύ και είναι πλούσια σε πουρίνες
- Αποφυγή του υπερβολικού βάρους
- Τακτική σωματική άσκηση (αθλητισμός)
Οι νεφρολιθίασεις αντιμετωπίζονται συνήθως από ειδικούς ουρολόγους. Οι περαιτέρω απεικονιστικές εξετάσεις πραγματοποιούνται από ακτινολόγους. Οι ειδικές κλινικές για τις νεφρολιθίασεις είναι συνήθως ουρολογικές κλινικές.
