Κύστη του μικρού δακτύλου (Digitus quintus varus): Συμπτώματα και θεραπεία της επώδυνης κύστης του μικρού δακτύλου

Το «Schneiderballen» είναι μια παραμόρφωση στο εξωτερικό άκρο του πρόσθιου ποδιού. Από ιατρική άποψη, αυτή η πάθηση ονομάζεται «Digitus quintus varus». Πρόκειται, κατά κάποιον τρόπο, για το αντίθετο φαινόμενο του πολύ πιο γνωστού «Hallux valgus», που επηρεάζει το μεγάλο δάχτυλο του ποδιού.

Στο «Schneiderballen», το πέμπτο οστό του μεταταρσίου εκτρέπεται προς τα έξω, ενώ το μικρό δάκτυλο (μικρό δάκτυλο του ποδιού) κλίνει προς τα μέσα, προς την κατεύθυνση του τέταρτου δακτύλου. Αυτή η μετατόπιση προκαλεί την εμφάνιση μιας οστικής προεξοχής στην πρώτη άρθρωση του μικρού δακτύλου. Επειδή το σημείο αυτό υπόκειται σε συνεχή πίεση μέσα στο παπούτσι, ο οργανισμός συχνά αντιδρά με τη δημιουργία ενός επώδυνου κάλου ή ενός αιμοθυλακίου. Ο όρος «κάλλος του ράφτη» έχει, παρεμπιπτόντως, την προέλευσή του από την ιστορία: παλαιότερα, οι ράφτες καθόντουσαν συχνά με τα πόδια σταυρωμένα, με αποτέλεσμα να ασκείται μεγάλη πίεση στην εξωτερική πλευρά των ποδιών, γεγονός που ευνοούσε την εμφάνιση αυτής της παραμόρφωσης.

Η εμφάνισή του είναι συνήθως μια σταδιακή διαδικασία. Αλλά πώς δημιουργείται ακριβώς το «Schneiderballen»; Στις περισσότερες περιπτώσεις, οφείλεται σε ένα συνδυασμό γενετικής προδιάθεσης και μηχανικής καταπόνησης. Κεντρικό ρόλο παίζει εδώ το πλατυποδία.

Στην περίπτωση του πλατυποδίας, η εγκάρσια καμάρα του πρόσθιου ποδιού χαλαρώνει, με αποτέλεσμα τα μεσαία οστά του ποδιού να απομακρύνονται μεταξύ τους. Η γωνία μεταξύ των μεσαίων οστών του ποδιού (ιδιαίτερα μεταξύ του τέταρτου και του πέμπτου) αυξάνεται. Αυτό διευρύνει σημαντικά το πρόσθιο πόδι. Εάν ο πάσχων φοράει πολύ στενά ή στενά προς τα εμπρός παπούτσια, το πέμπτο οστό του μέσου ποδιού ωθείται προς τα έξω, ενώ το μικρό δάχτυλο του ποδιού αναγκάζεται να στραφεί προς τα μέσα.

Τα συμπτώματα συχνά εξελίσσονται με την πάροδο των ετών:

• Επώδυνη προεξοχή: Στο εξωτερικό άκρο του ποδιού σχηματίζεται μια ορατή εξογκώματα.

• Φλεγμονή και ερυθρότητα: Λόγω της τριβής μέσα στο παπούτσι, το δέρμα πάνω από την κεφαλή του μεσαίου ποδιού κοκκινίζει.

• Κάλους και κάλους: Το δέρμα παχύνει (υπερκεράτωση) ή σχηματίζονται επώδυνοι κάλους (Clavi).

• Φλεγμονή του βουρσίτη: Πάνω από την οστική προεξοχή μπορεί να φλεγμονήσει ο βουρσίτης (βουρσίτιδα), γεγονός που οδηγεί σε οίδημα.

Τα συμπτώματα εμφανίζονται κυρίως όταν περπατάτε με σφιχτά παπούτσια. Όταν περπατούν ξυπόλητοι, οι ασθενείς συχνά δεν παρουσιάζουν συμπτώματα.

Ένα κάλλο του Schneider προκαλεί εμφανή πρήξιμο στο μικρό δάχτυλο του ποδιού © Aksana | AdobeStock

Ο δρόμος προς τη διάγνωση οδηγεί στην ορθοπεδική. Ο ειδικός γιατρός αναγνωρίζει κλινικά το «Schneiderballen» συνήθως με την πρώτη ματιά, λόγω της χαρακτηριστικής παραμόρφωσης στο εξωτερικό άκρο του ποδιού. Κατά την κλινική εξέταση, ο γιατρός ελέγχει την κινητικότητα της βασικής άρθρωσης, την αιμάτωση και την ευαισθησία. Επιπλέον, αναζητά κάλους ή σημεία πίεσης.

Για να προσδιοριστεί με ακρίβεια η έκταση της παραμόρφωσης, απαιτείται ακτινογραφία του ποδιού σε όρθια θέση (υπό φόρτιση). Σε αυτή τη διαδικασία, ο ορθοπεδικός μετρά τη γωνία μεταξύ του τέταρτου και του πέμπτου μεταταρσίου. Εάν η γωνία αυτή είναι ανώμαλα αυξημένη, αυτό επιβεβαιώνει τη διάγνωση του «Digitus quintus varus». Αυτό είναι καθοριστικό για τον προγραμματισμό μιας ενδεχόμενης χειρουργικής επέμβασης.

Περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τις διαγνωστικές δυνατότητες για τις παθήσεις του ποδιού θα βρείτε στην ενότητα «Χειρουργική του ποδιού».

Εφ’ όσον η παραμόρφωση είναι ευέλικτη και δεν προκαλεί έντονο πόνο, τα συντηρητικά μέτρα αποτελούν τη θεραπεία επιλογής. Στόχος είναι η ανακούφιση του ποδιού και η μείωση του ερεθισμού των ιστών.

Προσαρμογή των υποδημάτων Το πιο σημαντικό βήμα είναι η χρήση υποδημάτων που είναι αρκετά φαρδιά στην περιοχή του πρόσθιου ποδιού και είναι κατασκευασμένα από μαλακό δέρμα. Τα πέλματα μπορούν να βοηθήσουν στην επαναφορά της εγκάρσιας καμάρας σε περίπτωση πλατυποδίας, κάνοντας έτσι το πρόσθιο πόδι πιο στενό.

Ορθοπεδικά βοηθήματα Ειδικά μαξιλαράκια, δακτύλιοι ή ορθωτικά από σιλικόνη μπορούν να βοηθήσουν στην απομάκρυνση της πίεσης από το μπροστινό μέρος του μικρού δακτύλου και στην αποφυγή των κάλων. Τα ορθοπεδικά πέλματα με πελότη υποστηρίζουν το τόξο του ποδιού.

Φυσιοθεραπεία και ασκήσεις για τα πόδια: Στοχευμένες ασκήσεις για την ενδυνάμωση των μυών του ποδιού μπορούν να επιβραδύνουν την εξέλιξη της πλατυποδίας. Η φυσιοθεραπεία βοηθά επίσης στην τάνυση των τενόντων και των συνδέσμων, οι οποίοι συχνά είναι συντομευμένοι και σταθεροποιούν την παραμόρφωση. Επίσης, οι αντιφλεγμονώδεις αλοιφές ή οι δροσερές κομπρέσες μπορούν να προσφέρουν άμεση ανακούφιση.

Εάν τα συμπτώματα δεν μπορούν να βελτιωθούν επαρκώς με συντηρητική θεραπεία και η ταλαιπωρία είναι μεγάλη, εξετάζεται η χειρουργική θεραπεία. Στόχος κάθε επέμβασης είναι η μόνιμη διόρθωση της παραμόρφωσης και η επαναφορά του ποδιού σε στενότερο σχήμα.

Υπάρχουν διάφορες χειρουργικές τεχνικές, οι οποίες εφαρμόζονται ανάλογα με τη σοβαρότητα της παραμόρφωσης:

Αφαίρεση του οστού Σε πολύ ήπιες μορφές μπορεί να αρκεί η απλή αφαίρεση της ενοχλητικής οστικής προεξοχής στην πέμπτη κεφαλή του μεταταρσίου. Ωστόσο, αυτό από μόνο του δεν διορθώνει την ίδια την παραμόρφωση του οστού.

Οστεοτομία (μετατόπιση οστού) Η πιο συνηθισμένη μέθοδος είναι η οστεοτομία. Κατά τη διαδικασία αυτή, το πέμπτο μεσαίο οστό του ποδιού διαχωρίζεται, μετατοπίζεται και σταθεροποιείται εκ νέου στη διορθωμένη θέση. Μια συχνή τεχνική είναι η απομακρυσμένη οστεοτομία τύπου Chevron. Σε αυτή την περίπτωση, η κεφαλή του οστού του μέσου ποδιού μετατοπίζεται προς τα μέσα, προκειμένου να στενέψει το πρόσθιο τμήμα του ποδιού. Ο οστός στερεώνεται συνήθως με ένα μικρό σύρμα ή μια βίδα.

Η επέμβαση μπορεί συχνά να πραγματοποιηθεί με ελάχιστα επεμβατική ή ανοιχτή τεχνική. Η χειρουργική επέμβαση πραγματοποιείται συνήθως σε εξωτερικούς ασθενείς ή με σύντομη νοσηλεία σε κλινική Ορθοπεδικής και Τραυματολογίας.

Η μετεγχειρητική φροντίδα είναι καθοριστική για την επιτυχία της επέμβασης. Τις πρώτες εβδομάδες μετά την επέμβαση, το πόδι πρέπει να απαλλάσσεται από το βάρος με τη χρήση ειδικού παπουτσιού-επίδεσμου. Η πλήρης φόρτιση είναι συχνά δυνατή ξανά μετά από 4 έως 6 εβδομάδες, μόλις επουλωθεί ο οστός.

Μπορεί να περάσουν μερικοί μήνες μέχρι να υποχωρήσει πλήρως το οίδημα του ποδιού. Η φυσιοθεραπεία βοηθά σε αυτή τη φάση στην κινητοποίηση των αρθρώσεων των δακτύλων. Η πρόγνωση είναι πολύ καλή όταν η επέμβαση πραγματοποιείται από ειδικό: ο πόνος εξαφανίζεται και είναι και πάλι δυνατή η χρήση κανονικών υποδημάτων. Η επανεμφάνιση (υποτροπή) είναι σπάνια, εφόσον συνεχίζεται η χρήση κατάλληλων υποδημάτων.

Ποια είναι η διαφορά μεταξύ του Hallux valgus και του «Schneiderballen»;

Ο «Hallux valgus» αφορά το μεγάλο δάκτυλο (πρώτο δάκτυλο) και το πρώτο οστό του μεταταρσίου στην εσωτερική πλευρά του ποδιού. Το «Schneiderballen» (Bunionette) είναι το ακριβές αντίστοιχο στην εξωτερική πλευρά: αφορά το μικρό δάκτυλο (πέμπτο δάκτυλο) και το πέμπτο οστό του μεταταρσίου. Και οι δύο παραμορφώσεις εμφανίζονται συχνά σε συνδυασμό με πλατυποδία.

Γιατί ονομάζεται «Schneiderballen»;

Το «Bunionette» πήρε το όνομά του από την ιστορική επαγγελματική ομάδα των ραφτών. Αυτοί καθόντουσαν συχνά για ώρες με τα πόδια σταυρωμένα πάνω σε σκληρά τραπέζια. Κατά τη διάρκεια αυτής της στάσης, η εξωτερική πλευρά του ποδιού και η πέμπτη κεφαλή του μεταταρσίου πίεζαν έντονα την επιφάνεια στήριξης, γεγονός που ευνοούσε τη δημιουργία χρόνιων φλεγμονών, κάλων και της χαρακτηριστικής παραμόρφωσης.

Μπορεί κανείς να «εξαλείψει» το «Schneiderballen» με γυμναστική;

Όχι, μια ήδη υπάρχουσα οστική παραμόρφωση δεν μπορεί να «εξαλειφθεί» με γυμναστική. Ωστόσο, η στοχευμένη γυμναστική των ποδιών και η φυσιοθεραπεία μπορούν να ενισχύσουν τους μυς των ποδιών, να αντισταθμίσουν το πλατυποδία και, έτσι, να επιβραδύνουν την εξέλιξη της παραμόρφωσης και να ανακουφίσουν τα συμπτώματα.

Πότε απαιτείται χειρουργική επέμβαση;

Η χειρουργική επέμβαση ενδείκνυται όταν συντηρητικά μέτρα, όπως ορθωτικά, επένδυση και φαρδιά παπούτσια, δεν προσφέρουν επαρκή ανακούφιση από τον πόνο. Επίσης, σε περίπτωση επαναλαμβανόμενων φλεγμονών του βουρτσού ή σχηματισμού ανοιχτών πληγών από πίεση, συνιστάται χειρουργική διόρθωση (π.χ. οστεοτομία Chevron).

Ποια παπούτσια είναι κατάλληλα για το «Schneiderballen»;

Ιδανικά είναι τα παπούτσια με φαρδύ μπροστινό μέρος, που προσφέρουν αρκετό χώρο στο μπροστινό μέρος του ποδιού. Αποφύγετε τα παπούτσια με μυτερή μύτη και τα ψηλά τακούνια, καθώς αυτά επιβαρύνουν επιπλέον το μπροστινό μέρος του ποδιού και συμπιέζουν τα δάχτυλα. Το μαλακό δέρμα ή τα ελαστικά υλικά υψηλής τεχνολογίας αποτρέπουν τη δημιουργία πληγών από πίεση.

Για πόσο καιρό θα είμαι σε αναρρωτική άδεια μετά την επέμβαση;

Η διάρκεια της αναρρωτικής άδειας εξαρτάται από το επάγγελμα. Για εργασίες γραφείου, η επιστροφή στην εργασία είναι συχνά δυνατή ήδη μετά από 2 έως 3 εβδομάδες. Για επαγγέλματα που απαιτούν ορθοστασία ή σωματική καταπόνηση, η αναρρωτική άδεια μπορεί να διαρκέσει 6 έως 8 εβδομάδες, έως ότου ο οστός επουλωθεί πλήρως και να είναι δυνατή η χρήση κανονικών παπουτσιών.

Μπορούν τα εσωτερικά πέλματα να θεραπεύσουν το κάλλο του Schneider;

Τα ορθοπεδικά πέλματα δεν μπορούν να διορθώσουν την παραμόρφωση, δηλαδή δεν μπορούν να τη θεραπεύσουν. Αποτελούν όμως σημαντικό στοιχείο της συντηρητικής θεραπείας. Μέσω ενός μαξιλαριού, η εγκάρσια καμάρα του πλατυποδίου ανυψώνεται, γεγονός που στενεύει ελαφρώς το πρόσθιο τμήμα του ποδιού και ανακουφίζει την πληγείσα άρθρωση κατά τη βάδιση.

Είναι κληρονομικό το κάλλο του Schneider;

Ναι, η τάση για αδυναμία του συνδετικού ιστού και παραμορφώσεις των ποδιών, όπως το πλατυποδία, συχνά εμφανίζεται συχνότερα σε συγκεκριμένες οικογένειες. Εάν οι γονείς ή οι παππούδες και γιαγιάδες υπέφεραν από κάποια μορφή κάλου, αυξάνεται ο κίνδυνος να εμφανίσετε και εσείς κάλο Schneider. Τα ακατάλληλα υποδήματα λειτουργούν τότε ως παράγοντας επιδείνωσης.