Τεχνητός σφιγκτήρας της ουροδόχου κύστης: Πληροφορίες & ειδικοί

Ο τεχνητός σφιγκτήρας είναι ένας τεχνητός μυς κλεισίματος της ουροδόχου κύστης, ο οποίος τοποθετείται σε ασθενείς με σοβαρή ακράτεια κατά την άσκηση. Αυτή η μορφή ακράτειας ούρων εμφανίζεται συχνά μετά από προστατεκτομή ή άλλες επεμβάσεις στην περιοχή του ουρητήρα και οδηγεί σε ανεξέλεγκτη απώλεια ούρων.

Το υδραυλικό εμφύτευμα αντικαθιστά τη βλάβη στη λειτουργία του σφιγκτήρα και επιτρέπει στους πάσχοντες να ελέγχουν και πάλι με ακρίβεια τη ροή των ούρων. Τα σύγχρονα συστήματα, όπως το AMS 800 ή το ZSI 375, αποτελούνται από έναν σφιγκτήρα, μια δεξαμενή και μια αντλία, τα οποία συνδέονται μεταξύ τους μέσω σωληνώσεων.

Αυτή η χειρουργική θεραπεία της ακράτειας ούρων θεωρείται στην ουρολογία ως ο «χρυσός κανόνας» για τη σοβαρή ακράτεια κατά την άσκηση – τόσο στους άνδρες όσο και στις γυναίκες, όταν συντηρητικές μέθοδοι όπως η γυμναστική του πυελικού εδάφους ή η φαρμακευτική αγωγή δεν αποδίδουν αποτελέσματα.

Η ακράτεια ούρων μπορεί να έχει πολλές αιτίες. Συχνά υπάρχει βλάβη στον σφιγκτήρα ή στην ουρήθρα – για παράδειγμα, μετά από χειρουργική επέμβαση στον προστάτη ή λόγω αλλαγών που σχετίζονται με την ηλικία στην περιοχή των μυών του πυελικού εδάφους.

Στους άνδρες, η ακράτεια κατά την άσκηση εμφανίζεται συχνά μετά από ριζική προστατεκτομή, ενώ στις γυναίκες παίζουν ρόλο οι τοκετοί, οι χειρουργικές επεμβάσεις στην περιοχή της μικρής λεκάνης ή οι ορμονικές αλλαγές κατά την εμμηνόπαυση. Επίσης, το υπερβολικό βάρος και ο χρόνιος βήχας αυξάνουν την πίεση στην κοιλιακή κοιλότητα και μπορούν να οδηγήσουν σε απώλεια ούρων.

Η διάγνωση πραγματοποιείται σε διάφορα στάδια:

• Αναμνηστικό (συλλογή του ιατρικού ιστορικού, χειρουργικές επεμβάσεις, φάρμακα, εγκυμοσύνες)
• Εξέταση ούρων και μέτρηση υπολειπόμενου ούρου
• Ουροδυναμική εξέταση για τον έλεγχο της λειτουργίας της ουροδόχου κύστης και του σφιγκτήρα
• Κυστεοσκόπηση (εξέταση της ουροδόχου κύστης και του ουρηθρού)
• Ημερολόγιο ούρησης, για την καταγραφή της συχνότητας και της ποσότητας των ούρων

Μόνο μετά από ακριβή διάγνωση μπορεί να αποφασιστεί εάν αρκεί μια συντηρητική θεραπεία – όπως η γυμναστική του πυελικού εδάφους – ή εάν απαιτείται χειρουργική θεραπεία, όπως η εμφύτευση τεχνητού σφιγκτήρα.

Απεικόνιση διαφόρων μορφών ακράτειας ούρων © bilderzwerg | AdobeStock

Η θεραπεία της ακράτειας λόγω προσπάθειας εξαρτάται από τον βαθμό σοβαρότητας των συμπτωμάτων και τις ατομικές αιτίες. Σε ήπιες μορφές, αρχικά δίνεται έμφαση στη συντηρητική θεραπεία, ενώ σε σοβαρές περιπτώσεις συχνά απαιτείται χειρουργική επέμβαση.

1. Μορφές συντηρητικής θεραπείας:

• Ασκήσεις για τους μυς του πυελικού εδάφους: Οι τακτικές ασκήσεις ενισχύουν τους μυς γύρω από την ουροδόχο κύστη, την ουρήθρα και το πυελικό έδαφος.
• Βιοανάδραση και ηλεκτροδιέγερση: Υποστηρίζουν την εκγύμναση, προκειμένου να βελτιωθεί ο έλεγχος της ροής των ούρων.
• Φαρμακευτική θεραπεία: Δραστικές ουσίες όπως η δουλοξετίνη μπορούν, σε ορισμένους ασθενείς, να αυξήσουν τον τόνο του σφιγκτήρα.
• Αλλαγές στον τρόπο ζωής: Απώλεια βάρους σε περίπτωση υπερβολικού βάρους και αποφυγή σωματικής καταπόνησης που αυξάνει την πίεση στην κοιλιακή χώρα.

2. Χειρουργικές θεραπείες:
Όταν τα συντηρητικά μέτρα δεν βοηθούν, μπορούν να εξεταστούν διάφορες χειρουργικές επεμβάσεις:

• Πλαστικές επεμβάσεις με ταινίες ή βρόχους, που σταθεροποιούν την ουρήθρα.
• Τεχνητός σφιγκτήρας: Η πιο αποτελεσματική λύση σε περιπτώσεις σοβαρής ακράτειας λόγω σωματικής καταπόνησης, ιδίως μετά από χειρουργικές επεμβάσεις στον προστάτη.
• Ενέσεις υλικών πλήρωσης στον αυχένα της ουροδόχου κύστης (σπάνια εφαρμοζόμενες).

Ο τεχνητός σφιγκτήρας θεωρείται σήμερα ως το «χρυσό πρότυπο» όταν αποτυγχάνουν άλλες θεραπευτικές επιλογές. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί εξίσου σε άνδρες και γυναίκες και επιτρέπει, στις περισσότερες περιπτώσεις, σχεδόν πλήρη ακράτεια.

Ο τεχνητός σφιγκτήρας (αγγλ. artificial urinary sphincter, εν συντομία AUS) είναι μια υδραυλική συσκευή που αντικαθιστά τον φυσικό σφιγκτήρα της ουρήθρας. Στόχος είναι η αποκατάσταση του ελέγχου της ροής των ούρων και η επίτευξη μόνιμης ακράτειας.

Το σύστημα αποτελείται από τρία εξαρτήματα:

1. Περιχειρίδα (Cuff): Τοποθετείται γύρω από την ουρήθρα και ασκεί ήπια πίεση πάνω της.

2. Αντλία: Βρίσκεται συνήθως στον όσχεο (στους άνδρες) ή στην κάτω κοιλιακή χώρα (στις γυναίκες) και ενεργοποιείται χειροκίνητα από τον ασθενή.

3. Δεξαμενή: Είναι γεμάτη με αποστειρωμένο φυσιολογικό ορό και βρίσκεται στην κοιλιακή κοιλότητα ή στον πυελικό έδαφος.

Κατά την ούρηση, η αντλία ενεργοποιείται για σύντομο χρονικό διάστημα. Με αυτόν τον τρόπο, το υγρό ωθείται από το περιβραχιόνιο στο δοχείο, η ουρήθρα ανοίγει και ο ασθενής μπορεί να αδειάσει την ουροδόχο κύστη. Μετά από μερικά λεπτά, το φυσιολογικό ορό επιστρέφει αυτόματα στο περιβραχιόνιο, το οποίο κλείνει ξανά την ουρήθρα. Ο ασθενής είναι και πάλι συγκρατημένος.

Το πιο γνωστό σύστημα είναι το AMS 800, που αναπτύχθηκε από την Elliott & Meyer, ενώ υπάρχουν και σύγχρονες παραλλαγές, όπως το ZSI 375 της Zephyr Surgical Implants ή η συσκευή ARTUS. Μελέτες των Linder, Ziegelmann, Gozzi και Stief δείχνουν υψηλά ποσοστά επιτυχίας μεταξύ 75 % και 90 %. Αυτά τα συστήματα απενεργοποιούνται αρχικά μετά την εμφύτευση, προκειμένου να διασφαλιστεί η επούλωση, και ενεργοποιούνται από τον ουρολόγο μετά από περίπου έξι εβδομάδες.

Με τη σωστή ένδειξη και μετεγχειρητική φροντίδα, ο τεχνητός σφιγκτήρας θεωρείται ο χρυσός κανόνας της χειρουργικής θεραπείας για την ακράτεια ούρων λόγω στρες – τόσο μετά από προστατεκτομή όσο και στην περίπτωση της ακράτειας ούρων στις γυναίκες.

Η εμφύτευση του τεχνητού σφιγκτήρα πραγματοποιείται στο πλαίσιο χειρουργικής επέμβασης υπό γενική αναισθησία από έμπειρους ειδικούς ουρολόγους. Η επέμβαση διαρκεί συνήθως μία έως δύο ώρες και εφαρμόζεται με επιτυχία τόσο σε άνδρες όσο και σε γυναίκες.

Εμφύτευση στους άνδρες:

• Μέσω μιας μικρής τομής στον περίνεο ή στον όσχεο, το περιβραχιόνιο τοποθετείται γύρω από την ουρήθρα.
• Η δεξαμενή τοποθετείται στην κάτω κοιλιακή χώρα ή πίσω από το ηβικό οστό.
• Η αντλία είναι ευδιάκριτη στο όσχεο και, μετά την επούλωση, μπορεί να χειριστεί ο ίδιος ο ασθενής.

Εμφύτευση στις γυναίκες:

• Συνήθως επιλέγεται τομή στην κάτω κοιλιακή χώρα, προκειμένου να εξασφαλιστεί πρόσβαση στην ουρήθρα.
• Το σύστημα συναρμολογείται με τρόπο παρόμοιο με αυτόν των ανδρών: ο σφιγκτήρας, η αντλία και η δεξαμενή συνδέονται μέσω λεπτών σωληνίσκων.

Μετά την επέμβαση, ο τεχνητός σφιγκτήρας παραμένει απενεργοποιημένος για περίπου έξι εβδομάδες, ώστε τα χειρουργικά τραύματα να επουλωθούν πλήρως. Στη συνέχεια, το σύστημα ενεργοποιείται από τον ουρολόγο και ο ασθενής αποκτά ακράτεια. Σε μελέτες (μεταξύ άλλων των Meyer, Elliott, Linder, Rivera, Gozzi, Ziegelmann, Stief) έχει αποδειχθεί ότι το 75–90 % των ασθενών επιτυγχάνει σταθερή ακράτεια μετά την εμφύτευση.

Μετεγχειρητικά αποτελέσματα και ποσοστά επιτυχίας:

• Ο ασθενής αποκτά και πάλι την ακράτεια, συχνά με το πολύ ένα προστατευτικό επίθεμα την ημέρα.
• Τα λειτουργικά αποτελέσματα δείχνουν πολύ καλά αποτελέσματα μακροπρόθεσμα, ακόμη και μετά από δευτερογενείς εμφυτεύσεις.
• Συστήματα όπως το ZSI 375, η συσκευή ARTUS ή το δοκιμασμένο AMS 800 επιτυγχάνουν παρόμοια υψηλά ποσοστά επιτυχίας.

Το υδραυλικό εμφύτευμα είναι γεμάτο με αποστειρωμένο φυσιολογικό ορό και επιτρέπει την ελεγχόμενη ρύθμιση της πίεσης στην ουρήθρα. Χάρη στον συνδυασμό ακριβούς τεχνικής, χειρουργικής εμπειρίας και τακτικής μετεγχειρητικής παρακολούθησης, η θεραπεία αποτελεί μια ασφαλή και αποτελεσματική επιλογή για ασθενείς με σοβαρή ακράτεια λόγω στρες ή ακράτεια ούρων λόγω στρες μετά από προστατεκτομή.

Όπως σε κάθε χειρουργική επέμβαση, έτσι και στην περίπτωση του τεχνητού σφιγκτήρα υπάρχουν ορισμένοι κίνδυνοι και επιπλοκές, οι οποίοι όμως μπορούν να ελαχιστοποιηθούν σε μεγάλο βαθμό από έμπειρους ουρολόγους και προσεκτική μετεγχειρητική παρακολούθηση.

Πιθανές επιπλοκές:

• Λοίμωξη: Στο 2–10 % των περιπτώσεων μπορεί να εμφανιστεί λοίμωξη του τραύματος στο σημείο της εμφύτευσης. Σε αυτή την περίπτωση, το εμφύτευμα πρέπει να αφαιρεθεί ή να αντικατασταθεί.
• Βλάβη ιστών: Λόγω της συνεχούς πίεσης στην ουρήθρα, ο περιβάλλοντας ιστός μπορεί με την πάροδο του χρόνου να υποστεί ατροφία – αυτό αφορά περίπου το 8–9 % των ασθενών.
• Μηχανική φθορά: Όπως κάθε ιατρική συσκευή, έτσι και ο υδραυλικός μηχανισμός φθείρεται με την πάροδο του χρόνου. Μελέτες των Linder, Gozzi και Meyer δείχνουν ότι στο 10–20 % των ασθενών απαιτείται αντικατάσταση κατά τη διάρκεια της θεραπείας.
• Διάβρωση ή διαρροή του περιβλήματος: Σπάνια, το περίβλημα γύρω από την ουρήθρα μπορεί να χαλαρώσει ή να διαρρεύσει υγρό, με αποτέλεσμα να επηρεαστεί η λειτουργία του.

Μετεγχειρητική φροντίδα:
Μετά την εμφύτευση του τεχνητού σφιγκτήρα, το σύστημα παραμένει απενεργοποιημένο για περίπου έξι εβδομάδες, προκειμένου να διευκολυνθεί η επούλωση. Στη συνέχεια, ενεργοποιείται από τον γιατρό και ο ασθενής αποκτά ξανά την ακράτεια. Σε πολλές περιπτώσεις επιτυγχάνεται μετεγχειρητική ακράτεια, η οποία παραμένει σταθερή για πολλά χρόνια.

Οι τακτικοί ουρολογικοί έλεγχοι διασφαλίζουν τη λειτουργία του εμφυτεύματος και βοηθούν στην έγκαιρη ανίχνευση επιπλοκών. Η θεραπευτική ομάδα ελέγχει:

• την πίεση στο περιβραχιόνιο,
• τη θέση των εξαρτημάτων (αντλία, δεξαμενή, μανσέτα),
• καθώς και την ικανότητα του ασθενούς να χειρίζεται σωστά το σύστημα.

Το μέσο ποσοστό επιτυχίας μετά την εμφύτευση ενός τεχνητού σφιγκτήρα κυμαίνεται μεταξύ 75 % και 90 %. Πολλοί ασθενείς μετά την εμφύτευση αναφέρουν σημαντική βελτίωση της ποιότητας ζωής τους. Μελέτες των Ziegelmann, Rivera, Elliott και Stief επιβεβαιώνουν επίσης ότι ακόμη και μετά από δευτερογενή αντικατάσταση του συστήματος εξακολουθούν να επιτυγχάνονται πολύ καλά αποτελέσματα («functional outcomes»).

Τι είναι ο τεχνητός σφιγκτήρας και πότε χρησιμοποιείται;
Ο τεχνητός σφιγκτήρας (αγγλ. artificial urinary sphincter, π.χ. AMS 800 ή ZSI 375) είναι ένας τεχνητός σφιγκτήρας της ουροδόχου κύστης, ο οποίος χρησιμοποιείται για τη θεραπεία της ακράτειας ούρων. Η εμφύτευση του τεχνητού σφιγκτήρα πραγματοποιείται σε ασθενείς με σοβαρή ακράτεια κατά την άσκηση, ιδίως στους άνδρες μετά από προστατεκτομή. Η επέμβαση θεωρείται ο χρυσός κανόνας της χειρουργικής θεραπείας για τη μόνιμη απώλεια ούρων.

Πώς λειτουργεί ο τεχνητός σφιγκτήρας;
Το σύστημα αποτελείται από τρία εξαρτήματα: έναν σφιγκτήρα γύρω από την ουρήθρα, ένα υδραυλικό μπαλόνι-δεξαμενή στην κάτω κοιλιακή χώρα και μια αντλία στον όσχεο (ή στα χείλη του αιδοίου στις γυναίκες).
Ο δακτύλιος είναι γεμάτος με αποστειρωμένο φυσιολογικό ορό και ασκεί έτσι μια ελαφριά πίεση στην ουρήθρα, προκειμένου να συγκρατήσει τα ούρα. Για την κένωση της ουροδόχου κύστης ενεργοποιείται η αντλία, με αποτέλεσμα το υγρό να ρέει από τον δακτύλιο στο δοχείο. Στη συνέχεια, γεμίζει ξανά αυτόματα και ο ασθενής διατηρεί την ακράτεια.

Ποια μοντέλα τεχνητών σφιγκτήρων υπάρχουν;
Στη σύγχρονη ουρολογία χρησιμοποιούνται διάφορα συστήματα:

• το δοκιμασμένο AMS 800 (American Medical Systems),
• το ZSI 375 της Zephyr Surgical Implants,
• καθώς και νεότερες εξελίξεις όπως η συσκευή ARTUS.
  Όλα τα συστήματα λειτουργούν με βάση την ίδια αρχή, διαφέρουν όμως ως προς τον τρόπο χειρισμού, τη ρύθμιση της πίεσης και την προσαρμοστικότητα.

Ποιο είναι το ποσοστό επιτυχίας της εμφύτευσης ενός τεχνητού σφιγκτήρα;
Σύμφωνα με διεθνείς πολυκεντρικές μελέτες (μεταξύ άλλων των Meyer, Linder, Rivera, Ziegelmann, Elliott, Gozzi, Stief), το ποσοστό επιτυχίας κυμαίνεται μεταξύ 75–90 %. Στις περισσότερες περιπτώσεις επιτυγχάνεται σταθερή μετεγχειρητική ακράτεια. Πολλοί ασθενείς μετά την εμφύτευση αναφέρουν ότι ζουν μια ζωή σχεδόν χωρίς ενοχλήσεις, ακόμη και χρόνια μετά την επέμβαση.

Μπορούν και οι γυναίκες να υποβληθούν σε εμφύτευση τεχνητού σφιγκτήρα;
Ναι, ακόμη και σε περιπτώσεις ακράτειας ούρων στις γυναίκες – π.χ. μετά από χειρουργικές επεμβάσεις στην περιοχή της μικρής λεκάνης – μπορεί να εμφυτευθεί ένας τεχνητός σφιγκτήρας της ουροδόχου κύστης. Η εμφύτευση του τεχνητού συστήματος πραγματοποιείται σε αυτή την περίπτωση μέσω τομής στην κάτω κοιλιακή χώρα. Και οι γυναίκες επωφελούνται από τη βελτιωμένη ακράτεια και τη σημαντικά αυξημένη ποιότητα ζωής.