Serce jest w rzeczywistości mięśniowym narządem pustym. Dzięki regularnym skurczom mięśnia sercowego pompuje ono bogatą w tlen krew do całego organizmu. Serce musi bić dzień i noc, ponieważ w przeciwnym razie niedotlenione narządy obumarłyby w ciągu kilku minut.
Dotyczy to jednak również samego serca. Mięsień sercowy potrzebuje tlenu, aby funkcjonować. Za zaopatrzenie mięśnia sercowego w tlen odpowiedzialne są tętnice wieńcowe (naczynia wieńcowe). Jeśli do serca nie dociera wystarczająca ilość krwi bogatej w tlen, nie może ono już bić – u człowieka dochodzi do zagrażającego życiu zawału serca.
Taka sytuacja może wystąpić w wyniku zwężenia tętnic wieńcowych (stenozy wieńcowej) lub nagłego ich zamknięcia.
Za pomocą operacji pomostowania tworzy się obejście dla zwężonych lub zablokowanych tętnic wieńcowych © lom123 | AdobeStock
Za zwężenia tętnic wieńcowych najczęściej odpowiada miażdżyca, potocznie nazywana „zwapnieniem naczyń”. W przypadku zwężenia tętnic wieńcowych mówi się bardziej precyzyjnie o chorobie wieńcowej serca.
Wraz z postępującym zwężeniem naczyń wieńcowych dochodzi do dysproporcji między zapotrzebowaniem na tlen a jego podażą (niewydolność wieńcowa). Skutkiem tego są duszności i uczucie ucisku w klatce piersiowej (dławica piersiowa).
W wyniku miażdżycy tętnic naczynia wieńcowe mogą z czasem ulec całkowitemu zablokowaniu. Jednak również skrzep krwi może spowodować, że tak ważne naczynie krwionośne nagle przestanie być drożne.
Podczas operacji pomostowania serca (zwanej również pomostowaniem tętnic wieńcowych / coronary artery bypass) dopływ krwi do mięśnia sercowego jest przekierowywany z pominięciem zwężonych lub zablokowanych tętnic wieńcowych. Operacja odbywa się w znieczuleniu ogólnym i należy do częstych zabiegów w kardiochirurgii. U pacjentów z chorobą wieńcową (CHD) operacja pomostowania może złagodzić dolegliwości i zapobiec powikłaniom, takim jak zawał serca.
Operacja pomostowania tętnic wieńcowych wykonywana jest w znieczuleniu ogólnym; dostęp do serca uzyskuje się zazwyczaj poprzez mostek. Często chirurg wykorzystuje lewą tętnicę piersiową (LIMA) do pomostowania przedniej ściany serca poniżej lewej piersi; alternatywnie jako pomost stosuje się żyły.
Zazwyczaj przed operacją pomostowania sprawdza się, czy zwężone naczynie wieńcowe można wystarczająco rozszerzyć farmakologicznie lub interwencyjnie – na przykład poprzez rozszerzenie cewnikiem balonowym z lub bez stentu.
W zależności od zakresu i lokalizacji pomostowania operacja pomostowania trwa zazwyczaj od dwóch do pięciu godzin. Często klatka piersiowa jest otwierana poprzez nacięcie mostka (sternotomia), dzięki czemu chirurg może operować serce pod bezpośrednim wzrokiem; w wybranych przypadkach możliwe są zabiegi minimalnie inwazyjne z niewielkimi nacięciami.
Jako materiał do pomostowania służą zazwyczaj tętnice ściany klatki piersiowej i żyły (np. z nogi); rzadziej stosuje się protezy sztuczne. Naczynia są podłączane do tętnicy wieńcowej powyżej i poniżej zwężenia (zwężeń); żyły dostosowują się funkcjonalnie do wyższego obciążenia ciśnieniowego.
Aorta (tętnica główna) często służy w tym przypadku jako miejsce połączenia z tętnicą wieńcową.
Metody pomostowania (krótki przegląd):
- Bypass tętniczy: tętnica ściany klatki piersiowej biegnąca po wewnętrznej stronie klatki piersiowej jest podłączana do tętnicy wieńcowej. Zalety: bliskość serca, długa trwałość, niskie ryzyko ponownego zamknięcia.
- Bypass żylny: pobiera się żyłę z uda lub podudzia i wszczepia ją jako bypass do tętnicy wieńcowej.
- Sztuczny pomost: obecnie rzadko stosowany, ponieważ osady mogą wpływać na jego działanie.
Wybór metody zależy od zwężeń w tętnicach wieńcowych (zwanych również stenozami) oraz choroby wieńcowej serca (CHD).
W zależności od sytuacji operacja pomostowania wykonywana jest z użyciem maszyny sercowo-płucnej na zatrzymanym sercu lub jako operacja OPCAB na bijącym sercu.
Klasycznie operacja pomostowania aortalno-wieńcowego jest wykonywana jako zabieg na otwartym sercu z użyciem maszyny sercowo-płucnej. W tym przypadku serce jest tymczasowo zatrzymywane („na zatrzymanym sercu”), a maszyna przejmuje funkcję pompowania oraz wymianę gazową – czyli zaopatrzenie w krew i tlen.
Przy odpowiedniej anatomii operację pomostowania tętnic wieńcowych można również przeprowadzić na bijącym sercu (OPCAB). W tym przypadku nie jest konieczne stosowanie maszyny sercowo-płucnej; specjalne systemy stabilizujące utrzymują obszar poddawany zabiegowi w bezruchu.
Co to oznacza dla Ciebie?
- Z użyciem maszyny sercowo-płucnej (on-pump): sprawdzona standardowa procedura zapewniająca chirurgowi bardzo dobry przegląd sytuacji; odpowiednia w przypadku występowania wielu zwężeń lub konieczności wykonania skomplikowanych szwów na tętnicach wieńcowych.
- OPCAB (off-pump): operacja bez użycia maszyny na bijącym sercu; może oferować wybranym pacjentom korzyści, takie jak mniejsze przemieszczenia płynów, ale jest technicznie bardziej wymagająca.
O wyborze metody decyduje indywidualnie zespół kardiochirurgiczny – w zależności od lokalizacji i liczby zwężeń, chorób współistniejących oraz doświadczenia zespołu.
W przypadku OPCAB operacja pomostowania tętnic wieńcowych odbywa się na bijącym sercu bez użycia płucoserca.
Bezpośrednio po operacji pacjenci są ściśle monitorowani na oddziale intensywnej terapii. Rurki i dreny są stopniowo usuwane, a leczenie bólu i ćwiczenia oddechowe wspomagają powrót do zdrowia.
W pierwszych dniach po operacji rozpoczyna się wczesna mobilizacja: wstawanie i chodzenie są zazwyczaj możliwe po jednym do trzech dni. Leczenie następcze (rehabilitacja) może – w zależności od przebiegu – rozpocząć się już dziesięć do dwunastu dni po operacji serca. Ważne jest kontrolowanie ciśnienia krwi i poziomu cukru we krwi, terapia oddechowa oraz pielęgnacja rany na klatce piersiowej/mostku.
Możliwe dolegliwości i ryzyko: Początkowo nie jest niczym niezwykłym uczucie ciągnięcia w okolicy klatki piersiowej i ramion; fizjoterapia często łagodzi dolegliwości. Jak przy każdym zabiegu, możliwe są powikłania (np. krwawienia, zaburzenia rytmu serca, zaburzenia gojenia się ran). Zespół poinformuje Państwa, które objawy wymagają konsultacji lekarskiej.
W perspektywie długoterminowej: ryzyko miażdżycy pozostaje. Decydujące znaczenie mają zmiany stylu życia (rzucenie palenia, aktywność fizyczna, dieta) oraz przepisane leki przeciwzakrzepowe, aby pomosty pozostały drożne. Regularne kontrole (np. raz w roku) pozwalają sprawdzić, czy w pomostach i pozostałych naczyniach wieńcowych nie ma zwężeń – dzięki temu problemy można wcześnie wykryć i leczyć. Indywidualna długość życia zależy m.in. od czynników ryzyka, chorób współistniejących oraz wydolności serca.
Który szpital wykonuje operację pomostowania?
Operacje pomostowania tętnic wieńcowych są wykonywane w specjalistycznych klinikach kardiochirurgicznych (centrach kardiologicznych). Pracuje tam zgrany zespół specjalistów z zakresu kardiochirurgii, kardiologii, anestezjologii i intensywnej terapii – jest to ważne, ponieważ diagnostyka, operacja i opieka pooperacyjna muszą płynnie się ze sobą łączyć. Zabiegi minimalnie inwazyjne i operacje na bijącym sercu (OPCAB) wymagają dodatkowo dużego doświadczenia.
Po czym rozpoznać odpowiednią klinikę? (Krótka lista kontrolna)
- Doświadczenie i zakres usług: Centrum oferuje zarówno zabiegi z użyciem pompy sercowo-płucnej, jak i zabiegi OPCAB, a jako pomosty wykorzystuje standardowo tętnice piersiowe oraz żyły.
- Interdyscyplinarny zespół kardiologiczny: wspólne omówienia przypadków przez kardiologów i kardiochirurgów; jasne wskazania w przypadku choroby wieńcowej serca (CHD).
- Infrastruktura 24/7: dyżur kardiologiczny, oddział intensywnej terapii z doświadczeniem w kardiochirurgii, możliwość leczenia powikłań.
- Jakość i przejrzystość: wgląd w raporty jakościowe/wyniki, ustrukturyzowane koncepcje leczenia zakażeń i bólu, standardowa opieka rehabilitacyjna.
- Informacje dla pacjentów: rozmowy przedoperacyjne dotyczące znieczulenia, drogi dostępu (most/małe nacięcia), przewidywanego przebiegu (oddział intensywnej terapii/oddział ogólny) oraz dalszego leczenia farmakologicznego (np. leki przeciwzakrzepowe).
Uwaga: zwłaszcza minimalnie inwazyjne operacje pomostowania aortalno-wieńcowego oraz złożone zabiegi wielonaczyniowe powinny być wykonywane przez doświadczone zespoły. W razie wątpliwości warto zasięgnąć drugiej opinii w renomowanym centrum kardiologicznym. Kardiochirurdzy doradzą, która metoda przyniesie największe korzyści w Państwa indywidualnym przypadku.
