Często w wyniku nadużywania nikotyny, długotrwałej cukrzycy lub czynników żywieniowych dochodzi do zmian wewnątrz naczyń krwionośnych. Z czasem takie złogi i zmiany na ściankach naczyń coraz bardziej je zwężają – dochodzi do miażdżycy i tzw. zwężenia tętnic („stenozy tętnic”).
Konsekwencją tego są zaburzenia krążenia, np. w mózgu lub nerkach, a także zwiększone ryzyko zawału serca.
Często w wyniku nadużywania nikotyny, długotrwałej cukrzycy lub czynników żywieniowych dochodzi do zmian wewnątrz naczyń krwionośnych. Z czasem takie złogi i zmiany na ściankach naczyń coraz bardziej je zwężają – dochodzi do miażdżycy i tzw. zwężenia tętnic („stenozy tętnic”).
Konsekwencją tego są zaburzenia krążenia, np. w mózgu lub nerkach, a także zwiększone ryzyko zawału serca.
Stenozy ogólnie opisują zwężenie naczynia krwionośnego, a stenoza tętnic to zwężenie tętnicy. Przy czym, szczególnie w przypadku dużych naczyń, powoli postępujące zwężenie może przez długi czas przebiegać bezobjawowo. Natomiast mniejsze tętnice, takie jak te występujące np. w mózgu lub nerkach, znacznie szybciej ulegają zwężeniu.
Zwężenie tętnic © pankajstock123 #63446706 | AdobeStock
Główną przyczyną zwężeń jest miażdżyca, potocznie nazywana stwardnieniem tętnic. Odkładanie się cholesterolu, kwasów tłuszczowych i wapnia prowadzi do stwardnienia i pogrubienia dotkniętych chorobą naczyń krwionośnych. Tętnica ulega stopniowemu zwężeniu i traci elastyczność.
Według aktualnego stanu wiedzy czynnikami ryzyka zmian miażdżycowych w naczyniach krwionośnych są przede wszystkim
Ponadto wydaje się, że pewną rolę odgrywają również czynniki genetyczne.
Jak już wspomniano na początku, zwłaszcza większe naczynia o szerszym przekroju mogą przez długi czas pozostawać bezobjawowe pomimo rozwijającego się zwężenia tętnicy, jak np. w przypadku zwężenia aorty.
W przypadku często bardzo cienkich tętnic i naczyń włosowatych w nerkach i mózgu może natomiast stosunkowo szybko dojść do całkowitego zamknięcia naczynia – w nerkach lekarze mówią wtedy o zawału nerki, w mózgu o udarze.
Objawy zależą zatem przede wszystkim od tego, która tętnica jest dotknięta zwężeniem.
Zwężenia tętnic w nerkach objawiają się przede wszystkim pośrednio poprzez oporne na leczenie nadciśnienie tętnicze. W krwi wzrastają również stężenia substancji wydalanych z moczem. Do tego dochodzą kołatanie serca i bóle głowy. W mózgu, w zależności od stopnia zaawansowania zwężenia tętnicy, pojawiają się różne objawy, takie jak na przykład paraliż, zaburzenia mowy, widzenia lub czucia. W ciężkich przypadkach zwężenie tętnicy w mózgu może nawet prowadzić do śpiączki, a nawet śmierci.
Najprostszą metodą jest osłuchiwanie nerek (za pomocą stetoskopu), podczas którego słychać szmery krwi spowodowane zawirowaniami w dotkniętych chorobą tętnicach.
Aby pewnie wykryć lub wykluczyć zwężenie tętnic, lekarze stosują różne metody obrazowania.
Ponadto stosuje się ultrasonografię dopplerowską (sonografię duplex), aby zobrazować warunki przepływu, na przykład w naczyniach nerkowych. W przypadku nerek i mózgu istnieje również możliwość uwidocznienia najmniejszych tętnic za pomocą angiografii TK (tomografii komputerowej) lub MRI (rezonansu magnetycznego), aby dokładnie zlokalizować zwężenia (stenozy). Jest to ważne dla zaplanowania dalszego leczenia na podstawie obrazowania.
W przypadku zwężenia tętnic nerkowych można spróbować leczenia farmakologicznego, w szczególności nadciśnienia tętniczego. Z reguły jednak, w zależności od stopnia niedrożności danego naczynia krwionośnego, następuje terapia inwazyjna – operacja.
Lekarze rozróżniają dwa różne podejścia operacyjne:
Po pierwsze, przezskórną angioplastykę transluminalną, podczas której w zwężonym naczyniu umieszcza się stent. Stent to cienka siatka z drutu, która stabilizuje zwężenie w tętnicy i utrzymuje ją w stanie drożności. Jeśli naczynie jest zwężone o ponad 60%, lekarze zazwyczaj preferują operację wszczepienia stentu.
Z drugiej strony możliwe jest również ominięcie zwężonego naczynia. W języku medycznym oznacza to tzw. operację pomostowania. Jest ona jednak coraz częściej odkładana na rzecz stentu i wykonywana już tylko rzadko.
W przypadku zwężeń tętnic w mózgu wszczepienie stentu odbywa się w podobny sposób.
Zastosowanie stentu jest obecnie bezpieczne i skuteczne. Zazwyczaj zabieg ten usuwa zwężenie, np. w tętnicy nerkowej, u 95% pacjentów. Ponadto u co drugiego pacjenta po usunięciu zwężenia tętnicy obniża się ciśnienie krwi.
Zwężenie tętnicy i leczenie za pomocą stentu © crevis #89836026 | AdobeStock
Jeśli zwężenie tętnicy ma podłoże genetyczne, tzn. jest dziedziczne, nie można podjąć żadnych działań zapobiegawczych.
Ryzyko miażdżycy, która jest najczęstszą przyczyną zwężenia tętnic, można jednak skutecznie zmniejszyć poprzez zdrowy tryb życia oraz unikanie stresu.
Zwężenie tętnic należy do chorób naczyniowych, za które odpowiedzialni są w szczególności specjaliści medycyny naczyniowej i kardiologii – angiolodzy i kardiolodzy. Odpowiednie ośrodki i lekarzy w Twojej okolicy znajdziesz pod poniższym linkiem.
