Nerw trójdzielny przekazuje bodźce czuciowe z twarzy do mózgu. Kolejnym zadaniem tego nerwu jest sterowanie mięśniami żucia i skroniowymi.
Podrażnienie, irytacja lub uszkodzenie nerwu trójdzielnego powoduje silny ból. Dzieje się tak na przykład w wyniku ucisku nerwu. Częstą przyczyną są znajdujące się w pobliżu naczynia krwionośne, które wywierają nacisk na nerw czaszkowy. Również uraz twarzy może spowodować uciskanie jednej z gałęzi nerwu.
Towarzyszące temu dolegliwości mogą znacznie utrudniać pacjentowi codzienne funkcjonowanie. Przebieg bólu twarzy nie jest możliwy do przewidzenia z góry: niektórzy pacjenci przez tygodnie i miesiące nie odczuwają żadnych dolegliwości. Inni natomiast skarżą się, że w miarę postępu choroby ataki bólu nasilają się.
Wraz z wiekiem wzrasta prawdopodobieństwo zachorowania na bardzo bolesną neuralgię nerwu trójdzielnego. Jednak ta forma bólu twarzy występuje stosunkowo rzadko: rocznie na nerwoból trójdzielny zapada około 4 na 100 000 osób.
Rozgałęzienia nerwu trójdzielnego na twarzy © Henrie | AdobeStock
Nerwoból trójdzielny występuje w postaci napadów: pojawiają się nagłe, bardzo silne i kłujące bóle, które często ograniczają się do jednej połowy twarzy. Napad trwa od kilku sekund do maksymalnie dwóch minut. Ból może dotyczyć nawet zębów i bruzd nosowo-wargowych. Bruzdy nosowo-wargowe biegną od nosa do ust.
Takie napady mogą występować kilka razy dziennie. W okresie między napadami bólu twarzy większość pacjentów nie odczuwa dolegliwości. Niektórzy skarżą się jednak na ciągły ból w okolicy twarzy.
Bóle czasami towarzyszą odruchowym skurczom mięśni w dotkniętej połowie twarzy. Dlatego tę uciążliwą chorobę nazywa się również tic douloureux.
Ponieważ ataki bólu są bardzo silne i obciążające psychicznie, wielu pacjentów cierpi dodatkowo na depresję. W obawie przed kolejnym atakiem wielu z nich rezygnuje nawet z codziennych posiłków i traci na wadze.
Osoby z tymi objawami powinny jak najszybciej zgłosić się do lekarza prowadzącego.
Międzynarodowe Towarzystwo Bólów Głowy (IHS) rozróżnia w przypadku tej bardzo rzadkiej choroby klasyczną i objawową nerwoból trójdzielny.
Dokładna przyczyna postaci klasycznej nie została dotychczas wyjaśniona medycznie. Jako czynniki wywołujące mogą występować na przykład
- zwykły podmuch powietrza,
- ruchy żucia,
- mówienie,
- mycie zębów lub
- stres psychiczny
.
Neuralgia nerwu trójdzielnego o charakterze objawowym występuje jako objaw choroby podstawowej. Jest to na przykład:
W przypadku objawowego bólu twarzy pacjenci nie doświadczają okresów bez bólu. Ból występuje zawsze po obu stronach.
Diagnozę stawia lekarz rodzinny, ponieważ pacjent zazwyczaj najpierw zgłasza się do niego. Następnie neurolog (lekarz specjalizujący się w chorobach układu nerwowego) bada pacjenta pod kątem ewentualnej choroby podstawowej.
Z reguły zleca wykonanie tomografii komputerowej (CT) lub rezonansu magnetycznego (MRI). Te badania obrazowe służą do wykrycia nieprawidłowości, takich jak na przykład guz mózgu.
Jeśli lekarz podejrzewa, że przyczyną kłującego bólu twarzy jest stwardnienie rozsiane, wykonuje punkcję lędźwiową: pobiera niewielką ilość płynu mózgowo-rdzeniowego (liquoru) z kanału kręgowego i zleca jego badanie w laboratorium. Ponadto w celu wyjaśnienia innych podejrzewanych diagnoz przeprowadza badania krwi.
Za pomocą angiografii MR specjalista może uzyskać szczegółowy obraz naczyń krwionośnych. W ten sposób może na przykład sprawdzić, czy występują nieprawidłowości w budowie naczyń krwionośnych.
Jeśli konieczna jest operacja, neurochirurg rozpoznaje na zdjęciach dokładny przebieg naczyń krwionośnych w obszarze operacyjnym.
Leczenie klasycznej neuralgii nerwu trójdzielnego
W przypadku klasycznej postaci neuralgii nerwu trójdzielnego bez choroby podstawowej lekarz zazwyczaj przepisuje leki. Nie są to środki przeciwbólowe, które w ostrym przebiegu choroby nie mogą w ogóle zadziałać. Zamiast tego chorobę leczy się lekami przeciwpadaczkowymi. Blokują one z wyprzedzeniem przewodzenie bodźców nerwowych.
Specjalista często przepisuje leki zawierające karbamazepinę. Pacjent przyjmuje je w coraz większych dawkach, aż do uzyskania ulgi. Alternatywnie stosuje się okskarbazepinę i baklofen. Dzięki temu zmniejsza się nadpobudliwość piątego nerwu czaszkowego.
Jeśli ból jest zbyt silny, chory musi przyjmować oba leki jednocześnie. W szpitalu w ramach terapii podaje się lek przeciwpadaczkowy fenytoinę.
Zabieg chirurgiczny jest metodą z wyboru w przypadku tej choroby tylko wtedy, gdy
- leki nie są skuteczne,
- mają zbyt silne skutki uboczne lub
- u pacjenta występuje na przykład guz.
Neurochirurg stosuje wówczas jedną z trzech metod operacyjnych.
Blokuje aktywność węzłów nerwowych za pomocą chirurgii radiacyjnej. Podczas tego zabiegu wysoka dawka promieniowania jest precyzyjnie kierowana na obszar operacyjny (metoda Cyberknife). Promienie niszczą włókna nerwowe w pobliżu pnia mózgu. Większość pacjentów już dzień po zabiegu nie odczuwa dolegliwości. W niektórych przypadkach jednak mija od dwóch tygodni do maksymalnie dwóch miesięcy, zanim chory uwolni się od bólu twarzy.
Ponadto można zastosować termokoagulację. W tej metodzie ekstremalne ciepło niszczy włókna nerwowe. Jeśli naczynie uciska nerw trójdzielny, istnieje jeszcze jedna metoda leczenia. Lekarz umieszcza wówczas gąbeczkę między naczyniem krwionośnym a nerwem.
Leczenie objawowej neuralgii nerwu trójdzielnego
Neuralgia nerwu trójdzielnego dotyka głównie osoby młodsze. Leczenie zależy od choroby, która ją wywołuje.
Jeśli intensywny ból prowadzi do depresji, pacjenci potrzebują dodatkowo pomocy psychologicznej.
Ryzyko związane z operacją nerwu trójdzielnego
Obecne metody operacyjne są dopracowane i wykorzystują zaawansowaną technologię. Ponadto neurochirurdzy są wysoko wykwalifikowani i doświadczeni. Niemniej jednak zabiegi operacyjne na nerwie trójdzielnym mogą pozostawić trwałe uszkodzenia zdrowia.
Należą do nich na przykład
- problemy ze słuchem,
- zaburzenia czucia w twarzy (drętwienie skóry twarzy) oraz
- zaburzenia widzenia.
Ponadto, pomimo operacji, zasadniczo zawsze mogą wystąpić nawroty.
W przypadku silnego bólu nerwowego należy zwrócić się do neurologa. Neurolog jest ekspertem w dziedzinie chorób układu nerwowego.
Specjaliści w dziedzinie neurologii to lekarze, którzy po studiach odbywają 60-miesięczne szkolenie w zakresie neurologii i psychiatrii.
Również neurochirurg może być ekspertem w dziedzinie neuralgii nerwu trójdzielnego. Do jego specjalizacji należą zabiegi operacyjne w obrębie układu nerwowego.
Czym jest nerwoból trójdzielny?
Nerwoból trójdzielny to choroba nerwu trójdzielnego. Typowe są błyskawiczne, przeszywające bóle twarzy, które pojawiają się w postaci ataków. Często klasyczna nerwoból trójdzielny powstaje w wyniku kontaktu nerwu z naczyniem krwionośnym w pobliżu pnia mózgu.
Jakie objawy występują w przypadku neuralgii nerwu trójdzielnego?
Najważniejszym objawem są nagłe ataki bólu twarzy. Ból ten często opisywany jest jako błyskawiczny, przeszywający lub elektryzujący i może być wywołany przez żucie, mycie zębów lub dotyk twarzy. Niektórzy pacjenci nie odczuwają bólu pomiędzy fazami ataków.
Jakie są przyczyny neuralgii nerwu trójdzielnego?
W przypadku idiopatycznego nerwobólu trójdzielnego na nerw czaszkowy najczęściej uciska naczynie krwionośne. Natomiast nerwoból trójdzielny o podłożu objawowym może wynikać ze stwardnienia rozsianego, guza lub innych chorób neurologicznych. Istnieją zatem różne formy nerwobólu trójdzielnego.
Jak leczy się neuralgię nerwu trójdzielnego?
Leczenie neuralgii nerwu trójdzielnego rozpoczyna się zazwyczaj od terapii farmakologicznej z użyciem karbamazepiny. W przypadku wystąpienia działań niepożądanych lub niepowodzenia terapii farmakologicznej rozważa się takie metody leczenia, jak termokoagulacja, radiochirurgia lub operacja neurochirurgiczna. Szczególnie skuteczne jest odciążenie mikronaczyniowe według Jannetty z wkładką teflonową umieszczoną między nerwem a naczyniem.
Jak przebiega diagnostyka tej choroby?
Diagnoza jest stawiana klinicznie na podstawie badania neurologicznego i rezonansu magnetycznego mózgu. Sprawdza się wtedy, czy występuje kontakt naczynia z nerwem, przyczyna objawów lub zmiany w zwoju Gassera. Diagnostyka i leczenie powinny być wczesne, żeby uniknąć długotrwałego pogorszenia jakości życia.
