Cechą charakterystyczną dziecięcego porażenia mózgowego jest nieprawidłowe napięcie mięśniowe, objawiające się podwyższonym, obniżonym lub silnie zmiennym napięciem mięśniowym. U większości dzieci rozwija się spastyczność.
W XIX wieku angielski ortopeda i pediatra William John Little po raz pierwszy opisał porażenie mózgowe u niemowląt. Dlatego lekarze nazywają je również „chorobą Little'a”. Porażenie mózgowe u niemowląt charakteryzuje się zaburzeniami motorycznymi, które wpływają na przekazywanie sygnałów z mózgu do układu ruchowego i z powrotem. Zaburzenie to powstało w wyniku uszkodzenia mózgu.
Oprócz zaburzeń ruchowych mogą wystąpić inne objawy:
- Napady padaczkowe
- Obniżony poziom inteligencji
- Zaburzenia zmysłów i percepcji
- Częściowe trudności w nauce
- Problemy ze słuchem, wzrokiem lub mową
W porównaniu międzynarodowym na 1000 żywych urodzeń przypada od 1,5 do 2,5 dzieci z dziecięcym porażeniem mózgowym. Szczególnie narażone są dzieci urodzone przedwcześnie, ponieważ ryzyko wzrasta wraz ze spadkiem masy urodzeniowej.
Porażenie mózgowe u niemowląt zazwyczaj prowadzi do problemów z motoryką i zwiększonego napięcia mięśniowego (spastyczności) @ Maria Sbytova /AdobeStock
PCP może powstać przed porodem (przedurodzeniowo), podczas porodu (okołoporodowo) lub po porodzie (poporodowo).
Istnieją różne przyczyny:
- Niedotlenienie w czasie ciąży
- Zakrzepica lub zator (w macicy lub w okresie niemowlęcym)
- przedwczesne odklejenie łożyska
- Choroby zakaźne matki w czasie ciąży
- urazy porodowe
- Zatrucie w łonie matki alkoholem, narkotykami, lekami lub tlenkiem węgla
- Niedożywienie spowodowane niewydolnością łożyska
- zaburzenia genetyczne
- Niezgodność grup krwi
- Choroby zakaźne w okresie niemowlęcym
- uraz czaszkowo-mózgowy
Jednak eksperci są w stanie ustalić jednoznaczną przyczynę uszkodzenia mózgu tylko w około połowie przypadków. Często chodzi o niedotlenienie podczas porodu.
Jeśli noworodek uzyska w skali Apgar cztery lub mniej punktów, istnieje podwyższone ryzyko wystąpienia dziecięcego porażenia mózgowego. Skala Apgar to system punktowy służący do oceny stanu noworodka.
Objawy choroby są różne, w zależności od tego, który obszar mózgu jest uszkodzony.
Najczęściej występują zaburzenia ruchowe. Dzieci dotknięte tą chorobą nie są w stanie w wystarczającym stopniu kontrolować swoich mięśni. U niemowląt zaburzenia ruchowe zazwyczaj nie są początkowo zauważalne.
Pierwszą oznaką może być niewielka sztywność ciała podczas podnoszenia. Najczęściej lekarze rozpoznają chorobę dopiero wtedy, gdy niemowlęta mają trudności z obracaniem się, raczkowaniem lub chodzeniem.
Lekarze podsumowują objawy. Mogą one dotyczyć całego ciała (tetrapareza), połowy ciała (hemipareza) lub jednej części ciała (dipareza):
- Zespoły spastyczne (silne skurcze, ruchy mimowolne, objawy porażenia, a nawet unieruchomienie spowodowane zwiększonym napięciem mięśniowym)
- Zespoły dyskinetyczne (mięśniowe skurcze, mimowolne i niekontrolowane ruchy wynikające z naprzemiennego napinania i rozluźniania mięśni)
- Wrodzone zespoły ataksji (brak umiejętności motorycznych, niemożność wykonywania celowych ruchów)
- Zespoły hipotoniczne (zmniejszone napięcie mięśniowe, które może prowadzić do napadów padaczkowych, skrócenia ścięgien i mięśni oraz deformacji kości i stawów)
Dzieci z dziecięcym porażeniem mózgowym szczególnie często cierpią na skrócenie ścięgna Achillesa, co powoduje tzw. stopę szpiczastą.
Typowe dla tej choroby są skręcone do wewnątrz i zgięte biodra oraz ramiona, a także skrzywienie kręgosłupa. Ponadto dzieci dotknięte tą chorobą mogą wykazywać zaburzenia zachowania i obniżoną inteligencję. U 30 do 50 procent dzieci rozwija się padaczka objawowa.
Autor: MC2 Jilleanne Buda – https://www.dvidshub.net/image/126489, domena publiczna, link
W przypadku podejrzenia ICP lekarz prowadzący najpierw wyklucza inne choroby. Sporządza szczegółowy wywiad dotyczący ciąży, porodu i dotychczasowego rozwoju dziecka.
Następnie przeprowadza badanie fizykalne i dokładną obserwację dziecka. Lekarz zwraca przy tym szczególną uwagę na postawę ciała i wzorce ruchowe dziecka. Dalsze badania, takie jak ultrasonografia czaszki lub rezonans magnetyczny (MRI), mogą potwierdzić podejrzenie.
Nie ma lekarstwa na porażenie mózgowe u niemowląt. Jednak ukierunkowane terapie pozwalają złagodzić objawy.
Leczenie ma charakter multidyscyplinarny i oprócz pacjenta oraz jego rodziny angażuje następujących specjalistów:
- pediatra
- Neurolog dziecięcy (neuropediatra)
- Neuroortopedów
- Technicy ortopedyczni
- Fizjoterapeuci
- Ergoterapeuci
Zazwyczaj stosuje się następujące terapie:
- Fizjoterapia metodą Vojty lub Bobath w celu rozluźnienia mięśni i poprawy ich ruchomości
- terapia zajęciowa
- w razie potrzeby logopedia
- ewentualnie leki zmniejszające napięcie mięśniowe
- ortopedyczne pomoce do chodzenia
- ewentualnie poradnictwo psychologiczne
Od kilku lat dzieci, które podczas porodu cierpiały na niedotlenienie, są natychmiast umieszczane w łóżku chłodzącym. Obniżenie temperatury ciała do około 32 stopni ma zapobiec dalszemu obumieraniu komórek mózgowych (hipotermia terapeutyczna). Terapia zimnem przynosi znaczące efekty.
Pacjenci z dziecięcym porażeniem mózgowym powinni przez całe życie korzystać z fizjoterapii @ Ivan /AdobeStock
Jeśli zachowawcze metody leczenia nie przynoszą zadowalających rezultatów lub obserwuje się pogorszenie stanu, konieczne są zabiegi chirurgiczne.
Lekarze wydłużają na przykład skrócone ścięgna. W ten sposób zmniejszają napięcie mięśniowe, a stawy stają się bardziej ruchome.
Istnieje również możliwość wszczepienia pompy lekowej w pobliżu rdzenia kręgowego (pompa baklofenowa). Dzięki temu lek może działać bezpośrednio w ośrodkowym układzie nerwowym i skuteczniej zmniejszać spastyczność.
W przypadku pacjentów zdolnych do chodzenia rozważa się również operację kręgosłupa, tzw. selektywną rizotomię grzbietową. Podczas zabiegu lekarze precyzyjnie przecinają włókna nerwowe odpowiedzialne za spastyczne skurcze mięśni nóg.
Jeśli zdolności poznawcze dziecka nie są upośledzone, nic nie stoi na przeszkodzie, aby uczęszczało ono do szkoły ogólnodostępnej. Niemniej jednak dla rodziców jest to zazwyczaj długotrwały proces.
Wielu nauczycieli nie jest bowiem przeszkolonych w zakresie postępowania z dziećmi niepełnosprawnymi ruchowo. Asystent integracyjny może wspierać dziecko w codziennym życiu szkolnym.
Jeśli uczęszczanie do szkoły ogólnodostępnej nie wchodzi w grę, szczególne znaczenie ma wspieranie rozwoju motorycznego i poznawczego dziecka. Jak najwcześniejsze rozpoczęcie terapii (już w okresie niemowlęcym) ma w każdym przypadku pozytywny wpływ na rozwój dziecka.
