Artroza, znana również jako zużycie stawów, to przewlekła choroba charakteryzująca się zwyrodnieniem struktury chrząstki i kości w stawach. „Arthron” to greckie słowo oznaczające staw, a końcówka „-osis” jest w medycynie najczęściej używana do opisania przewlekłych chorób niezapalnych. Z około pięcioma milionami chorych w Niemczech artroza jest najczęstszą przewlekłą chorobą układu ruchu.
Choroba może dotyczyć pojedynczych stawów, zazwyczaj kolanowych lub biodrowych, ponieważ są one narażone na szczególne obciążenia. Jednak artroza stawów może również powstać po wypadkach i złamaniach kości, które obejmują obszar stawów. Właściwie w przypadku artrozy jednego stawu należałoby mówić o monoartrozie (mono = pojedynczy), a w przypadku 2 do 4 dotkniętych stawów o oligoartrozie (oligo = kilka). Jednak w codziennej praktyce klinicznej rzadko stosuje się tak precyzyjne terminy.
W języku medycznym termin poliartrosis (kod ICD M15) oznacza artrozę występującą jednocześnie w 5 lub więcej stawach.
© freshidea / Fotolia
Powierzchnie stawowe u ludzi pokryte są warstwą chrząstki. Chociaż ma ona zaledwie kilka milimetrów grubości, odgrywa decydującą rolę w funkcjonowaniu stawu. Ta sieć komórek chrzęstnych i włókien kolagenowych zmniejsza tarcie między powierzchniami stawowymi, a ponadto pełni funkcję naturalnego amortyzatora. Chrząstka jest również określana jako tkanka bradytroficzna (słabo odżywiona), ponieważ zawiera bardzo mało naczyń krwionośnych. Wraz ze wzrostem obciążenia kręgosłupa odżywianie chrząstki ulega dalszemu pogorszeniu, co prowadzi do artrozy.
W przypadku artrozy dochodzi do postępującej, trwającej zazwyczaj lata lub dziesięciolecia, degradacji tkanki chrzęstnej, co określa się również mianem „zużycia chrząstki”.
Zasadniczo artroza może dotknąć każdy z około 100 stawów w ludzkim ciele. Szczególnie podatne są jednak stawy, które codziennie narażone są na duże obciążenia.
Do najważniejszych form artrozy należą zatem:
Postępujące zużycie chrząstki stawowej może mieć różne przyczyny. Zasadniczo jednak uszkodzeniu chrząstki poprzedza obciążenie przekraczające wytrzymałość stawu. Ze względu na brak ukrwienia chrząstka nie jest w stanie samodzielnie się naprawiać i regenerować. Nadwaga lub wyjątkowo duże obciążenie stawów, na przykład w wyniku pracy obciążającej stawy lub uprawiania sportów wyczynowych, mogą uszkodzić chrząstkę w takim samym stopniu, jak nieprawidłowe obciążenia spowodowane wadami ustawienia stawów. Na przykład osoby z koślawymi lub szpotawymi nogami są bardziej narażone na artrozę.
Również choroby metaboliczne, takie jak dna moczanowa, sprzyjają uszkodzeniom chrząstki. Urazy z uszkodzeniami chrząstki lub złamania kości, które goją się w nieprawidłowym ustawieniu, również należą do czynników ryzyka poliartrózy.
W końcu również reumatyzm może prowadzić do poliartrózy, często dotyczy to stawów dłoni. Zazwyczaj u pacjentów z tzw. artrozą reumatoidalną (= artroza spowodowana reumatyzmem) obserwuje się nasilające się nieprawidłowe ustawienie stawów palców, przez co palce często odchylają się na zewnątrz. Może to prowadzić do coraz większego ograniczenia ruchomości, aż do utraty samodzielności przez pacjenta. Ponieważ w przypadku reumatyzmu często występują nawroty zapalne, często mówi się jednak o zapaleniu stawów.
W niektórych przypadkach nie można znaleźć konkretnej przyczyny uszkodzeń chrząstki. Mamy wtedy do czynienia z tzw. artrozą pierwotną. Wszystkie inne formy, w których przyczyny są znane lub można je ustalić, określa się jako formy artrozy wtórnej.
© Henrie / Fotolia
We wczesnych stadiach zużycie stawów często nie powoduje żadnych dolegliwości lub powoduje jedynie niewielkie dolegliwości. Później pacjenci skarżą się na ból podczas poruszania dotkniętymi stawami. Możliwe są również bóle w spoczynku, zwłaszcza wcześnie rano po wstaniu z łóżka. Jeśli po 1–2 godzinach dolegliwości ustępują, istnieje duże prawdopodobieństwo, że mamy do czynienia z artrozą. Stawy dotknięte artrozą są sztywne i mają ograniczoną ruchomość. W zależności od stadium choroby mogą również wystąpić odczuwalne opory podczas ruchu stawów oraz wyraźnie słyszalne trzaski. Im bardziej postępuje artroza, tym bardziej prawdopodobne są patologiczne ustawienia stawów.
W przeciwieństwie do zapalenia stawów, artroza nie ma charakteru pierwotnie zapalnego. Jednak w przypadku ostrego przeciążenia stawy dotknięte artrozą również mogą ulec zapaleniu. Nagły obrzęk stawów, a także ich przegrzanie i zaczerwienienie mogą wskazywać na takie zapalenie. Wówczas mówi się o tzw. „aktywnej artrozie”, którą często obserwuje się w stawie biodrowym. Jednak aktywna artroza może wystąpić również we wszystkich innych stawach, na przykład w stawie kolanowym, w przypadku nawrotów zapalnych i ostrych reakcji przeciążeniowych.
Jak wygląda leczenie poliartrózy?
Ponieważ uszkodzonej chrząstki nie da się odbudować, leczenie artrozy służy wyłącznie łagodzeniu objawów. Ponadto środki terapeutyczne mają na celu zatrzymanie lub przynajmniej spowolnienie postępującego zużycia stawów. Zasadniczo leczenie artrozy można podzielić na metody zachowawcze i operacyjne. Wybór odpowiedniej terapii zależy od stopnia zaawansowania i dokładnej lokalizacji poliartrosis.
Na czym polega terapia zachowawcza?
- Najważniejszym elementem leczenia zachowawczego jest ruch. Pływanie i jazda na rowerze przyczyniają się do poprawy ruchomości stawów i wzmocnienia mięśni podtrzymujących stawy. Mniej odpowiednie są sporty wymagające gwałtownych ruchów lub dużego obciążenia, takie jak piłka nożna, boks czy tenis.
- Aby odciążyć stawy, można zalecić stosowanie kul lub ortez
- Osoby z nadwagą powinny schudnąć, aby odciążyć stawy
- Dodatkowo zabiegi fizjoterapeutyczne mogą złagodzić objawy poliartrózy. Oprócz okładów z błota i fango są to również kąpiele lecznicze lub naświetlania światłem podczerwonym
- Specjalne ćwiczenia fizjoterapeutyczne oraz masaże również nadają się do zachowawczego leczenia artrozy
- Jeśli ból jest zbyt silny, można również przepisać i stosować leki przeciwbólowe zawierające substancje czynne, takie jak paracetamol lub ibuprofen, a także maści przeciwbólowe. Ponadto zasadniczo możliwe jest również stosowanie miejscowego środka znieczulającego, który wstrzykuje się do bolącego stawu lub w jego pobliże. Czasami w zachowawczym leczeniu artrozy stosuje się również zastrzyki z kwasu hialuronowego. Kwas hialuronowy jest substancją naturalnie występującą w organizmie i składnikiem mazi stawowej, który ma poprawiać ruchomość stawu. Jednak jego skuteczność nie została dotychczas jednoznacznie udowodniona. Stosuje się również zastrzyki z kortyzonu, które jednak mogą powodować niepożądane skutki uboczne.
Ważne: Wszystkie zabiegi, w których coś jest wstrzykiwane do stawu z zewnątrz, powinny być krytycznie oceniane i wskazane, ponieważ zawsze istnieje ryzyko przeniesienia zarazków do jamy stawowej.
Na czym polega leczenie operacyjne?
Operacja mająca na celu korektę wad postawy może być wskazana w celu złagodzenia bólu i zapobiegania stanom zapalnym. Nawiercenie powierzchni chrząstki w ramach artroskopii (badania stawu) może stymulować produkcję nowej tkanki chrzęstnej. Jeśli żadne środki terapeutyczne nie przynoszą ulgi w bólu, lekarz może zastąpić dotknięty staw sztucznym stawem (endoprotezą). Taka wymiana stawu jest wykonywana przede wszystkim w przypadku artrozy stawu kolanowego lub biodrowego.
Artroza jest więc postępującą chorobą stawów, której towarzyszy ból podczas ruchu, a także w spoczynku. Chociaż zachowawcze lub operacyjne metody leczenia mogą złagodzić objawy choroby, wyleczenie nie jest możliwe.
Poliartroza dłoni jest jedną z najczęstszych form artrozy uogólnionej i często dotyka jednocześnie kilka stawów, zwłaszcza stawów końcowych palców lub, w przypadku artrozy, stawu siodłowego kciuka. Przyczynami artrozy są między innymi nieprawidłowe obciążenie, zanik chrząstki, czynniki genetyczne oraz związane z wiekiem zużycie chrząstki, co może prowadzić do zmian artrotycznych w stawach i powstawania wyrostków kostnych.
Za pomocą technik obrazowania, zmian widocznych w badaniach radiologicznych, zdjęć rentgenowskich i badań krwi można zdiagnozować poliartrosis, nawet jeśli niektórzy pacjenci początkowo nie odczuwają żadnych objawów. Celem leczenia poliartrózy jest złagodzenie bólu i ograniczeń ruchowych oraz bólu stawów, a także spowolnienie postępu choroby, na przykład poprzez środki zachowawcze, leki przeciwzapalne, leki przeciwreumatyczne lub wsparcie ze strony ergoterapeutów.
Ponieważ poliartrosis często dotyka kolan i bioder, chrząstki stawowej i innych stawów, wczesna terapia może poprawić jakość życia osób dotkniętych chorobą i w miarę możliwości uniknąć operacji wymiany stawu w przypadku ograniczonej ruchomości.
Czym jest poliartrosis?
Poliartroza to forma artrozy, w której zmiany zwyrodnieniowe dotyczą jednocześnie wielu stawów. Typowe objawy to zużycie stawów, zanik chrząstki i zmiany w stawach palców, kolan i bioder. Choroba ta należy do najczęstszych chorób zwyrodnieniowych stawów u osób w podeszłym wieku.
Jakie objawy wywołuje poliartrosis?
Najczęstszymi dolegliwościami są bóle stawów, ograniczona ruchomość oraz bóle i ograniczenia ruchowe. Szczególnie dotknięte są stawy palców, końcowe stawy palców lub staw siodłowy kciuka w przypadku rizoartrozy. W przebiegu choroby mogą również wystąpić deformacje, wyrostki kostne lub sztywność.
Jak diagnozuje się poliartrosis?
Diagnozę stawia się na podstawie badania fizykalnego, badań obrazowych oraz zdjęcia rentgenowskiego dotkniętych stawów. W badaniu radiologicznym widoczne jest zwężenie szczeliny stawowej, zmiany artrotyczne i zużycie chrząstki. Badania krwi pomagają wykluczyć choroby reumatyczne o charakterze zapalnym, takie jak reumatoidalne zapalenie stawów lub zapalenie wielostawowe.
Jakie są możliwości leczenia poliartrózy?
Terapia obejmuje środki zachowawcze, takie jak fizjoterapia, terapia zajęciowa, leki przeciwzapalne i leczenie bólu. Celem leczenia poliartrózy jest złagodzenie objawów i spowolnienie postępu choroby. W ciężkich przypadkach rozważa się operacje wymiany stawu lub zabiegi chirurgiczne.
Czy poliartrosis można wyleczyć?
Poliartroza jest uważana za chorobę nieuleczalną, jednak można ją skutecznie leczyć. Wczesna terapia poprawia ruchomość, zmniejsza dolegliwości i pozwala zachować jakość życia osób dotkniętych chorobą. Ważną rolę odgrywają tu regularne ćwiczenia, unikanie przeciążenia oraz zachowawcze metody leczenia.
