Tak zwana stopa Charcota to szczególna postać zespołu stopy cukrzycowej. Choroba ta pojawia się, gdy polineuropatia zmniejsza wrażliwość na ból w stopie. Polineuropatia to choroba (patia) wielu (poli-) nerwów (neuro), która bardzo często jest spowodowana cukrzycą. W tym przypadku mówi się również o polineuropatii cukrzycowej.
Ponieważ dotyczy to wszystkich nerwów nogi, od góry aż po czubki palców, pacjenci coraz mniej czują stopę. Jednak większość pacjentów zauważa tę utratę wrażliwości na ból dopiero w późnym stadium lub w ogóle jej nie zauważa, ponieważ proces ten przebiega powoli i trwa wiele lat. W rezultacie drobne urazy lub złamania mogą pozostać niezauważone i ulec pogorszeniu.
Termin „stopa Charcota” pochodzi od francuskiego neurologa Jeana-Martina Charcota, który jako pierwszy opisał tę chorobę.
Stopa Charcota jest rzadkim późnym powikłaniem cukrzycy, w którym dochodzi do złamań kości stopy @ Pepermpron /AdobeStock
Objawy stopy Charcota mogą być różnorodne i często rozwijają się stopniowo. Typowe objawy to:
Zaczerwienienie i obrzęk stopy:
Powstaje to przede wszystkim w wyniku stanu zapalnego i przewlekłego przeciążenia stopy. Powstaje niejako stan podrażnienia stawów, ponieważ powierzchnie stawowe nie przylegają już prawidłowo do siebie i ulegają coraz większemu przesunięciu.
Podwyższona temperatura skóry:
Jest to również objaw przewlekłego stanu zapalnego i często się go obserwuje. Jednak ten typowy objaw jest czasami pomijany lub rozpoznawany zbyt późno ze względu na widoczną deformację (nieprawidłowe ułożenie) stopy.
Deformacje i niestabilność stopy:
Wadliwe ustawienie stopy i jej zmniejszona stabilność są z pewnością jedną z głównych cech charakterystycznych stopy Charcota. W wyniku przewlekłego procesu zapalnego i choroby nerwów stawy stopy ulegają stopniowej przemianie i restrukturyzacji, tak że w zaawansowanym stadium stopy Charcota można zaobserwować już z zewnątrz łatwo rozpoznawalne nieprawidłowe ustawienie stopy.
Często dochodzi również do złamań kości, które z powodu opisanej powyżej polineuropatii często pozostają niezauważone przez pacjenta. Te niezauważone, a zatem nieleczone złamania kości są kolejną przyczyną często obserwowanego nieprawidłowego ustawienia stopy w zaawansowanym stadium stopy Charcota.
Ból:
Pomimo niemal bez wyjątku występującej polineuropatii i wynikającej z niej zmniejszonej wrażliwości na ból, niektórzy pacjenci zgłaszają również przewlekłe bóle stopy lub stawu skokowego, a częściowo także podudzia. Ponadto opisuje się tępy ból podczas chodzenia, co jednak często ma miejsce na początku choroby. Ponieważ w tym momencie diagnoza polineuropatii zazwyczaj nie jest jeszcze postawiona, bóle te często nie są rozpoznawane lub są błędnie interpretowane. Dlatego tym ważniejsze jest, zwłaszcza dla diabetyków, natychmiastowe zgłoszenie się do lekarza w przypadku nietypowych zmian w stopie.
Stopa Charcota powstaje głównie w wyniku połączenia cukrzycy i polineuropatii. To uszkodzenie nerwów prowadzi do zmniejszonej wrażliwości na ból, przez co urazy i odciski pozostają niezauważone. Inne czynniki ryzyka to:
Diagnoza stopy Charcota opiera się na dokładnym badaniu fizykalnym oraz badaniach obrazowych, takich jak zdjęcia rentgenowskie lub rezonans magnetyczny. Ważne etapy diagnostyczne to:
Wywiad:
Oznacza to zebranie wywiadu medycznego. Zwraca się przy tym szczególną uwagę na wcześniejsze schorzenia, nie tylko cukrzycę. Istotne znaczenie ma również przyjmowanie leków, a także wcześniejsze operacje stopy.
Badanie kliniczne
Obejmuje ono badanie stopy pod kątem widocznych objawów choroby Charcota. Szczególną uwagę zwraca się na wady postawy, ale także na rany i inne nieprawidłowości. Ponadto sprawdza się wrażliwość na ból i zaburzenia czucia. Ponadto zwraca się uwagę na odciski jako potencjalne zagrożenie powstawania ran oraz na blizny jako wskazówkę na obecność ran przewlekłych i zaburzeń gojenia się ran.
Badania krwi
Sprawdzenie wyników laboratoryjnych jest szczególnie pomocne w przypadku stanów zapalnych, gdy konieczne jest dokładniejsze zbadanie zakresu nagromadzenia ropy oraz zmian zapalnych w tkankach. W tym celu określa się specjalne wskaźniki zapalenia, które powinny być również wykorzystywane do monitorowania przebiegu choroby.
Metody obrazowania
Badania obrazowe są zawsze konieczne i wskazane, gdy diagnoza na podstawie samego badania klinicznego nie jest wystarczająca. Ponadto badania obrazowe są w większości przypadków wskazane do monitorowania przebiegu leczenia lub przed zabiegami operacyjnymi.
Do metod obrazowania należy przede wszystkim badanie rentgenowskie. Pozwala ono na orientacyjne przedstawienie urazów kości i stawów, w tym nieprawidłowych ustawień (w medycynie określanych również jako zwichnięcia).
Ponieważ jednak badanie rentgenowskie pozwala na obrazowanie jedynie kości i struktur zwapniałych, w niektórych przypadkach konieczne może być również badanie rezonansu magnetycznego. Pozwala to na dokładniejsze zbadanie struktur tkanek miękkich, co jest szczególnie ważne w przypadku podejrzenia stanów zapalnych lub nagromadzenia ropy, a także głębokich ran.
Aby postawić diagnozę, lekarz bada stopę i staw skokowy @ memorisz /AdobeStock
Leczenie stopy Charcota jest złożone i wymaga podejścia interdyscyplinarnego. Do najważniejszych metod terapeutycznych należą:
- Unieruchomienie stopy za pomocą specjalnych ortez lub gipsu. Środek ten jest z pewnością najważniejszy, aby zatrzymać proces chorobowy i uniknąć poważnych powikłań. W wielu przypadkach konieczne jest dłuższe unieruchomienie, które może trwać wiele tygodni, a nawet miesięcy. Z jednej strony zrozumiałe jest, że wielu pacjentów ma wątpliwości co do sensowności takiego konsekwentnego unieruchomienia. Jednak to właśnie w tym tkwi największy potencjał terapeutyczny pozwalający uniknąć poważnych konsekwencji i ewentualnej amputacji nogi. Dlatego należy rzetelnie stosować się do zalecenia konsekwentnego unieruchomienia.
- Kontrola poziomu cukru we krwi w celu uniknięcia dalszych uszkodzeń nerwów
- Fizjoterapia w celu stabilizacji i poprawy funkcji stopy
- Zabiegi operacyjne = zabiegi chirurgiczne w celu korekcji deformacji, które są jednak konieczne dopiero w zaawansowanych stadiach choroby lub w przypadku nagromadzenia ropy
Fizjoterapia i gimnastyka stóp są szczególnie ważne w przypadku stopy Charcota, ponieważ istnieje zwiększone ryzyko upadku z powodu zmniejszonej kontroli sensomotorycznej @ Olga Miltsova /AdobeStock
Specjalistami w leczeniu stopy Charcota są diabetolodzy, ortopedzi i podolodzy. Ci wyspecjalizowani lekarze często współpracują w specjalnych centrach leczenia stóp, aby zapewnić najlepszą możliwą opiekę.
Przebieg stopy Charcota może być bardzo zróżnicowany i w dużym stopniu zależy od wczesnej diagnozy oraz konsekwentnego leczenia. Dzięki odpowiedniej terapii często można pozytywnie wpłynąć na przebieg choroby. Ważne jest przy tym:
- Regularne kontrole kliniczne i, w razie potrzeby, badania obrazowe
- Konsekwentna pielęgnacja i kontrola stóp przez pacjenta oraz ewentualnie dodatkowo przez podologa (potocznie nazywanego również pedicurystą)
- Dostosowanie stylu życia w celu kontroli poziomu cukru we krwi i uniknięcia nadwagi
Dzięki konsekwentnej terapii i opiece pooperacyjnej w większości przypadków można uniknąć amputacji. Jednak w ciężkich przypadkach, pomimo wszystkich starań, konieczna może być operacja.
Podsumowując, można stwierdzić, że stopa Charcota jest poważnym powikłaniem zespołu stopy cukrzycowej, które wymaga wczesnej diagnozy i intensywnego leczenia. Dzięki ścisłej współpracy ze specjalistami i konsekwentnej kontroli poziomu cukru we krwi pacjenci mogą pozytywnie wpłynąć na przebieg choroby i zachować jakość życia. Dlatego należy zwracać uwagę na pierwsze objawy i w razie podejrzeń natychmiast zasięgnąć porady lekarza, aby uniknąć poważnych konsekwencji.
