Zespół uciskowy stawu biodrowego to częsta dolegliwość stawu biodrowego, w której dochodzi do mechanicznego tarcia między głową kości udowej a panewką stawu biodrowego. Zjawisko to może powodować dolegliwości, ograniczenie ruchomości oraz ból w okolicy biodra. Zespół uciskowy stawu biodrowego (FAI) występuje szczególnie często u osób uprawiających sport.
Typowe objawy pojawiają się podczas wykonywania określonych ruchów, długotrwałego siedzenia lub aktywności sportowej. Bez odpowiedniego leczenia uderzenie biodrowe może w dłuższej perspektywie sprzyjać uszkodzeniom chrząstki i artrozie. Leczenie rozpoczyna się od metod zachowawczych, takich jak fizjoterapia i środki przeciwzapalne. Jeśli to nie wystarczy, może być konieczna operacja lub artroskopia stawu biodrowego. Wczesna diagnoza znacznie zwiększa szanse powodzenia terapii.
Czym jest zespół uciskowy stawu biodrowego?
Zespół uciskowy stawu biodrowego to schorzenie stawu biodrowego. Z powodu konfliktu mechanicznego u pacjentów dochodzi do ograniczenia ruchomości. Towarzyszy temu również ból. Schorzenie to znane jest również pod nazwą zderzenia udowo-panewkowego (FAI). W katalogu WHO figuruje pod kodem ICD M24.85. FAI może dotykać zarówno młodzież, jak i dorosłych.
W przypadku ucisku w stawie biodrowym staw biodrowy wykazuje zmiany anatomiczne i/lub strukturalne. Zmiany te mogą wynikać na przykład z zaburzeń wzrostu kości i stawów w dzieciństwie. Oprócz przyczyn genetycznych do ucisku w stawie biodrowym może prowadzić na przykład choroba Perthesa.
Staw biodrowy jest drugim co do wielkości stawem w ludzkim ciele, zaraz po stawie kolanowym. Kości tworzące staw to kość udowa i miednica. Kość udowa tworzy na swoim górnym końcu kulę, czyli głowę kości udowej. U zdrowej osoby ta kula dokładnie przylega do panewki stawowej miednicy.
W normalnych warunkach ścisły kontakt elementów kostnych umożliwia swobodny i bezbolesny ruch stawu biodrowego.
W przypadku uderzenia biodrowego rozróżnia się dwa rodzaje zaburzeń:
- zespół ucisku typu CAM (zwany również zespołem ucisku krzywkowego) oraz
- zespół ucisku typu Pincer (lub zespół ucisku typu szczypce).
W przypadku ucisku typu CAM głowa kości udowej nie jest równomiernie okrągła, ale wykazuje narośla kostne. W związku z tym nie pasuje już idealnie do panewki stawowej miednicy. W przypadku ucisku typu Pincer panewka stawowa znajduje się zbyt głęboko w miednicy lub jest skręcona. Również w tym przypadku głowa kości udowej i panewka stawowa nie pasują do siebie idealnie. W większości przypadków występuje tzw. uderzenie mieszane. Jest to połączenie uderzenia typu Pincer i uderzenia typu CAM.
Trzy formy ucisku biodrowego © nmfotograf | AdobeStock
Zmiana kształtu stawu biodrowego wpływa na mechanikę stawu. Podczas ruchów nóg kość udowa uderza w obrzeże stawowe. Skutkiem tego są urazy obrzeża stawowego i powierzchni chrzęstnych stawu biodrowego. Nieleczone po pewnym czasie prowadzi do nieodwracalnych uszkodzeń kości oraz zmian zwyrodnieniowych stawu (artroza biodra).
Zespół uciskowy biodra jest często utożsamiany z dysplazją stawu biodrowego. Dysplazja stawu biodrowego oznacza jednak uszkodzenia chrząstki spowodowane zbyt małą i/lub zbyt stromo ustawioną panewką stawu biodrowego. W rzadkich przypadkach dysplazja stawu biodrowego i ucisk mogą występować jednocześnie, powodując ból.
Jakie objawy występują w przypadku ucisku biodrowego?
Zmiany w stawie biodrowym często pozostają niewykryte przez długi czas. U sportowców uderzenie biodrowe jest częściej wykrywane podczas badania urazów sportowych.
Typowe bóle związane z uciskiem biodra pojawiają się podczas ruchu w okolicy pachwiny lub z przodu biodra. Początkowo występują one tylko przy szerokich ruchach. W zaawansowanym stadium ucisku bolą również mniejsze ruchy biodra.
Ból w spoczynku pojawia się w przypadku znacznego postępu choroby.
Do dalszych objawów należą:
- trudności przy wchodzeniu po schodach oraz przy siadaniu: czyli przy zginaniu biodra
- trudności podczas dłuższego chodzenia lub stania: ból po zewnętrznej stronie biodra
- uczucie ucisku w okolicy pachwiny
- Zaburzenia czucia spowodowane podrażnieniem okolicznych nerwów
Jak przebiega diagnoza?
W przypadku podejrzenia ucisku lekarz może przeprowadzić kliniczny test ruchowy. W tym celu zgina staw biodrowy pacjenta, obraca go do wewnątrz i przesuwa w kierunku przeciwległego ramienia. U pacjentów z zespołem uciskowym biodra wywołuje to tzw. ból uciskowy. Jest to typowy objaw tej choroby.
Anatomiczne nieprawidłowości w stawie biodrowym można jednak również wykazać za pomocą zdjęcia rentgenowskiego. Pozwala to również stwierdzić, czy w wyniku choroby rozwinęła się już artroza. Za pomocą tomografii komputerowej lekarz może uzyskać trójwymiarowy obraz kości biodrowej i w ten sposób szybciej wykryć ewentualne nieprawidłowości.
Kolejną metodą obrazowania stawu biodrowego jest rezonans magnetyczny (MRI). Pozwala on przede wszystkim ocenić stan obrąbka stawowego i chrząstki stawowej.
Leczenie zespołu uciskowego stawu biodrowego: fizjoterapia, leki, operacja
Leczenie FAI zależy przede wszystkim od stopnia nasilenia nieprawidłowości. W przypadku niewielkich nieprawidłowości anatomicznych już leczenie zachowawcze może przynieść poprawę. Operacja nie jest wtedy konieczna.
W ramach fizjoterapii pacjenci uczą się ćwiczeń wzmacniających tułów i nogi. Dobra równowaga mięśniowa może wspierać funkcjonowanie stawu i odciążać go.
Lekarz może również przepisać przeciwzapalne leki przeciwbólowe z grupy niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ). Również wstrzyknięcie leków przeciwzapalnych, takich jak kortyzon, do dotkniętego stawu biodrowego często zmniejsza dolegliwości.
Leczenie zachowawcze może złagodzić dolegliwości, ale nie eliminuje przyczyny.
Jeśli leczenie zachowawcze nie przynosi efektów lub staw ulega większemu uszkodzeniu, wskazana jest operacja. Rozważa się ją również w przypadku poważnej deformacji stawu biodrowego, aby zapobiec dalszym uszkodzeniom.
Jakie operacje stosuje się w przypadku uderzenia biodrowego?
Większość operacji w leczeniu zespołu uciskowego lekarz wykonuje metodą artroskopową. Podczas tej minimalnie inwazyjnej artroskopii pacjent jest zazwyczaj poddawany znieczuleniu ogólnemu. Zazwyczaj do operacji stawu potrzebne są dwa do trzech małych nacięć. Częstotliwość powikłań po artroskopii stawu biodrowego jest bardzo niska.
Film pokazuje przebieg artroskopii stawu biodrowego:
W przypadku operacji otwartej, tzw. chirurgicznego zwichnięcia biodra, konieczne jest wykonanie nacięcia skóry o długości około 20 centymetrów. Dzięki temu chirurg ma bezpośredni wgląd w obszar operacyjny. Wyjmuje przy tym głowę kości udowej z panewki stawowej. Głowa kości udowej i przecięte mięśnie uda są następnie unieruchamiane za pomocą śrub na czas gojenia.
Zaletą jest swobodny widok na staw podczas operacji oraz dodatkowa możliwość leczenia uszkodzeń chrząstki. Wymaga to jednak przecięcia większej ilości tkanki, na przykład mięśni. Powoduje to dłuższy czas gojenia po operacji, a pacjent odczuwa większy ból. Formą mieszaną byłaby operacja wspomagana artroskopowo (technika mini-open). W tym przypadku przez niewielkie nacięcie wprowadza się narzędzia do artroskopii. Chirurg używa jednak również małych specjalistycznych narzędzi do leczenia większych deformacji.
Inną możliwością w przypadku szczególnego przemieszczenia w zespole uciskowym stawu biodrowego jest osteotomia korekcyjna. W tym przypadku chirurg ponownie ustawia panewkę stawową po odcięciu połączeń kostnych
- kości kulszowej,
- kości łonowej i
- kości biodrowej
. Kości powinny następnie zrosnąć się w anatomicznie prawidłowym położeniu i wygoić się. Jeśli występuje już artroza stawu biodrowego, wskazane może być zastosowanie sztucznego stawu biodrowego (protezy biodrowej).
Co dzieje się po operacji?
Z reguły pacjent musi pozostać w szpitalu przez kilka dni zarówno po artroskopii, jak i po operacji otwartej. Przez jeden do dwóch miesięcy po operacji potrzebuje również kul, aby nie obciążać zbytnio stawu. Czas gojenia zależy jednak w dużym stopniu od zastosowanych środków.
Po większości zabiegów stosuje się tzw. pasywne szyny ruchowe. Składają się one z tulei lub szyn połączonych ze sobą za pomocą przegubu. Silnik elektryczny porusza szyną i zapewnia bierną ruchomość stawu biodrowego w określonym zakresie. Jednocześnie szyna kompensuje ewentualną niestabilność.
Za pomocą pasywnej szyny ruchowej staw biodrowy można równomiernie mobilizować już bardzo wcześnie po operacji. Pacjent nie musi w tym celu aktywnie napinać mięśni. Po wypisaniu ze szpitala pacjent powinien wykonywać dalsze ćwiczenia w domu. Dzięki temu może zwiększyć siłę mięśni i poprawić swoją ruchomość.
Konieczna jest również specjalistyczna fizjoterapia bioder. Służy ona
- mobilizacji stawu biodrowego,
- wzmocnieniu mięśni stabilizujących biodro oraz
- rozciąganiu skróconych struktur wokół stawu biodrowego.
Ćwiczenia takie jak balansowanie w pozycji stojącej lub most na jednej nodze mogą również poprawić stabilność i ruchomość stawu biodrowego.
Jakie są szanse powodzenia operacji?
U nawet 80 procent pacjentów dzięki zabiegowi minimalnie inwazyjnemu można osiągnąć dobry wynik z wyraźnym złagodzeniem bólu. Wynik zależy przede wszystkim od wieku pacjentów i stanu chrząstki stawowej przed operacją.
Lekkie aktywności sportowe pacjenci mogą wznowić około sześciu do dwunastu tygodni po zabiegu minimalnie inwazyjnym. Zawodowi sportowcy muszą czasami zrezygnować z uprawiania sportu wyczynowego na cztery do sześciu miesięcy.
Również w przypadku operacji otwartej u 70–80 procent pacjentów następuje poprawa objawów ucisku biodrowego. W większości przypadków ból znacznie się zmniejsza lub całkowicie ustępuje. Ostateczny wynik można jednak ocenić dopiero po około roku.
Jeśli rehabilitacja po operacji przebiega pomyślnie, pacjenci mogą po trzech miesiącach ponownie uprawiać lekki sport. Podobnie jak w przypadku artroskopii stawu biodrowego, powodzenie operacji zależy przede wszystkim od
- wieku pacjenta oraz
- ewentualnych uszkodzeń chrząstki stawowej przed operacją
.
FAQ
Czym jest ucisk w stawie biodrowym?
Zespół uciskowy stawu biodrowego, zwany również impingementem biodrowym lub impingementem femoro-acetabularnym, opisuje konflikt mechaniczny między głową kości udowej a panewką stawu biodrowego. Zmiany kostne powodują ból i ograniczenia ruchowe podczas uderzania w stawie biodrowym. Staw jest przy tym stale obciążony, co może prowadzić do uszkodzenia chrząstki i obrąbka stawowego.
Jakie typowe objawy występują w przypadku ucisku w stawie biodrowym?
Typowe objawy to ból w stawie biodrowym, ból w pachwinie oraz ograniczona ruchomość biodra. Często ból pojawia się podczas zginania, skręcania biodra do wewnątrz lub po długim siedzeniu. W przypadku ucisku biodrowego często występują również dolegliwości podczas aktywności sportowej lub wykonywania określonych ruchów.
Jakie są przyczyny i czynniki ryzyka?
Do możliwych przyczyn zalicza się anatomiczne zmiany kostne w głowie kości udowej, szyjce kości udowej lub panewce. Rozróżnia się uciskanie typu cam, uciskanie typu pincer oraz formy mieszane, w których występuje połączenie obu wariantów. Zmiany te mogą wywołać uciskanie biodra i w dłuższej perspektywie prowadzić do artrozy biodra lub koksartrozy.
Jak przebiega leczenie ucisku w stawie biodrowym?
Leczenie ucisku w stawie biodrowym zazwyczaj rozpoczyna się od leczenia zachowawczego. Leczenie zachowawcze obejmuje fizjoterapię, leki przeciwzapalne oraz dostosowanie obciążenia sportowego. Celem terapii zachowawczej jest złagodzenie bólu i poprawa ruchomości stawu biodrowego. Leczenie ucisku w stawie biodrowym powinno być dostosowane indywidualnie do dolegliwości.
Kiedy konieczna jest operacja?
Jeśli leczenie zachowawcze nie przynosi wystarczającej poprawy w zakresie bólu lub występują już uszkodzenia chrząstki, wskazane może być leczenie operacyjne. Często zabieg ten ma formę artroskopii stawu biodrowego. Polega on na usunięciu zmian kostnych, leczeniu obrąbka lub ponownym przymocowaniu obrąbka do krawędzi panewki. Po operacji następuje dalsze leczenie i częściowe obciążenie w celu przywrócenia ruchomości biodra.
Udostępnij artykuł