Grzybica paznokci, zwana również onychomikozą lub tinea unguium, jest zakaźną infekcją grzybiczą.
Jest wywoływana przez
- dermatofitów (grzybów nitkowatych)
- drożdżaków,
- pleśni lub
- połączenie kilku gatunków grzybów
.
Grzybica może dotyczyć różnych obszarów paznokcia i objawia się deformacją oraz przebarwieniem paznokci u rąk lub stóp.
Grzybica paznokci jest szeroko rozpowszechniona w Niemczech i zachodnich krajach uprzemysłowionych. Należy do najczęstszych chorób paznokci rąk i stóp. Szacuje się, że około 12 procent populacji przynajmniej raz w życiu cierpi na grzybicę paznokci.
Grzybica paznokci stóp występuje około cztery razy częściej niż grzybica paznokci rąk. Często przyczyną jest nieleczona infekcja grzybicza stóp, która rozprzestrzeniła się na paznokcie.
Pomocne w przypadku grzybicy paznokci:
Reklama
Grzybica paznokci jest wywoływana przez pasożytnicze grzyby, które rozprzestrzeniają się w łożysku paznokcia lub pod paznokciem.
Przyczyną rozwoju grzybicy paznokci jest z jednej strony zakażenie tymi patogenami grzybowymi. Z drugiej strony, aby mogły one się rozwijać, muszą być spełnione dodatkowe warunki. Pewne czynniki ryzyka sprzyjają więc powstawaniu grzybicy paznokci.
Grzybica paznokci przenosi się między ludźmi poprzez tzw. zakażenie kontaktowe lub zakażenie przez zanieczyszczenie. O zakażeniu przez zanieczyszczenie mówi się w przypadku bezpośredniego kontaktu między ludźmi. W przypadku zakażenia kontaktowego pacjent zaraża się poprzez kontakt skóry z zakażonymi przedmiotami i powierzchniami.
Zarodniki grzybicy paznokci preferują ciepły i wilgotny klimat i rozmnażają się tam szczególnie szybko. Dlatego w odpowiednich miejscach ryzyko zakażenia jest szczególnie wysokie. Należą do nich publiczne obiekty wodne, takie jak baseny i sauny, w których wiele osób chodzi boso.
Zasadniczo grzybicę paznokci mogą wywoływać trzy rodzaje patogenów grzybowych:
- dermatofity,
- drożdżaki lub
- pleśnie.
W większości przypadków za zakażenie grzybicą paznokci odpowiedzialne są dermatofity.
Pomocne w przypadku grzybicy paznokci:
Reklama
Jakie patogeny wywołują grzybicę paznokci?
Dermatofity nazywane są również grzybami nitkowatymi. Atakują one prawie wyłącznie zrogowaciałe części ciała, takie jak skóra i jej przydatki, i żywią się keratyną. Keratyna jest substancją rogowaciejącą występującą w skórze, włosach i paznokciach.
W 90 procentach wszystkich przypadków grzybicę paznokci wywołują dermatofity z rodzaju Trichophyton rubrum (grzyby nitkowate). Innymi możliwymi, ale rzadziej występującymi patogenami grzybiczymi są dermatofity z rodzajów Epidermophyton floccosum lub Trichophyton mentagrophytes.
W około 3 do 5 procentach przypadków grzybicę paznokci wywołują dermatofity z rodzaju Epidermophyton floccosum. Dermatofity te atakują przede wszystkim skórę, a następnie zakażają paznokcie. Infekcja grzybicza zaczyna się na skórce i rozprzestrzenia się w kierunku czubka paznokcia.
Grzyby drożdżopodobne rozmnażają się przez pączkowanie lub podział, dlatego nazywane są również grzybami pączkującymi. Zakażenie grzybicze paznokci wywołane przez drożdżaki wynika zazwyczaj z obecności drożdżaków z rodzaju Candida. Ta forma występuje szczególnie w przypadku grzybicy paznokci palców rąk.
Objawami są pogrubienie i przebarwienie paznokci.
Pleśnie tylko w rzadkich przypadkach powodują grzybicę paznokci. Do pleśni, które mogą być odpowiedzialne za zakażenie grzybicą paznokci, należą między innymi Scopulariopsis brevicaulis i Aspergillus spp.
Jakie czynniki ryzyka sprzyjają rozwojowi grzybicy paznokci?
Własna odporność organizmu zazwyczaj zapobiega namnażaniu się patogenów grzybicy paznokci. Jeśli układ odpornościowy jest osłabiony, patogenom łatwiej jest się rozprzestrzeniać.
Osoby z osłabionym układem odpornościowym są zatem szczególnie podatne na grzybicę paznokci. Układ odpornościowy może być osłabiony przez
- wiek,
- choroby podstawowe, takie jak cukrzyca lub HIV,
- operację, przeszczep lub chemioterapię lub
- leki immunosupresyjne.
Stan paznokci i układu odpornościowego pogarsza się wraz z upływem czasu. Ułatwia to drobnoustrojom atakowanie tkanki paznokcia. Dlatego ryzyko grzybicy paznokci wzrasta wraz z wiekiem. Najczęściej dotyka ona osoby powyżej 65. roku życia. Prawie co druga osoba starsza cierpi na grzybicę paznokci.
Również miażdżyca, potocznie nazywana stwardnieniem tętnic, jest czynnikiem ryzyka grzybicy paznokci. Słabe ukrwienie prowadzi do wysuszenia i pękania skóry. Ryzyko infekcji jest drastycznie zwiększone.
Diabetycy cierpią na osłabiony układ odpornościowy, słabe ukrwienie i mają skłonność do zaburzeń czucia.
Sportowcy są narażeni na zwiększone ryzyko zachorowania na grzybicę paznokci. Z jednej strony sportowcy często mają bezpośredni kontakt z osobami, które mogą cierpieć na grzybicę paznokci. We wspólnych prysznicach i szatniach, ze względu na wilgotny i ciepły klimat, może dochodzić do częstszych infekcji grzybiczych.
Z drugiej strony noszenie butów sportowych stwarza warunki sprzyjające rozwojowi grzybów. Pocenie się w butach powoduje zmiękczenie skóry stóp. W nieprzepuszczających powietrza butach sportowych grzyby mogą się łatwo rozmnażać i wnikać w skórę, która jest słabo chroniona przed wilgocią.
Sportowcy, tacy jak na przykład
- biegacze,
- tenisiści i
- piłkarze
są szczególnie narażeni na zakażenie grzybicą paznokci.
Grzybica paznokci objawia się pogrubieniem, deformacją i przebarwieniem dotkniętego paznokcia © Serhad | AdobeStock
Zakażenie grzybicą paznokci może
- dotyczyć nasady paznokcia,
- łóżko paznokcia lub
- sam paznokieć
. Zazwyczaj grzybica paznokci zaczyna się na przedniej krawędzi paznokcia i stamtąd rozprzestrzenia się na całą płytkę paznokcia.
Typowe objawy grzybicy paznokci to
- deformacje paznokcia,
- łamliwość i odpryskiwanie warstw paznokcia,
- żółto-brązowe przebarwienia,
- pogrubienie płytki paznokcia oraz
- zapalenie łożyska paznokcia.
W przypadku bardzo zaawansowanej infekcji grzybiczej z zainfekowanego paznokcia wydobywa się również nieprzyjemny zapach. Jeśli grzybica paznokci nie zostanie wyleczona, ryzyko rozprzestrzenienia się na sąsiednie paznokcie u stóp lub dłoni jest bardzo wysokie.
W przypadku wystąpienia opisanych objawów należy niezwłocznie zgłosić się do lekarza. Grzybica paznokci nie ustępuje samoistnie i dlatego w każdym przypadku wymaga leczenia.
Pomocne w przypadku grzybicy paznokci:
Reklama
Nieleczona grzybica paznokci może rozprzestrzeniać się na inne paznokcie i sprzyjać rozwojowi innych chorób. Dzięki drobnym urazom i uszkodzeniom paznokci bakterie lub wirusy mogą łatwiej wniknąć i wywołać poważne stany zapalne.
Ponadto nieleczona grzybica paznokci może prowadzić do wypadania paznokcia (onycholysis) i zniszczenia łożyska paznokcia.
Klasyfikacja objawów według czynnika wywołującego
Objawy zależą od dokładnego rodzaju grzybicy paznokci. Grzybicę paznokci można rozróżnić na podstawie charakterystycznych objawów i lokalizacji na
- Dystolateralną grzybicę podnagietkową
- Proksymalną grzybicę podnagietkową
- Leukonychia trichophytica
- Dystroficzne grzybicze zakażenie paznokci
- grzybicę paznokci i okołopaznokciową wywołaną przez Candida
1. Dystolateralna grzybica podnagciowa
Dystolateralna grzybica podnagietkowa zaczyna się na przedniej krawędzi paznokcia. Jest to zdecydowanie najczęstsza postać grzybicy paznokci. W 90 procentach wszystkich przypadków grzybicy paznokci występuje właśnie ta postać grzybicy paznokci. Najczęściej pojawia się na paznokciach stóp, a rzadko na paznokciach rąk.
W tej postaci patogeny grzybicy paznokci wnikają przez tzw. hyponychium, czyli warstwę zarodkową skóry pod płytką paznokcia. Stamtąd powoli rozprzestrzeniają się w kierunku nasady paznokcia (macierzy paznokcia).
Płytka paznokcia jest przy tym powoli uniesiona i przybiera żółtawy odcień.
2. Proksymalna grzybica podnagciowa
Ta rzadsza postać grzybicy paznokci stanowi około 3 do 5 procent wszystkich zakażeń grzybicą paznokci. Do zakażenia dochodzi przez skórę ściany paznokcia, tj. w miejscu, gdzie wyrasta paznokieć.
Czynniki wywołujące grzybicę paznokci wnikają z korzenia paznokcia do płytki paznokcia i stamtąd powoli rozprzestrzeniają się w kierunku czubka paznokcia.
3. Leukonychia trichophytica
Ta postać grzybicy paznokci jest również określana jako powierzchowna grzybica paznokci o białym zabarwieniu. Najczęściej jest ona następstwem zakażenia grzybem Trichophyton interdigitale. W tym przypadku patogeny grzybicy paznokci rozprzestrzeniają się tylko w górnych warstwach keratyny paznokcia, co prowadzi do białawego zabarwienia dotkniętego paznokcia.
4. Dystroficzna grzybica paznokci
W przypadku dystroficznej grzybicy paznokci struktura i funkcja paznokcia ulegają znacznemu uszkodzeniu i silnej zmianie.
Dystroficzna grzybica paznokci może być końcowym stadium długotrwałej infekcji grzybiczej paznokci. Rozwija się ona jednak również w wyniku przewlekłej grzybicy śluzówkowo-skórnej wywołanej przez Candida. Choroba ta jest związana z wrodzonym niedoborem odporności.
5. Onychia et paronychia candidosa
Ta forma grzybicy paznokci, zwana również grzybicą drożdżakową, jest prawie zawsze wywoływana przez drożdżaki z rodzaju Candida. Najczęściej czynnikiem wywołującym jest Candida albicans.
Typowe objawy to
- przewlekłe zapalenie ściany paznokcia,
- nieregularna struktura płytki paznokcia oraz
- zielono-brązowe przebarwienia paznokcia.
Klasyfikacja objawów według stadiów
Zakażenie grzybicą paznokci można podzielić na trzy stopnie objawów:
Grzybica paznokci we wczesnym stadium
W pierwszej fazie infekcji osoby dotknięte chorobą prawie nie zauważają żadnych objawów. Na paznokciach pojawiają się pierwsze żółte plamy lub białe paski. Zmiany koloru paznokcia są często błędnie interpretowane jako niedobór wapnia.
Grzybica paznokci w stadium średnim
Palce u stóp lub paznokcie u stóp dotknięte grzybicą paznokci żółkną, stają się coraz grubsze i zdeformowane. Paznokieć zaczyna oddzielać się od łożyska paznokcia.
Grzybica paznokci w zaawansowanym stadium
Na tym etapie paznokieć może całkowicie oddzielić się od łożyska paznokcia. Bakterie mogą w ten sposób swobodnie przedostawać się do niechronionej skóry.
W wielu przypadkach osoby dotknięte tą chorobą cierpią w tej fazie na dodatkowe zapalenie łożyska paznokcia. Paznokieć jest mocno wygięty i charakteryzuje się nieprzyjemnym zapachem.
Pomocne w przypadku grzybicy paznokci:
Reklama
W większości przypadków lekarz rodzinny lub dermatolog rozpoznaje grzybicę paznokci już na pierwszy rzut oka.
Aby uzyskać pewną diagnozę i określić dominujący gatunek grzyba, lekarz pobiera próbki z zainfekowanego paznokcia.
Przed pobraniem materiału paznokieć jest czyszczony 70-procentowym alkoholem i przycinany tak daleko, jak to możliwe. Żywe grzyby znajdują się przede wszystkim na granicy między zdrową płytką paznokcia a zainfekowanymi miejscami.
Próbkę paznokcia najlepiej pobrać za pomocą frezu, ponieważ w ten sposób można pobrać bardzo wiele małych cząstek paznokcia. Ewentualne miejscowe leczenie środkami przeciwgrzybiczymi, które już się rozpoczęło, powinno zostać przerwane na 2 do 4 tygodni przed pobraniem materiału. W przeciwnym razie mogą wystąpić wyniki fałszywie ujemne.
Pobraną w ten sposób próbkę paznokcia lekarz nakłada następnie na szkiełko mikroskopowe, aby zbadać ją pod mikroskopem przy powiększeniu od 10 do 40 razy. Jeśli podczas tego badania mikroskopowego widoczne są strzępki grzybów lub zarodniki grzybów, diagnoza grzybicy paznokci jest potwierdzona.
Jednak pod mikroskopem zazwyczaj nie da się dokładnie określić, o jaki patogen grzybowy chodzi. Z tego powodu, w celu dokładnego zidentyfikowania patogenu grzybicy paznokci, często w kolejnym kroku wykonuje się tzw. hodowlę grzybów.
W tym przypadku patogen grzybicy paznokci hoduje się w laboratorium na odpowiedniej pożywce w temperaturze pokojowej przez około trzy do czterech tygodni. Na podstawie kolonii grzybów wyhodowanych w hodowli można następnie określić, który konkretny gatunek grzyba jest odpowiedzialny za grzybicę paznokci.
Aby jednoznacznie zdiagnozować grzybicę paznokci, konieczne jest również przeprowadzenie diagnostyki różnicowej. Dzięki temu lekarz wyklucza inne choroby jako przyczynę zmian na paznokciach. Objawy podobne do grzybicy paznokci występują również w przypadku takich chorób jak
- łuszczyca paznokci,
- wyprysk paznokci,
- grzybica czerwonopłatkowa paznokci (Lichen ruber), a także
- wrodzone lub nabyte przewlekłe dystrofie paznokci.
Grzybica paznokci może zostać całkowicie wyleczona, jednak leczenie jest procesem długotrwałym. W wielu przypadkach trwa ono kilka miesięcy. Grzybica paznokci rąk ustępuje szybciej niż grzybica paznokci stóp.
Kluczowe znaczenie dla odpowiedniego leczenia grzybicy paznokci ma
- jednoznaczna identyfikacja rodzaju grzyba oraz
- stopień zaawansowania infekcji grzybiczej.
Leczenie grzybicy paznokci jest zasadniczo możliwe za pomocą leków przeciwgrzybiczych (leków) lub terapii laserowej.
Domowe sposoby, takie jak olejek z drzewa herbacianego, ocet, a nawet własny mocz, nie mają udowodnionego działania klinicznego. Kosztują natomiast cenny czas, w którym można by już skutecznie leczyć grzybicę paznokci.
Leczenie grzybicy paznokci lekami przeciwgrzybiczymi
Najważniejszą metodą terapeutyczną jest leczenie farmakologiczne tzw. lekami przeciwgrzybiczymi. Są to leki przeciwgrzybicze, które zabijają patogeny grzybowe
- (leki przeciwgrzybicze o działaniu fungicydowym) lub
- hamują ich wzrost (leki przeciwgrzybicze o działaniu fungistatycznym)
.
Leki przeciwgrzybicze można stosować miejscowo bezpośrednio na dotknięty obszar lub w postaci tabletek. W przypadku stosowania miejscowego, na przykład w postaci lakieru do paznokci, mówi się o terapii miejscowej. Przyjmowanie tabletek oddziałuje na cały organizm, dlatego mówi się o terapii ogólnoustrojowej.
Pomocne w przypadku grzybicy paznokci:
Reklama
To, czy zastosowana zostanie terapia miejscowa, czy ogólnoustrojowa, zależy od stopnia zakażenia grzybicą paznokci.
W przypadku zakażenia grzybicą paznokci obejmującego mniej niż 50 procent powierzchni można rozpocząć terapię miejscową przy użyciu leków przeciwgrzybiczych o działaniu fungistatycznym lub fungicydowym. Są one często dostępne w aptekach bez recepty.
Przezroczysty lakier do paznokci nakłada się codziennie wieczorem przez kilka tygodni na dotknięty grzybicą paznokieć i otaczającą go skórę. Oprócz składników aktywnych lakier chroni również skórę przed wilgocią. Zmniejsza to ryzyko zakażenia i rozprzestrzeniania się drobnoustrojów.
W bardzo zaawansowanych stadiach grzybicy paznokci leczenie powierzchni paznokcia często nie przynosi pożądanego efektu. W takim przypadku paznokieć dotknięty grzybicą jest zmiękczany i usuwany za pomocą środka keratolitycznego w ciągu trzech tygodni. Następnie może wyrosnąć nowy paznokieć.
Jeśli grzybica paznokci dotknęła więcej niż trzy paznokcie u stóp lub palców, zaleca się leczenie ogólnoustrojowe. Substancja czynna podawana w tabletkach może rozprzestrzeniać się w całym organizmie poprzez krwiobieg.
Czas trwania leczenia ogólnoustrojowego wynosi od trzech do sześciu miesięcy, w zależności od stopnia zaawansowania i oporności grzyba paznokciowego. W szczególnych przypadkach terapię można kontynuować w dłuższych odstępach czasu.
W większości przypadków dodatkowo stosuje się miejscowe leczenie paznokcia.
Terapia laserowa w leczeniu grzybicy paznokci
Terapia laserowa to stosunkowo nowa metoda skutecznego leczenia grzybicy paznokci.
Zainfekowany paznokieć jest naświetlany za pomocą impulsowego lasera Nd-YAG. Dzięki temu obecne zarodniki grzyba ulegają dezaktywacji. Ta bezbolesna procedura trwa zaledwie kilka minut i nie powoduje uszkodzenia paznokcia.
Jeśli rozważa się terapię laserową, należy wcześniej zapoznać się z jej kosztami. Terapia laserowa nie jest refundowana przez kasy chorych.
Za pomocą lasera można wyeliminować zarodniki grzybów © hedgehog94 | AdobeStock
Bez odpowiedniej terapii grzybica paznokci zasadniczo nie ustępuje samoistnie. Wręcz przeciwnie, nieleczona powoli postępuje i przybiera przebieg przewlekły.
Grzybica paznokci powinna zatem być w każdym przypadku konsekwentnie leczona. Jeśli terapia zostanie przerwana lub nie zostanie przeprowadzona prawidłowo, istnieje ryzyko, że patogeny grzybowe pozostaną w organizmie, a grzybica paznokci ponownie się rozprzestrzeni.
Przy prawidłowym leczeniu grzybica paznokci ma na ogół dobre rokowania i zazwyczaj ustępuje całkowicie.
Jednak leczenie grzybicy paznokci może być bardzo długotrwałe i trwać nawet do roku. Po wyleczeniu infekcji można zapobiegać ponownemu wystąpieniu grzybicy paznokci poprzez stosowanie ukierunkowanych środków.
Ryzyko zarażenia się grzybicą paznokci można stosunkowo dobrze zmniejszyć, przestrzegając szeregu zasad postępowania i stosując środki zapobiegawcze.
Środki ochrony własnej
Obejmują one w szczególności
- prawidłowa higiena i pielęgnacja paznokci,
- noszenie odpowiednich skarpet i obuwia,
- unikanie typowych źródeł zakażenia oraz
- wzmocnienie odporności organizmu.
Regularne mycie i pielęgnacja stóp zapobiega przedostawaniu się zarazków pod paznokcie. Dlatego stopy należy codziennie myć ciepłą wodą z dodatkiem łagodnego mydła i smarować specjalnym balsamem nawilżającym.
Buty o dobrym dopasowaniu powinny być wykonane z oddychającego materiału, który szybko odprowadza wilgoć ze stóp. Szczególnie dobrze nadają się buty ze skóry lub nowoczesnych mikrowłókien. Natomiast nie zaleca się stosowania materiałów syntetycznych. Stopy i palce nie mogą być uciskane.
Regularna dezynfekcja butów pozwala zabić zarazki odpowiedzialne za grzybicę paznokci.
Podczas przymierzania butów należy bezwzględnie nosić skarpetki. Skarpetki powinny być wykonane z naturalnych materiałów, takich jak wełna lub bawełna, i prane w temperaturze 60 stopni. Skarpetki z materiałów syntetycznych mogą sprzyjać i wspomagać namnażanie się patogenów grzybicy paznokci.
Ręczniki, maty łazienkowe i pościel należy prać w temperaturze 60 stopni. W tej temperaturze patogeny grzybicy paznokci zostają zabite.
W miejscach publicznych, takich jak sauny, baseny, szatnie, sale gimnastyczne czy hotele, zawsze należy nosić klapki. Po skorzystaniu z tych miejsc zaleca się dokładne umycie i dezynfekcję stóp.
Aby wzmocnić układ odpornościowy organizmu, należy prowadzić
- zdrowy tryb życia,
- zbilansowaną i urozmaiconą dietę oraz
- regularną aktywność fizyczną.
Podczas manicure lub pedicure należy zachować ostrożność, aby uniknąć urazów paznokci. Mogą one stanowić łatwą bramę wejściową dla grzybów i sprzyjać rozwojowi grzybicy paznokci.
Pomocne w przypadku grzybicy paznokci:
Reklama
Środki ochrony innych osób
Te środki ostrożności zapobiegają również rozprzestrzenianiu się grzybicy paznokci, jeśli infekcja już wystąpiła.
Wszystkie przedmioty i powierzchnie, które miały kontakt z zakażonym paznokciem, należy natychmiast po użyciu dokładnie wyczyścić i, w miarę możliwości, zdezynfekować. Należą do nich na przykład:
- podłogi,
- dywany,
- klamki,
- używane nożyczki do paznokci lub pilniki,
- klawiatury komputerowe,
- ręczniki,
- buty itp.
Zawsze należy utrzymywać krótkie paznokcie. Zapobiega to również wrastaniu paznokci. Po użyciu należy zdezynfekować używane nożyczki do paznokci. Zdrowe paznokcie nie mogą mieć kontaktu z nie zdezynfekowanymi nożyczkami.
Osoby cierpiące na grzybicę paznokci powinny zawsze używać własnego ręcznika i nosić kapcie. W ostrej fazie infekcji grzybiczej paznokci nie należy chodzić na baseny ani do saun.
Buty należy dokładnie dezynfekować środkiem przeciwgrzybiczym po każdym noszeniu. Buty skórzane są bardziej odpowiednie, ponieważ oddychający materiał odprowadza wilgoć ze stóp na zewnątrz. Stosowanie pasty do butów pomaga zapobiegać przedostawaniu się wilgoci z zewnątrz.
Nie należy dzielić się butami, butami narciarskimi, rolkami ani kaloszami z innymi osobami.
