Czerniak złośliwy, czyli złośliwy nowotwór skóry, to guz występujący głównie na powierzchni skóry. Czerniaki złośliwe powstają z komórek barwnikowych skóry, które uległy zmianom nowotworowym, i nieleczone mogą szybko rozprzestrzeniać się na inne obszary ciała. Częstość występowania raka skóry stale rośnie. Obecnie około jedna na 75 osób zachoruje na czerniaka w ciągu swojego życia.
Poniżej znajdziesz więcej informacji oraz listę wybranych specjalistów od czerniaka.
Czerniak to nowotwór złośliwy skóry, zwanego również czarną odmianą raka skóry, który powstaje z melanocytów odpowiedzialnych za tworzenie pigmentu. Często czerniak złośliwy powstaje w wyniku intensywnego promieniowania UV, przy czym szczególnie osoby o jasnej karnacji są narażone na zwiększone ryzyko. Czerniak skóry często rozwija się z istniejących znamion, ale może również pojawić się jako nowa zmiana. Decydujące znaczenie dla rokowań ma to, jak wcześnie czerniak zostanie wykryty oraz jak głęboko nowotwór wniknął już w otaczającą tkankę. Jeśli nowotwór skóry zostanie wykryty wcześnie, czerniaka można zazwyczaj usunąć chirurgicznie z zachowaniem wystarczającego marginesu bezpieczeństwa.
Silna ekspozycja na promieniowanie UV i powtarzające się oparzenia słoneczne w dzieciństwie i okresie młodzieńczym znacznie zwiększają ryzyko wystąpienia czerniaka. Szczególnie narażone na oparzenia słoneczne, a także na raka skóry są osoby o
Inne czynniki ryzyka to:
Tylko rzadko spotyka się tzw. czerniaki bezbarwnikowe, które nie wykazują pigmentacji. Występują one głównie na dłoniach lub stopach.
W momencie postawienia diagnozy większość pacjentów z rakiem skóry nie odczuwa żadnych dolegliwości. W niektórych przypadkach czerniak objawia się jednak widocznymi zmianami na skórze. Należą do nich powiększanie się znamienia, zmiany koloru lub nieregularne brzegi. Takie zmiany powinny zawsze zostać zbadane przez dermatologa. Większość nowotworów jest diagnozowana podczas badań profilaktycznych. Tylko czasami pacjenci zauważają wcześniej lekkie swędzenie lub niewielkie krwawienie.
Zasadniczo czerniaka złośliwego można podzielić na różne typy. Do rozróżnienia służą
Wyróżnia się następujące formy czerniaka:
Możliwe są również czerniaki błon śluzowych, czerniaki naczyniówki oka i czerniaki opon mózgowych, ale występują one raczej rzadko.
Nie zawsze na pierwszy rzut oka można jednoznacznie stwierdzić, czy jest to zwykła pieprzyk, czy czerniak. Jednak wstępne rozróżnienie jest możliwe przy pomocy tzw. zasady ABCDE:
Zaleca się również poddawanie się co dwa lata badaniu przesiewowemu w kierunku raka skóry u lekarza rodzinnego lub dermatologa. Lekarz bada wówczas podejrzane znamiona za pomocą dermatoskopu. Dzięki temu może on ocenić dokładną strukturę pigmentacyjną znamion.
W ramach profilaktyki raka skóry dermatolodzy sprawdzają istniejące znamiona pacjenta © LIGHTFIELD STUDIOS | AdobeStock
Jeśli podejrzenie raka się potwierdzi, dotknięty obszar zostanie chirurgicznie usunięty w znieczuleniu miejscowym i zbadany pod mikroskopem.
Jeśli diagnoza „czerniak” zostanie potwierdzona, należy określić grubość guza według skali Breslowa. Jest to najważniejszy czynnik prognostyczny w przypadku raka skóry. We wczesnych stadiach może również występować tzw. czerniak in situ. W tym przypadku guz znajduje się wyłącznie w górnej warstwie skóry i nie przeniknął jeszcze do tkanek leżących poniżej.
Jeśli guz ma grubość większą niż jeden milimetr, konieczne jest przeprowadzenie diagnostyki rozprzestrzeniania się nowotworu. Ma ona na celu wczesne wykrycie przerzutów w innych narządach i węzłach chłonnych. W tym celu stosuje się np.
.
Najważniejszą formą leczenia jest chirurgiczne usunięcie złośliwego czerniaka. Guz jest zawsze usuwany w całości, aby zapobiec tworzeniu się przerzutów. Podczas usuwania należy również zachować wystarczająco duży margines bezpieczeństwa wynoszący od jednego do dwóch centymetrów.
W leczeniu czerniaka złośliwego lekarze kierują się międzynarodowymi zaleceniami medycznymi. Nowoczesne koncepcje terapeutyczne są często ustalane na podstawie aktualnych wytycznych dermatologicznych.
W przypadku guza o grubości od jednego do 0,75 milimetra chirurg usuwa dodatkowo tzw. węzły chłonne strażnicze. Są to węzły chłonne, które jako pierwsze wchodzą w kontakt z płynem limfatycznym z obszaru guza. Jeśli nowotwór dotknął również węzła chłonnego strażnika, usuwa się również otaczające go węzły chłonne.
W przypadku grubszego guza i zajęcia węzłów chłonnych pacjentowi zaleca się terapię uzupełniającą. Przez okres 18 miesięcy otrzymuje on interferon alfa. Jest to substancja chemiczna, która ma zapobiegać ewentualnemu nawrotowi guza (ponownemu wystąpieniu nowotworu).
Jeśli guz utworzył już przerzuty, całkowite wyleczenie jest raczej mało prawdopodobne. Terapia ma wówczas na celu przedłużenie życia. Oprócz chemioterapii z użyciem cytostatyków (leków hamujących wzrost komórek) stosuje się również
U pacjentów z czerniakiem z przerzutami często stosuje się również nowoczesne metody farmakologiczne. Należą do nich różne formy terapii systemowej, takie jak inhibitory punktów kontrolnych układu odpornościowego lub leki celowane.
Kolejną metodą leczenia złośliwego czerniaka jest stymulacja układu odpornościowego za pomocą przeciwciał. Jeśli się to powiedzie, układ odpornościowy może samodzielnie zwalczać komórki nowotworowe. Ponadto różne metody immunoterapii znajdują się obecnie w fazie badań klinicznych.
Po zakończeniu terapii ważną rolę odgrywa również opieka pooperacyjna. Podczas regularnych badań kontrolnych lekarze sprawdzają, czy nie pojawiły się nowe zmiany skórne lub czy nie doszło do ponownego powstania komórek nowotworowych. Dzięki temu możliwe nawrót choroby można wcześnie wykryć i leczyć.
Szczególnie decydujące znaczenie dla rokowania ma stopień zaawansowania choroby w momencie rozpoczęcia terapii. Ważną rolę odgrywają tu grubość guza według skali Breslowa oraz głębokość inwazji zgodnie z tzw. skalą Clarka. Jeśli czerniak jest jeszcze niewielki i rośnie raczej powierzchownie, rokowanie jest dość dobre.
Jeśli guz znajduje się już w zaawansowanym stadium, ryzyko wystąpienia przerzutów w odległych narządach znacznie wzrasta. W takich przypadkach szczególnie ważna jest długoterminowa opieka onkologiczna.
Szanse na wyleczenie pogarszają się, gdy nowotwór rozprzestrzenił się już poza skórę właściwą (środkową warstwę skóry). W przypadku przerzutów do
, wyleczenie jest praktycznie niemożliwe.
Dziesięcioletni wskaźnik przeżywalności złośliwego czerniaka wynosi około 80 procent. Oznacza to, że 80 procent wszystkich pacjentów żyje jeszcze dziesięć lat po postawieniu diagnozy.
Natomiast w przypadku przerzutów do węzłów chłonnych i innych narządów dziesięcioletni wskaźnik przeżywalności wynosi zaledwie od 10 do 20 procent.
Ważną rolę odgrywa profilaktyka raka skóry. Obejmuje ona konsekwentną ochronę przed słońcem, unikanie intensywnego promieniowania UV oraz regularne badania skóry u dermatologa. Wczesne wykrycie zmian na skórze może znacznie zwiększyć szanse na wyleczenie.
Czerniak złośliwy to agresywna postać raka skóry, która powstaje z komórek wytwarzających pigment. Komórki nowotworowe mogą rozprzestrzeniać się w organizmie i tworzyć przerzuty.
2. Jak powstaje czerniak?Czerniak złośliwy powstaje najczęściej w wyniku długotrwałego uszkodzenia skóry przez promieniowanie UV, na przykład w wyniku intensywnej ekspozycji na słońce lub częstych oparzeń słonecznych.
3. Jakie są rodzaje czerniaków?Do najważniejszych form należą czerniak powierzchownie rozprzestrzeniający się, czerniak guzkowy oraz rzadsze odmiany, takie jak czerniak akrolentiginozny.
4. Kiedy pacjenci powinni zgłosić się do lekarza?Jeśli pieprzyk ulegnie widocznej zmianie lub pojawi się nowe, rzucające się w oczy znamiona, należy jak najszybciej zgłosić się do dermatologa w celu wykluczenia ewentualnego czerniaka.
